II SA/Ol 949/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w O. z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia oddalić wniosek. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 listopada 2013r. (sygn. akt II SA/Ol 949/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w O. z dnia "[...]" w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W terminie do złożenia skargi kasacyjnej (w dniu 17 grudnia 2013r.) skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, jednakże ostatecznie postanowieniem tut. Sądu z dnia 28 maja 2014r. odmówiono skarżącemu przyznania pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata, a postanowieniem z dnia 8 lipca 2014r. (Sygn. akt II OZ 671/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie. W dniu 18 lipca 2014r. – po uprawomocnieniu się wyżej wskazanego wyroku - skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2014r. odrzucono wniosek skarżącego. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zatem strona może skorzystać z instytucji prawa pomocy dopuszczającej ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeśli złoży taki wniosek na urzędowym formularzu przed wszczęciem postępowania lub w jego toku oraz spełni ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Natomiast obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości złożenia wniosku w przedmiocie prawa pomocy po zapadnięciu prawomocnego wyroku, a więc już po prawomocnym zakończeniu postępowania. Przytoczono orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrażono taki pogląd. Wskazano, że w przedmiotowej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 listopada 2013r. oddalający skargę A.K. stał się prawomocny z dniem 14 stycznia 2014r., gdyż skarżący nie wniósł skargi kasacyjnej w terminie otwartym do jej wniesienia. W związku z tym wskazano, że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, złożony po uprawomocnieniu się wyroku jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. Ponadto wskazano, że wprawdzie obecnie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy dotyczy także zwolnienia od kosztów, lecz z mocy art. 239 pkt 1 lit f) p.p.s.a. strona wnosząca skargę z zakresu powszechnego obowiązku obrony nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem wniosek ten de facto dotyczy przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, o czym także prawomocnie już orzeczono. Na skutek zażalenia wniesionego przez A.K. postanowieniem z dnia 5 września 2014r. (sygn. akt II OZ 875/14) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że przez "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie, które zostało zainicjowane przez stronę postępowania po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Dopuszczalne jest więc złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej czy też skargi o wznowienie postępowania. W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, należy go oddalić, gdyż rozstrzygnięcie o odrzuceniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie znajduje podstawy prawnej. W związku z tym postanowieniem z dnia 24 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego. Wyjaśniono, że wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata, lecz z mocy art. 239 pkt 1 lit f) p.p.s.a. strona wnosząca skargę z zakresu powszechnego obowiązku obrony nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem wniosek został rozpatrzony jako wniosek o ustanowienie adwokata. Wskazano, że po przeanalizowaniu okoliczności podanych przez stronę skarżącą, a także dodatkowych dokumentów przesłanych przez skarżącego, Sąd stwierdził że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, aby nie mógł ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla własnego, koniecznego utrzymania. Skoro bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, to oznacza że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana jedynie w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Skarżący nie wykazał zaś, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata, gdyż posiada stały i regularny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę i nawet przy uwzględnieniu kosztów utrzymania, w tym kosztów czesnego, w dalszym ciągu jest w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Wyjątkowość prawa pomocy polega zaś na tym, że może być ona przyznana tylko wtedy, gdy pomimo wysiłków skarżącego nie jest on w stanie ich ponieść. Natomiast nie jest przyznawana w sytuacji, gdy takich wysiłków skarżący nawet nie czyni, uznając że winno mu być przyznane prawo pomocy. Wskazano ponadto, że zarówno sytuacja materialna skarżącego, jak i wniosek o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem oceny w niniejszej sprawie, która została podzielona przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lipca 2014r. (Sygn akt II OZ 671/14), a podobne stanowisko odnośnie sytuacji skarżącego zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 marca 2014r. (Sygn. akt II OZ 263/14), którym oddalono zażalenie skarżącego A. K. na postanowienie tut. Sądu z dnia 12 lutego 2014r. (Sygn. akt II SAB/Ol 72/13) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w identycznym stanie faktycznym. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015r. (Sygn. akt II OZ 1387/14) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. K. na to postanowienie, wskazując że w zażaleniu nie podważono skutecznie oceny sytuacji materialnej skarżącego zaprezentowanej przez Sąd pierwszej instancji. Wskazano, że w żadnym fragmencie zarzutów skarżący nie podjął jakiejkolwiek merytorycznej polemiki ani z ustaleniami stanu faktycznymi poczynionymi przez Sąd pierwszej instancji, ani zaprezentowaną w tym zakresie oceną odnośnie zdolności do poniesienia przez skarżącego kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika. Podano przy tym, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę, a zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Wskazano, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że nie zostało wykazane przez skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego. Posiada on stałe źródło dochodów, nie wydatkuje kosztów większych niż zarabia i nie wymaga dodatkowej opieki lekarskiej. Podzielono stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie została wyjaśniona kwestia, na co faktycznie została przeznaczona pożyczka, której raty nie mogą wyprzedzać należności z tytułu prowadzonego postępowania sądowego jak również nie zostały udokumentowane wydatki związane z eksploatacją mieszkania, a brak polemiki z tymi ustaleniami we wniesionym zażaleniu uniemożliwia dalszą analizę sytuacji materialnej skarżącego. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 11 lutego 2015r. W dniu 13 marca 2015r. skarżący ponownie złożył wniosek PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w celu – jak podał - sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 949/13. W uzasadnieniu przytoczył okoliczności wskazywane w poprzednich wnioskach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z powyższego przepisu wyraźnie wynika, że prawo pomocy nie jest prawem nieograniczonym. Może być ono bowiem przyznane wyłącznie stronie postępowania i to w sytuacji, gdy z wnioskiem wystąpi w toku postępowania przed sądem administracyjnym lub przed wszczęciem postępowania, tj. w sytuacji gdy toczy się jeszcze postępowanie administracyjne, a strona ma zamiar wystąpić ze skargą do sądu administracyjnego. Dopuszczalne jest także wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, na przykład poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej czy też skargi o wznowienie postępowania, na co wskazano we wskazanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2014r. Wobec powyższego stwierdzić należy, że brak jest podstaw do orzekania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniesionego przez A. K., gdyż w sprawie zainicjowanej jego skargą na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w O. z dnia "[...]" w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej nie toczy się już żadne postępowanie. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie została oddalona prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 28 listopada 2013r., a złożony w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej wniosek o przyznanie prawa pomocy został prawomocnie oddalony (prawomocne postanowienie tut. Sądu z dnia 28 maja 2014r.). Także wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony po uprawomocnieniu się wyroku został oddalony prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z dnia 24 listopada 2014r. Na marginesie należy wskazać, że podane przez skarżącego okoliczności, uzasadniające – jego zdaniem - przyznanie prawa pomocy, były już przedmiotem rozpoznania zarówno przez tut. Sąd, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Skoro zatem przed tut. Sądem nie toczy się już postępowanie sądowoadministracyjne, to brak jest podstaw do orzekania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 243 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.