II SA/Ol 971/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z "[...]" r. wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, którą organ I instancji odmówił umorzenia P. J. (dalej jako: "skarżący") należności w kwocie 4498,79 zł łącznie z odsetkami, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. J. i W. J. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazano, że 15 lipca 2019 r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2700,00 zł oraz dalszych świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci do dnia wyjścia z zakładu karnego. Podał, iż nie podejmuje żadnego odpłatnego zatrudnienia w zakładzie karnym. Przedstawił orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z "[...]" r. o zaliczeniu do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz zaświadczenie wystawione przez Zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego o niezatrudnieniu skarżącego z uwagi na przeciwskazania zdrowotne. Organ I instancji uzasadniając odmowę wskazał, że umorzenie długu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, niezależnych od dłużnika. Takiej okoliczności nie stanowi natomiast fakt przebywania w zakładzie karnym. Organ ustalił, że przed osadzeniem, do 30 kwietnia 2017 r., wnioskodawca był zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku elektromonter z przeciętnym wynagrodzeniem z okresu trzech miesięcy 1291,16 zł. Od 29 listopada 2017 r. do 27 lutego 2018 r. wnioskodawca pracował na umowę zlecenia na stanowisku montera paneli słonecznych. Podkreślono, iż przed osadzeniem wnioskodawca nie miał problemów z wywiązaniem się z obowiązku alimentacyjnego. W trakcie egzekucji w 2018 r. udało się w znacznej części wyegzekwować zaległe alimenty. Skarżący jest niepełnosprawny, jednak w stopniu lekkim, co nie stanowiło przeszkody w podjęciu zatrudnienia przed osadzeniem w zakładzie karnym. Uwzględniono, iż skarżący jest osobą młodą i ma umiejętności i możliwości podjęcia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego. W odwołaniu skarżący podniósł, że w zakładzie karnym nie ma możliwości podjęcia odpłatnego zatrudnienia. Uniemożliwia mu to wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Po zakończeniu kary pozbawienia wolności jego zobowiązanie będzie wynosiło 18900 zł. Wyraził obawę, że nie będzie w stanie spłacić zadłużenia, co prawdopodobnie będzie powodem jego kolejnego skazania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło argumentów skarżącego. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 554) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Stwierdził, że kwestia umorzenia wypłaconych należności pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu. Ocenił przy tym, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie jest dowolne. Wskazał, że organ I instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie wyjaśniające, gdyż wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Uznał, że chwili obecnej, w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, skarżący nie ma możliwości podjęcia odpłatnego zatrudnienia z uwagi na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim. Uniemożliwia to płacenie powstałych należności. W ocenie Kolegium trudna sytuacja dochodowa, polegająca na braku środków finansowych z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności, nie stanowi wystarczającej przesłanki, która uzasadniałaby umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Aktualny pobyt skarżącego w zakładzie karnym jest sytuacją przejściową i jest konsekwencją jego świadomego konfliktu z prawem. Trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, powinna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto należy mieć na uwadze, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wskazał, że nie zgadza się z powyższymi decyzjami. Podniósł, że w czasie przebywania na wolności pracował i w miarę możliwości spłacał alimenty. Wskazał, że zakład karny jest zobowiązany do zatrudnienia go. Zgodnie z art. 122 § 2 k.k.w. prace zapewnia się przede wszystkim skazanym zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych. Skarżący jednak nie został zatrudniony i nie ma na to wpływu, a przebywa w zakładzie karnym od 28 marca 2019 r. Podał, że Sąd Rejonowy uwzględnił jego sytuację i umorzył mu zasądzone koszty sądowe i świadczenie pieniężne, na podstawie art. 51 § 1 k.k.w. oraz art. 206 § 2 i § 3 k.k.w. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym, sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracji publicznej, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z zacytowanego przepisu wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Stosownie do art. 27 ust. 1 omawianej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Tym samym umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Przy czym pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu. W rozpoznawanej sprawie skarżący dowodził, że jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowo trudna i uzasadnia uwzględnienie wniosku z powodu odbywania kary pozbawienia wolności i niezatrudnienia go przez zakład karny z przyczyn zdrowotnych. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności od 16 grudnia 2010 r. Okoliczność ta nie uniemożliwiała skarżącemu zatrudnienia przed osadzeniem w zakładzie karnym w dniu 27 marca 2019 r. Organ I instancji wykazał, że skarżący przed rozpoczęciem odbywania kary pozbawienia wolności uzyskiwał dochód z tytułu zatrudnienia i regulował w miarę możliwości zobowiązania alimentacyjne. Stan zdrowia skarżącego nie wyklucza zatem wykonywania przez niego pracy i zarobkowania. Skarżący skończy w tym roku dopiero 27 lat. Jest osobą młodą, w sile wieku, zdolną do wykonywania pracy. Wbrew przekonaniu skarżącego, zakład karny nie ma bezwzględnego obowiązku zapewnienia skazanym zatrudnienia. Zgodnie z art. 121 § 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy. W rozpatrywanym przypadku istotnym jest, że skarżący z własnej winy popełnił czyn zabroniony z art. 178a § 4 k.k., za który został skazany na karę pozbawienia wolności, pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Skarżący jest więc sam odpowiedzialny za sytuację w jakiej się znalazł. Przy czym jest to okres przejściowy, niewykluczone, że jeszcze w czasie odbywania kary będzie możliwe zatrudnienie skarżącego. Na pewno zaś skarżący będzie mógł o to się starać po opuszczeniu zakładu karnego. Tym samym, mimo niewątpliwych trudności finansowych związanych z posiadaniem zadłużenia, położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich z obowiązku świadczenia na rzecz dzieci. Skoro skarżący sam przyczynił się do zaistniałej w jego życiu sytuacji, trudno sprzeciwić się stanowisku organów, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego dzieci było usprawiedliwione okolicznościami od niego niezależnymi. W wyroku z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16 Naczelny Sąd Administracyjny również uznał, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia, zarówno sam fakt pobytu w zakładzie karnym, jak również ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. Okoliczność bowiem odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż jest ona efektem zabronionych z punktu widzenia prawa jego działań. Nie można uznać takiej sytuacji za wyjątkową. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Państwo obciążyło podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dziecka skarżącego, a skarżący ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14; 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 881/11; 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i jej wzruszenia, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z tych też przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.