II SAB/Ol 177/14

Dnia 19 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 roku sprawy ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w udzieleniu informacji publicznej postanawia I. umorzyć postępowanie sądowe w zakresie bezczynności; II. zasądzić od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego P. B. kwotę 357 złotych (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2012r., P.B. wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w Olsztynie o udostępnienie zanonimizowanego wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 28 października 2011r. sygn. akt "[...]" oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2012r. sygn. akt "[...]"wraz z uzasadnieniami, wydanych w sprawie, w której powodem był Skarb Państwa – Prezes Sądu Okręgowego w Olsztynie, albo udzielenie informacji, że organ ten nie znajduje się w posiadaniu treści żądanych orzeczeń. Z identycznym wnioskiem P.B. wystąpił w dniu 22 grudnia 2012r. do Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu. Pismem z dnia 28 grudnia 2012r., Prezes Sądu Okręgowego w Olsztynie poinformował P.B., że z wnioskiem należy zwrócić się do Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu, albowiem ten Sąd jest właściwy do wydania odpisu orzeczenia. W dniu 7 stycznia 2013r., P.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Olsztynie. Skarżacy domagał się zobowiązania tego organu do załatwienia w/w wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania i stwierdzenie, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz niewymierzanie grzywny organowi z urzędu. W dniu 17 stycznia 2013 r., Prezes Sądu Okręgowego w Elblągu przesłał P.B. kserokopie wyroków wraz z uzasadnieniami, o które wnosił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II SAB/Ol 7/13, umorzył postępowanie sądowe zainicjowane na skutek wniesionej przez P.B. skargi oraz stwierdził, że niemiała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, Sąd wskazał art. 161 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie istotnym pozostawało to, że po wniesieniu skargi na bezczynność, skarżący otrzymał od Prezesa Sądu Okręgowego w Elblągu kserokopie zanonimizowanych wyroków, których udostępnienia domagał się jednocześnie od Prezesa Sądu Okręgowego w Olsztynie. Obowiązek udostępnienia informacji publicznej na wniosek jest zaś aktualny tylko do momentu, w którym nie nastąpi uzyskanie jej także w inny sposób przez podmiot zainteresowany. Tym samym, żądanie skarżącego na dzień orzekania przez Sąd Wojewódzki stało się bezprzedmiotowe. Wnioskodawca bowiem z chwilą uzyskania interesujących go danych skonsumował swoje prawo do domagania się udostępnienia mu takiej samej informacji publicznej. Powyższe zatem skutkowało – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd Wojewódzki stwierdził jednocześnie, że organowi można było przypisać jedynie brak prawidłowej interpretacji obowiązującego prawa, w tym ustawy o dostępie do informacji publicznej, którego nie można zakwalifikować, jako rażącego naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej P.B. na powyższe postanowienie, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013r., uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W ocenie WSA, zarzuty skargi kasacyjnej były o tyle uzasadnione, że – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - nie zachodziły przesłanki umorzenia postępowania sądowego. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniło bowiem pełnej treści art. 149 p.p.s.a. w brzmieniu po nowelizacjach dokonanych ustawą: z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r.), z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (która weszła w życie z dniem 17 maja 2011 r.) oraz z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (która weszła w życie z dniem 12 lipca 2011 r.). Naczelny Sąd Administracyjny powołał się na ratio legis tych zmian, jaką jest rozszerzenie środków przeciwdziałania bezczynności organu i przewlekłemu prowadzeniu postępowania administracyjnego oraz naruszaniu przez organ administracji terminów załatwienia spraw, a także umożliwienie efektywnego dochodzenia przez stronę postępowania odszkodowania za poniesioną szkodę od organu administracji z tytułu niewydania orzeczenia lub decyzji z naruszeniem prawa oraz ponoszenia przez funkcjonariuszy publicznych odpowiedzialności majątkowej za zaniechania prowadzące do wyrządzenia szkody na skutek rażącego naruszenia prawa. Sąd ten stwierdził, że wydanie przez organ administracyjny decyzji, w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi, nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a.) oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu (art. 149 § 2 p.p.s.a.). O uwzględnieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można mówić nie tylko wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu. Zgodnie bowiem z art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę, jednocześnie stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny. W konsekwencji, uwzględnieniem skargi, w rozumieniu art. 149 p.p.s.a. jest również stwierdzenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie organowi grzywny. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nawet uznanie przez Sąd Wojewódzki, iż organ po wniesieniu skargi przestał być bezczynny (nie rozstrzygając na obecnym etapie czy tak w rzeczywistości się stało i w jakich okolicznościach to nastąpiło) nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Powyższe oznacza zatem, że Sąd jest w dalszym ciągu zobligowany rozstrzygnąć – zgodnie z art. 132 p.p.s.a. – w tym zakresie sprawę merytorycznie. Orzeczenie bowiem w przedmiocie, czy bezczynność, czy też przewlekłość postępowania miały z miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie ewentualnej grzywny - zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. obejmują rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Umorzenie w związku z powyższym "postępowania sądowego" w punkcie 1 – bez wyraźnego wskazania, nawet w uzasadnieniu jego zakresu, przy jednoczesnym orzeczeniu w punkcie drugim postanowienia, iż w niniejszym przypadku naruszenie prawa nie miało charakteru rażącego jest orzeczeniem wewnętrznie sprzecznym – a tym samym, również naruszającym oba przytoczone przez skarżącego kasacyjnie przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie stwierdził, że odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej podważających zasadność uznania przez Sąd Wojewódzki, iż w okolicznościach sprawy organ w dniu orzekania nie pozostawał w bezczynności, jest co najmniej przedwczesne. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę, oprócz poczynionych wywodów w zakresie ustania w bezczynności oraz zdecydowania, czy w tym wypadku umorzenie postępowania w tym zakresie jest koniecznie, stosownym orzeczeniem rozstrzygnie, czy bezczynność miała miejsce z naruszeniem prawa, czy naruszenie to nie było rażące oraz rozważy kwestię wymierzenia organowi grzywny. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 22 października 2013 r., w pkt. 1. orzekł, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pkt. 2. orzekł o niewymierzaniu organowi grzywny, a w pkt. 3. umorzył postępowanie sądowe w pozostałym zakresie. Sąd stwierdził, że w dniu wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie wniosek P.B. nie został prawidłowo załatwiony i organ ten pozostawał w stanie bezczynności w jego rozpatrzeniu. Jednakże należy mieć na względzie, że w sprawach ze skarg na bezczynność, sąd administracyjny rozpoznaje skargę z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego aktualnego na dzień wydania orzeczenia. Stosownie bowiem do art. 149 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności. Z tego względu, Sąd ponownie rozpoznając sprawę uznał, że sprawa w zakresie bezczynności organu w udzieleniu informacji publicznej w dniu orzekania stała się bezprzedmiotowa. Bezspornym bowiem było, że po wniesieniu skargi P.B. uzyskał już informację, objętą jego wnioskiem z dnia 22 grudnia 2012 r. Okoliczność, iż informację tę otrzymał od innego podmiotu, nie ma tu znaczenia. Istotne jest bowiem to, że wobec faktu, iż żądana informacja znajduje się już w posiadaniu strony (bez względu na to, z jakiego źródła), nie stosuje się już do niej przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, iż kwestia ta nie ma znaczenia, ponieważ wniosek strony formalnie nie został rozpatrzony, skutkiem czego organ nadal pozostaje bezczynny. Skoro bowiem informacja, której domagał się skarżący utraciła walor informacji publicznej, to nie ma podstaw do stosowania w sprawie art. 149 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Niezasadne byłoby zatem zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku strony o udzielenie informacji publicznej w sytuacji, gdy strona już tą informacją dysponuje. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącego, iż w świetle nowych okoliczności faktycznych organ będzie mógł umorzyć sprawę, ale stać się tak powinno na skutek działań organu, a nie Sądu. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, nie było podstaw do oddalenia skargi albowiem, w dniu jej wniesienia organ pozostawał bezczynny. Uwzględniając jednak zmianę stanu faktycznego w toku sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w omawianym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe i dlatego orzeczono jak w pkt. 3) wyroku o umorzeniu postępowania w zakresie bezczynności, na podstawie art. 161§ 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrok ten zaskarżył w części, obejmującej punkt 3., do Naczelnego Sądu Administracyjnego, P.B., podnosząc, że fakt, iż inny organ udostępnił skarżącemu informację publiczną nie stanowi przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w sprawie. W ocenie skarżącego, przedmiot postępowania nie odpadł, cały czas bowiem organ nie wykonał obowiązku rozpoznania wniosku skarżącego w prawem przewidziany sposób, to zaś, że w świetle nowych okoliczności faktycznych organ będzie miał możność załatwić sprawę pismem, jest kwestią wtórną, gdyż stać się tak powinno na skutek działania organu, a nie sądu. Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie art. 208 p.p.s.a., wobec jego niezastosowania i braku orzeczenia o kosztach na rzecz skarżącego. Wyrokiem z dnia 3 października 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w punkcie "3" i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądził od Prezesa Sądu Okręgowego w Olsztynie na rzecz skarżącego kwotę 380 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd stwierdził, że wadliwe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organ nie pozostaje w bezczynności, gdyż strona otrzymała przedmiotową informację publiczną od innego podmiotu, już po wniesieniu skargi do Sądu, a tym samym, postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe. W sprawie nie doszło bowiem do zaistnienia zdarzeń przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji, które uzasadniałyby uznanie, że organ wykonał swój obowiązek poprzez rozpoznanie wniosku o udzielenie informacji publicznej. Tym samym, nie odpadła przyczyna dokonania kontroli, zobowiązującej Sąd pierwszej instancji do oceny, czy organ pozostawał w bezczynności w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jednocześnie Sąd stwierdził, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 208 p.p.s.a., bo wykracza on poza zakres żądania. W niniejszej sprawie skargą kasacyjną zaskarżono jedynie pkt 3 wyroku, który nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Pismem z dnia 19 grudnia 2014 r., pełnomocnik organu poinformował Sąd, że wypłacił skarżącemu kwotę 380 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i przesłał odpis wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt "[...]" natomiast pismem z dnia 17 lutego 2015 r. poinformował, iż przesłał wnioskodawcy odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt "[...]". Na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r., pełnomocnik skarżącego wniosła o umorzenie postępowania w sprawie, bowiem organ wykonał czynności, których dotyczyła skarga, doręczając skarżącemu oba wyroki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł skargę na bezczynność, a zatem na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych. Stosownie zaś do art. 161 § 1 pkt 3 tej ustawy, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z innych przyczyn bezprzedmiotowe. W doktrynie oraz judykaturze panuje zgodny pogląd, iż do tej kategorii przyczyn umorzenia postępowania należy zaliczyć uwzględnienie skargi przez organ administracyjny w trybie autokontroli, określonym w art. 54 § 3 ustawy p.p.s.a. (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Komentarz, Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 403, postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2007r. sygn. akt II FSK 1259/06, niepublikowane). Stosownie do treści wskazanego przepisu, organ którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie, Prezes Sądu Okręgowego w Olsztynie skorzystał z tej możliwości i doręczył skarżącemu żądane przez niego wyroki sądów – po wniesieniu skargi do sądu. Mając powyższe na uwadze nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe w zakresie, objętym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2014 r. sygn. akt I OSK 65/14. Stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a., skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł o umorzeniu postępowania.