II SAB/Ol 52/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. – H. R. i B. J. w sprawie ze skargi A. U. na bezczynność Prezydenta O. w wydaniu zaświadczenia postanawia oddalić wniosek o wyłączenie sędziów. A. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. skargę na bezczynność Prezydenta O. w wydaniu zaświadczenia. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 4 października 2011 r. skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów WSA: H. R. i B. J., podnosząc, iż w jego ocenie wymienieni sędziowie będą nieobiektywni, bowiem orzekali oni w sprawie o sygn. akt "[...]", w której zapadł dla niego niekorzystny wyrok, a obecnie rozpoznawana sprawa stanowi integralną część tej sprawy. Ponadto sprawa była przetrzymywana w Sądzie przez około pół roku, co w ocenie skarżącego prowadzi do wniosku, iż Sąd był stronniczy. Skarżący podał, iż według niego sędziowie w sprawach o sygn. akt "[...]" oraz "[...]" orzekli wyjątkowo niekorzystnie dla niego i nie dają gwarancji bezstronnego orzekania w niniejszej sprawie, gdyż powtórzą to, co zrobili poprzednio, bowiem mogą czuć się związani swoim stanowiskiem zaprezentowanym wcześniej. Skarżący dodał, iż te kilka miesięcy, które Sąd przetrzymywał sprawę mogły spowodować, iż w ogóle nie uzyskałby zgody na przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności, co wynikało z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Pełnomocnik Prezydenta Miasta O. wniósł o oddalenie wniosku o wyłączenie sędziów, bowiem przyczyny, które podał skarżący nie są podstawą wyłączenia sędziów, tylko oceną rozstrzygnięć Sądu. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w O. złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a stronami niniejszego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie tej nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Urzeczywistnieniem tego prawa są różne gwarancje ustawowe, między innymi instytucja wyłączenia sędziego, uregulowana w rozdziale V Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana w dalszej części uzasadnienia: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 18 i art. 19 tej ustawy, wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy albo na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia z mocy ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. a zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące. Tym samym, nie można wyłączyć sędziego z mocy ustawy w przypadkach innych niż przewidziane przez ustawodawcę, bez względu na subiektywne odczucia stron postępowania co do bezstronności sędziów. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie w myśl art. 22 § 2 p.p.s.a. ustawodawca nałożył na sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, obowiązek złożenia wyjaśnienia. W sytuacji natomiast, gdy prawdziwość złożonego przez sędziego oświadczenia, iż nie zachodzą żadne z okoliczności określonych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, Lex nr 493907). Wskazać również należy, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony. Podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji (postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 665/08, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazani przez skarżącego sędziowie rzeczywiście brali udział w rozpoznawaniu innych spraw zainicjowanych skargami skarżącego, ale dotyczyły one innego przedmiotu. W sprawie o sygn. akt "[...]" orzekali sędziowie H. R. i B. J., a przedmiotem sprawy była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. dotycząca przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Sędzia B. J. brał również udział w rozpoznaniu sprawy ze skargi A. U. w sprawie o sygn. akt "[...]" w przedmiocie bezczynności Prezydenta Miasta O. w rozpoznaniu wniosku z dnia "[...]" uzupełnionego wnioskiem z dnia "[...]" dotyczącego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Zatem przedmiot rozpoznania w tych sprawach nie był tożsamy z przedmiotem skargi w niniejszej sprawie. Nie sposób też uznać, że sędziowie, których wyłączenia domaga się strona, podczas rozpoznawania wcześniejszych spraw wyrobili sobie pogląd na sposób załatwienia niniejszej sprawy skoro kontroli sądowoadministracyjnej podlegały odmienne kwestie. A. U. braku bezstronności wymienionych we wniosku o wyłączenie sędziów upatrywał w fakcie, że brali oni udział w rozstrzyganiu innych jego spraw, toczących się przed tutejszym Sądem. Nie jest to jednak przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznawanie niniejszej sprawy przez wymienionych sędziów. Nie stanowi bowiem podstawy wyłączenia sędziego fakt, że orzekał już w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeśli w sprawach tych zapadały niekorzystne dla tej strony rozstrzygnięcia (niepublikowany wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2008r. sygn. akt I OSK 966/07). Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., w myśl art. 19 tej ustawy, sąd może również wyłączyć sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przyczyny wyłączenia sędziego na wniosek strony zostały przez ustawodawcę scharakteryzowane w sposób ogólny. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (por. Marta Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", wydanie 3, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 191). Zaznaczyć jednak należy, iż stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., strona składającą wniosek obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. To czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktyczne rzeczywiście stanowią przyczyny wyłączenia pozostawione zostało ocenie sądu rozpoznającego wniosek o wyłączenie. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przy dokonywaniu oceny wniosku o wyłączenie bierze się pod uwagę taką okoliczność między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności składu orzekającego. Ponadto, wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędziowie H. R. i B. J. złożyli stosowne oświadczenia, z których wynika, że między nimi a żadną ze stron lub jej przedstawicielem w niniejszej sprawie nie zachodzi okoliczność z art. 19 p.p.s.a., t.j. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu tej sprawy. Nadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 p.p.s.a. We wniosku złożonym w niniejszej sprawie skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę wyłączenia sędziów, określoną w art. 18 i 19 p.p.s.a., zaś powołany we wniosku zarzut braku bezstronności, wynikający z udziału sędziów w rozpoznawaniu innych spraw strony, nie wypełnia dyspozycji żadnego z powołanych wyżej przepisów. Skarżący nie wskazał również żadnych dowodów, mogących uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Argumentacja strony ma charakter ogólnikowy, a podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca użył w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość", zatem chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności tych osób uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 82). Skarżący oświadczeń tych w żaden sposób nie podważył i poza gołosłownym twierdzeniem, iż sędziowie ci mogą okazać się nieobiektywni, nie wskazał konkretnych okoliczności mogących bezstronność sędziów potwierdzić. Należy w tym miejscu wskazać, iż Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 (opubl.: OSN 1972, poz. 55) wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Jak wynika z powyższego, uwzględnienie wniosku o wyłączenie jest możliwe jedynie w sytuacji wskazania przez stronę okoliczności lub dowodów przynajmniej uprawdopodabniających istnienie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego bądź referendarza sądowego. Pogląd ten pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Jest to stanowisko, w swym założeniu błędne i niebezpieczne, ponieważ poprzez swój automatyzm i formalizm może prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących konieczną wiedzą i doświadczeniem życiowym dla prawowania funkcji sędziego. W związku z powyższym, Sąd uznał, iż brak jest podstaw do skutecznego domagania się przez stronę wyłączenia sędziów i dlatego, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a., wniosek skarżącego oddalił.