II SAB/Ol 60/13

Dnia 5 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi W. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku dotyczącego zapłaty 1/ zobowiązuje Wójta Gminy do rozpoznania wniosku skarżącego W. P. z dnia 25 stycznia 2012 roku w terminie 14 dni od zwrotu akt administracyjnych organowi; 2/ orzeka, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3/ wymierza Wójtowi Gminy grzywnę w wysokości 100 złotych (słownie: sto); 4/ przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata A. K. kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 25 czerwca 2012r. W. P. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zażalenie na niezałatwienie w terminie sprawy dotyczącej jego wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w dniu 30 stycznia 2012r. (datowany na 25 stycznia 2012r.), a dotyczącego "wszczęcia postępowania w sprawie zapłaty". Postanowieniem z dnia "[...]" Kolegium uznało ww. zażalenie za uzasadnione i wyznaczyło Wójtowi Gminy czternastodniowy termin do załatwienia sprawy, wskazując, że organ I instancji ograniczył się do wezwania W. P. do wyjaśnienia treści wniosku, lecz nie zakończył postępowania w jakiejkolwiek formie procesowej. Pismem z dnia 16 października 2012r. W. P. zwrócił się do Wójta Gminy z ponagleniem w sprawie rozpatrzenia jego wniosku z dnia 25 stycznia 2012r. Postanowieniem z dnia "[...]" Wójt Gminy odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku W. P. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II SA/Ol 434/11 z dnia 22 listopada 2011r.. Pismem z dnia 11 grudnia 2012r. W. P. złożył do SKO zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji z dnia 30 listopada 2012r.. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia "[...]" uchyliło wspomniane postanowienie. Z kolei pismem z dnia 3 kwietnia 2013r. W. P. zwrócił się do Wójta Gminy z ponagleniem co do załatwienia sprawy, o której mowa w postanowieniu Kolegium z dnia "[...]". Następnie pismem z dnia 20 kwietnia 2013r. W. P. wywiódł skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie sprawy z wniosku złożonego w Urzędzie Gminy z dnia 25 stycznia 2012r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że w sprawie brak było podstaw do wszczęcia postępowania gdyż Sąd oddalił skargę w przedmiocie bezczynności Wójta Gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z treścią art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), Ppsa skarga na bezczynność organu administracji przysługuje w sprawach, w których mogą być wydawane decyzje i postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1 i 3 cytowanej ustawy) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy), a także pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a). W przypadku skargi na bezczynność kontrola Sądu sprowadza się do stwierdzenia, czy istotnie organ administracji publicznej pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy w ten sposób, że w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub pomimo prowadzenia postępowania w sprawie, nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, innego aktu albo nie podjął stosownej czynności. Przy czym zasadnym jest wyjaśnić, iż w sprawach skarg na bezczynność organów administracyjnych sąd administracyjny orzeka, biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący w dniu orzekania, a właściwie w chwili zamknięcia rozprawy (J. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wydanie 3, Warszawa 2008, s.329). Jednocześnie należy podkreślić, że w takich sprawach można skutecznie wnieść skargę na bezczynność, jeśli organ administracji publicznej nie załatwi sprawy w terminie określonym w przepisach art. 35 - 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 j.t.), bądź w terminie wynikającym z innej ustawy regulującej sposób postępowania organów administracji. Na gruncie niniejszej sprawy W. P. pismem z dnia 25 stycznia 2012r. złożył w Urzędzie Gminy wniosek dotyczący "wszczęcia postępowania w sprawie zapłaty". Postanowieniem z dnia "[...]" Wójt Gminy A odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku W. P. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 434/11 z dnia 22 listopada 2011r.. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia "[...]" uchyliło wspomniane postanowienie. Kolegium podniosło, że na obecnym etapie postępowania brak było podstaw do uznania, że W. P. domaga się wznowienia postępowania. Nie wynika to bowiem z jego wniosku z dnia 25 stycznia 2012r. Kolegium stwierdziło, że przede wszystkim należy wyjaśnić czego domaga się strona, a dopiero później możliwe jest wypowiedzenie się co do treści jej wniosku. Z art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego, kpa (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) wynika obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki, przy czym załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu jednego miesiąca, natomiast w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej czas ten nie może przekroczyć dwóch miesięcy. Do wyżej wskazanych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania i okresów opóźnień spowodowanych z winy strony, czy wreszcie powstałych z przyczyn niezależnych od organu - art. 35 § 5 kpa. Bez wątpienia zatem strona skarżąca zwracała się do organu wielokrotnie z żądaniem usunięcia bezczynności w sprawie. Niewątpliwie na dzień rozpoznawania sprawy taka bezczynność organu nie ustała. Wprawdzie postanowieniem z dnia "[...]" Wójt Gminy odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego z wniosku W. P. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II SA/Ol 434/11 z dnia 22 listopada 2011r., jednakże jak już wspomniano Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013r. uchyliło to postanowienie. To zaś oznacza, że stan bezczynności, mimo, że okresowo przerwany, trwa nadal. Co najistotniejsze w momencie rozpoznawania przedmiotowej skargi bezczynność organu miała miejsce. Dla zasadności zaś skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane (wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012r., II SAB/Kr 130/10). Ponadto przepis art. 149 Ppsa. w aktualnym brzmieniu zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy było to z rażącym naruszeniem prawa albo nie miało charakteru rażącego. W ocenie Sądu przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ naruszył wszystkie możliwe terminy przewidziane przywołanymi wyżej przepisami kpa. Postanowienie Kolegium z dnia "[...]" uchylające postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku strony, wpłynęło bowiem do tego organu 6 lutego 2013r.. Zawiera ono konkretne wytyczne dla organu I instancji do dalszego działania. Organ zaś do momentu rozpatrywania niniejszej sprawy nie rozpoznał rzeczonego wniosku. W żaden sposób też nie wyjaśnił, ani nie uzasadnił stronie przyczyn takiej bierności. Trzeba pamiętać przy tym, że w sytuacji przedłużającego się postępowania wyjaśniającego w sprawie, organ zobligowany jest informować strony na bieżąco o postępach toczącego się postępowania. Natomiast w przypadku ewidentnego naruszenia ustawowych terminów, przewidzianych do załatwienia sprawy administracyjnej, tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sytuacji, organ powinien nie tylko wskazać inny termin zakończenia takiej sprawy ale jeżeli uzna, że niezbędne jest na przykład zebranie kolejnych dowodów, to wówczas także zasadnym jest poinformowanie o tym strony. Nie może być bowiem tak, że strona nie ma informacji co do toku postępowania. Nonszalanckie naruszanie terminów ustawowych do zakończenia sprawy, bez choćby wskazania stronie przyczyn takiego naruszenia, może powodować utratę zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Nie ma też racji organ stwierdzając w odpowiedzi na skargę, że w sprawie brak było podstaw do wszczęcia postępowania gdyż Sąd oddalił skargę w przedmiocie bezczynności Wójta Gminy. W przedmiotowej sprawie w zakresie zaskarżonej bezczynności i przewlekle prowadzonego postępowania przez Wójta Gminy, Sąd się nie wypowiadał. Podkreślić należy również, że w sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd nie mógł odnosić się do kwestii mogących wpłynąć na merytoryczną treść przyszłego rozstrzygnięcia, lecz jedynie ocenił, czy organ administracji wykonał przewidziane prawem obowiązki, polegające na podejmowaniu czynności zmierzających do załatwienia sprawy (por. wyroki NSA z: 9 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 673/09, 2 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1176/09, 17 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1249/09 - niepubl.). W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przesądzając merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy uznał, że Wójt Gminy pozostaje w bezczynności i z tego względu na podstawie art. 149 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, wyznaczając organowi 14 dniowy termin – od dnia zwrotu akt administracyjnych organowi przez sąd, do rozpoznania wniosku skarżącego W. P. z dnia 25 stycznia 2012r.. W przedstawionych wyżej okolicznościach faktycznych sprawy, a zwłaszcza biorąc pod uwagę znaczne i niczym nieusprawiedliwione naruszenie terminów do załatwienia sprawy przez organ I instancji, Sąd uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku. Wskazane okoliczności uzasadniały też rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 sentencji wyroku. Zgodnie bowiem z art. 149 § 2 Ppsa, sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Przepis ten nie obliguje sądu do wymierzenia grzywny, lecz daje mu takie uprawnienie w razie stwierdzenia, że bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Kwestia ta pozostawiana jest do uznania sądu orzekającego w sprawie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaniechanie organu wymaga jego zdyscyplinowania poprzez wymierzanie grzywny w niewielkiej kwocie. O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu rozstrzygnięto w pkt 4 na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461).