II SAB/Ol 69/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2012r. wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w wykonaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 lutego 2010r., sygn. akt II SO/Ol 35/09 na skutek sprzeciwu A. Z. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 lutego 2012r., sygn. akt II SAB/Ol 69/11 postanawia - odmówić A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2011r., sygn. akt II SAB/Ol 69/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w wykonaniu postanowienia tego Sądu z dnia 25 lutego 2010r., sygn. akt II SO/Ol 35/09. W dniu 22 grudnia 2011r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. We wniosku tym, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, do jego majątku należą mieszkanie o powierzchni 36 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Nie wykazał przy tym żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków. Nie pobiera pożytków z tytułu posiadania nieruchomości rolnej, a środki finansowe zgromadzone na jego koncie zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, historię rachunku bankowego oraz wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość zablokowanych środków. Na mocy zarządzenia referendarza sądowego, wyznaczonego do rozpoznania powyższego wniosku, do akt niniejszej sprawy dołączono kopie następujących dokumentów: wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 523/09; wezwania referendarza sądowego z dnia 24 października 2011r. i odpowiedzi skarżącego z dnia 17 listopada 2011r. wraz z załącznikami ze sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 33/11; sprzeciwu skarżącego złożonego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 33/11; wezwania referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2011r. i odpowiedzi skarżącego z dnia 9 stycznia 2012r. wraz z załącznikiem ze sprawy o sygn. akt II SO/Ol 27/11; wyciągu z rachunku bankowego skarżącego za okres od dnia 4 października 2011r. do dnia 7 lutego 2012r., stanowiącego załącznik do jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 92/11. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012r., sygn. akt II SAB/Ol 69/11, Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienia adwokata. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, żądając jego zmiany, względnie uchylenia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił zaś naruszenie art. 245 § 3, art. 246 § 1, art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Podniósł, iż nie przyznano mu prawa pomocy, mimo iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, gdyż nie posiada stałych dochodów ani żadnych oszczędności lub przedmiotów wartościowych. Zaznaczył przy tym, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ubiega się jednak wyłącznie o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Wskazał też, że nie wzięto pod uwagę faktu, iż skarżący złożył wnioski o ustanowienie adwokata w kilkudziesięciu sprawach, w których zamierza wnieść skargi kasacyjne od niekorzystnych orzeczeń tutejszego Sądu, których sporządzenie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy była nieobiektywna, a referendarz sądowy celowo stosował wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ograniczającą skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu. Ponadto, za mało obiektywne skarżący uznał rozpoznanie jednego dnia aż 17 jego wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz oparcie się przy rozpoznaniu wniosku złożonego w niniejszej sprawie na sprawie sądowej o sygn. akt II SA/Ol 523/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowych przesłanek, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata, podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując wykładni wskazanej przesłanki trzeba mieć jednak na uwadze, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową względem powszechnego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania, o którym mowa w art. 199 p.p.s.a. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać i należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11). Co prawda wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), jednak dane w nim podawane stanowią jedynie ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Natomiast, z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Stąd, bardzo ważne jest współdziałanie wnioskodawcy z Sądem przy ustalaniu istnienia tych przesłanek. Rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy bowiem od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ubiegał się o świadczenia z pomocy społecznej i nie uzyskuje żadnego dochodu. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 36m² i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,59ha. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. W ocenie Sądu, powyższe dane nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Stanowi to, co do zasady, przesłankę do wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd odstąpił jednak od zastosowania powyższej instytucji, gdyż wziął pod uwagę stanowisko skarżącego wyrażone w piśmie procesowym z dnia 9 stycznia 2012r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie wystosowane do niego m.in. w sprawie o sygn. akt: II SO/Ol 27/11. W piśmie tym skarżący stwierdził bowiem, że "przedłożył już we wcześniej rozpoznawanych sprawach wszystkie dokumenty i oświadczenia niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, które Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu". Wezwania wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący ocenił jako bezcelowe i narażające go na ponoszenie zbędnych kosztów. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę wziął pod uwagę także fakt, że skarżący przy rozpoznawaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w innych sprawach (m.in. o sygn. akt: II SA/Ol 701/11, II SA/Ol 703/11, II SA/Ol 704/11, II SA/Ol 705/11, II SA/Ol 706/11), również nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości i źródeł uzyskiwanego przez niego dochodu oraz rodzaju i wysokości ponoszonych stałych wydatków. Skarżący nie podał źródła, rodzaju i daty otrzymania pomocy pieniężnej lub rzeczowej od osób trzecich lub członków rodziny, lecz stwierdził, sprzecznie z oświadczeniem zawartym we wnioskach PPF, że nie korzystał z takiej pomocy. Dodać też należy, że nie wskazał na jakiekolwiek źródła dochodu z prac dorywczych. Ponadto ze złożonych w tych postępowaniach kopii aktów notarialnych, z których treści skarżący usunął niemal wszystkie dane, nie wynikało, jakie jest przeznaczenie trzech działek, ani jaka była cena zakupu (wartość) tych gruntów i mieszkania. Uwzględniając zatem dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego w uprzednio prowadzonych przez tutejszy Sąd sprawach stwierdzić należy, że również w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących źródeł finansowania kupna mieszkania w 2010r. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Tym samym, jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt II OZ 211/06). Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Dodać należy, że podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, oddalając zażalenia skarżącego na jedno z wielu postanowień tutejszego Sądu o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, jak i zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10). Należy również podkreślić, że sam fakt, iż w celu wniesienia skargi kasacyjnej skarżący musi skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, w świetle art. 175 w związku z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przyznanie stronie takiego pełnomocnika uzależnione jest bowiem od jej trudnej sytuacji materialnej. Podobnie, wielość spraw prowadzonych przed sądem i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilkudziesięciu sprawach, nie może być odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skoro w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.