II SAB/Ol 72/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. We wniosku z dnia 22 kwietnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący, ujawniając zamiar złożenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku, wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, że nie jest w stanie pokryć "kosztów wnioskowanej pomocy bez uszczerbku w swoim utrzymaniu i bycie, bowiem (...) nie posiada jakiegokolwiek majątku ani oszczędności, przedmiotów wartościowych." Postanowieniem z dnia 20 maja 2014r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Podkreślono, że skarżący, składając kolejny wniosek o ustanowienie zawodowego pełnomocnika – obecnie radcy prawnego, nie wykazał, że w jego sytuacji rodzinnej i/lub materialnej zaszły zmiany, które aktualnie uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniesiono, że wysokość zarówno dochodu skarżącego, jak i jego wydatków, utrzymuje się generalnie na podobnym co poprzednio poziomie. W poprzednim wniosku skarżący wykazał dochód w kwocie 2.425,28 zł brutto (1.710,42 zł netto) oraz stałe wydatki: na wynajęcie "lokum", "czesne uczelniane", przejazdy, obiady w stołówkach, śniadania i kolacje, telefon, środki czystości oraz kontakty z rodziną w łącznej kwocie ok. 1.690 zł. Obecnie, skarżący wykazał dochód w kwocie 2.583,04 zł brutto (1.866,31 zł netto, 1.647,31 zł "do reki" po potraceniu kwoty 51 zł z tytułu grupowego ubezpieczenia pracowniczego i kwoty 168 zł z tytułu spłaty pożyczki) oraz wydatki na wskazane jak poprzednio cele w łącznej kwocie ok. 1.646 zł. W przedstawionej sytuacji, stwierdzono, że stanowisko Sądów administracyjnych co do zdolności płatniczych skarżącego wyrażone w niniejszej sprawie zachowuje aktualność. Ponadto podniesiono, że jak wynika ze złożonego wniosku skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty jego utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł A. K.. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, Referendarz nieprawidłowo ocenił przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty i oświadczenia przez co wywiódł fałszywy i nieuzasadniony wniosek o niespełnieniu przez niego warunków przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucił przy tym naruszenie szeregi przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Przede wszystkim należy dostrzec, że wniosek o ustanowienie radcy prawnego jest kolejnym wnioskiem skarżącego o ustanowienie zawodowego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Poprzednio wnioskodawca ubiegał się o przyznanie mu adwokata. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 16 grudnia 2013 r., odmówił ustanowienia dla niego adwokata. Natomiast postanowieniem z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 263/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na wskazane wyżej postanowienie Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał, by nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem przyznanie mu profesjonalnej pomocy prawnej uznał za niezasadne. Stan jego zdrowia nie wymaga stałych, wysokich nakładów finansowych, jak u osób wymagających stałej opieki lekarskiej. Sam skarżący wskazuje, że potrafi gospodarować racjonalnie posiadanymi środkami. Sąd uznał zatem, że w tych okolicznościach możliwe jest pozyskanie przez niego środków na usługi adwokackie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, że podnoszone przez skarżącego kwestie związane z udziałem w innym postępowaniu sądowym nie mają znaczenia, bowiem koszty te nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania. Wszczynając postępowanie sądowe, czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Z informacji zawartych zaś w aktualnie rozpatrywanym wniosku, wynika, że miesięczny dochód skarżącego ze stosunku pracy wynosi 2.583,04 zł brutto (1.866,31 zł netto). Skarżący wskazał, iż "prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, co (...) przyczynia się do generowania o wiele wyższych kosztów utrzymania niż osób (...) łożących wspólnie na to utrzymanie". Podniósł, iż "wydatkuje obecnie całą kwotę (...) wynagrodzenia" i przedstawił ponoszone wydatki miesięczne: opłaty za "lokum mieszkalne celem w nim zamieszkiwania" – ok. 400 zł, "czesne uczelniane" – 340 zł, komunikacja miejska – ok. 120 zł, obiady w stołówkach (stwierdził, że nie ma warunków do ich samodzielnego przygotowywania w wynajmowanym "lokum") – ok. 420 zł, pozostałe posiłki – ok. 280 zł, telefon – ok. 50 zł, środki czystości – ok. 16 zł, kontakty z rodziną – ok. 20 zł, grupowe ubezpieczenie pracownicze – 51 zł. Wskazał, iż z jego wynagrodzenia potrącana jest ponadto kwota 168 zł na spłatę zaciągniętej w grudniu 2013 r. pożyczki. Mając na uwadze powyższe, skarżący stwierdził, że przy zarobkach "na rękę" w kwocie 1.647,31 zł "obecnie obiektywnie nie ma faktycznych możliwości poniesienia pełnych kosztów wnioskowanej pomocy (...) i to szczególnie, gdy (...) jest zmuszony też (...) ponieść wydatki (...) w sprawie sądowej (...) o sygn. akt II SA/Ol 949/13". Analiza sytuacji materialnej i finansowej skarżącego prowadzi do wniosku, że nie uległa ona zasadniczej zmianie w stosunku do okresu w jakim rozpatrywany był poprzednik wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu w dalszym ciągu dochody (w łącznej wysokości1866,31 zł netto) umożliwiają stronie poczynienie oszczędności niezbędnych do ustanowienia adwokata. Wnioskodawca racjonalnie gospodarując swoimi zasobami pieniężnymi może poczynić niezbędne oszczędności dla opłacenia kosztów ustanowienia adwokata, w sprawie, w której ma swój interes prawny. Skarżący jest osobą zdrową, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, a więc wydatki wnioskodawcy koncentrują się na jego osobie. Nie ma on bowiem na utrzymaniu rodziny, w tym dzieci. Dochody jakie otrzymuje strona z tytułu wynagrodzenia nie są też najniższe, przewyższają bowiem kwotę minimalnego wynagrodzenia za prace o około 400 zł). Analiza przedłożonej przez stronę struktury wydatków w ocenie Sądu daje możliwość poczynienia niewielkich oszczędności w celu sfinansowania obsługi prawnej w postaci sporządzenia skargi kasacyjnej. Skoro bowiem strona jest w stanie ponosić koszt spożywania obiadów w lokalu gastronomicznym, co przecież jest znacznie kosztowniejsze niż przygotowanie posiłków we własnym zakresie, to powinna rozważyć możliwość zredukowania tego wydatku, po to aby poczynić niezbędne oszczędności dla sfinansowania kosztu profesjonalnego pełnomocnika. Co prawda skarżący wykazał obecnie dodatkowe wydatki: na grupowe ubezpieczenie pracownicze w kwocie 51 zł oraz na spłatę pożyczki w kwocie 168 zł, ale słusznie wskazał referendarz sądowy, że grupowe ubezpieczenie pracownicze nie należy do ubezpieczeń obowiązkowych, zaś spłata pożyczki zaciągniętej w grudniu 2013 r., a zatem już po wydaniu wyroku, świadczy, że skarżący już wówczas dysponował środkami pieniężnymi, które mógł przeznaczyć na ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Przeznaczenie tych środków na inny cel i spłata zaciągniętej na ten cel pożyczki nie może uzasadniać obecnie ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. Ponadto skoro skarżący zaciągnął przedmiotową pożyczkę w grudniu 2013 r. na okres 23 miesięcy to można przypuszczać, że rozpoczął jej spłatę już w czasie, gdy toczyło się postępowanie w sprawie ustanowienia dla niego adwokata. Reasumując, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od generalnej reguły, jaką jest ponoszenie kosztów sądowych przez strony postępowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.