II SO/Ol 5/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku M.B. o wymierzenie Rektorowi Uniwersytetu grzywny za nieprzekazanie akt administracyjnych i skargi w sprawie skreślenia z listy studentów postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M.B. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych wszczętego na jej wniosek postępowania. W uzasadnieniu podniosła, iż: wraz z mężem są rolnikami; z tego tytułu ich dochody są niskie; pobierają zasiłki; na utrzymaniu mają dwoje uczących się dzieci; niskie dochody powodują, że nie stać jej na opłacenie procesu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, iż majątek rodziny stanowi mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 ha) i 1/3 udziału w nieruchomości położonej w "[...]" . Małżonkowie uzyskują dochód z rolnictwa w wysokości 154,23 zł miesięcznie. Miesięczny dochód P.S. z tytułu umowy zlecenia wynosi 1000 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 kwietnia 2008 r. wnioskodawczyni oświadczyła (pismo z 8 kwietnia 2008 r.), iż: względem domu "[...]" nie dysponuje żadnym tytułem prawnym; pod adresem do korespondencji mieści się mieszkanie wymienione w oświadczeniu majątkowym; w skład nieruchomości położonej w "[...]" wchodzą budynki magazynowe (od 2 lipca 2007 r. nie uzyskuje z nich żadnych dochodów; udział w ich własności użyczony jest S.B.). Odpowiadając na pytanie o rodzaj działalności rolniczej, z tytułu której uzyskiwany jest dochód miesięczny brutto w wysokości 154, 23 zł, wnioskodawczyni stwierdziła, iż dochód ten podała w oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego. Oświadczyła, iż nie posiada inwentarza żywego i martwego oraz dotacji, czy też płatności ze środków publicznych. Wezwanie do podania uśrednionej miesięcznej wysokości poszczególnych wydatków rodziny wnioskodawczyni skwitowała stwierdzeniem, iż wynoszą one 1200 zł. Załączony wyciąg z rachunku bankowego M.B. dokumentuje operacje dokonane od 31 grudnia 2007 r. do 1 kwietnia 2008 r., zamykające się saldem 4493,36 zł. Wyciąg z konta jej męża za okres od 31 stycznia do 28 marca 2008 r. zamyka się saldem ujemnym (-5668,56 zł). Zamiast wyciągów z rachunku bankowego P.S. z okresu ostatnich trzech miesięcy przedłożone zostały trzy wydruki dokumentujące wyłącznie dokonanie na ten rachunek przelewów wynagrodzenia (813,25 zł w styczniu, 883, 50 w lutym i 1002,25 zł w marcu 2008 r.). Również w formie kopii załączone zostały: decyzje o przyznaniu P.S. stypendium szkolnego oraz o przyznaniu zasiłków rodzinnych na troje dzieci wraz z dodatkami do tych zasiłków; dowody dokonania w dniu 15 lutego 2007 r. i 26 kwietnia 2007 r. opłat za studia wnioskodawczyni (po 800 zł); umowa zlecenia zawarta przez P.S.; rzeczona umowa użyczenia; zaświadczenie z 12 czerwca 2007 r. o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie osoby fizycznej od całości kosztów sądowych bądź też od ich poszczególnych składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.) -następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji tej wynika jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, tj. udowodnienia, przedstawienia w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (vide: Słownik języka polskiego pod redakcją M. Szymczaka, tom III, PWN, Warszawa 1989, s. 805), że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Strona winna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17.01.2008 r., sygn. akt I GZ 242/07, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba przy tym podkreślić, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną rodziny skarżącego, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony (postanowienie NSA z 26.10.2004 r., sygn. akt OZ 518/04, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 03.03.2004 r., sygn. akt II OZ 174/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku nie zostało to wykazane. Wbrew zobowiązaniu nałożonemu na podstawie art. 255 p.p.s.a., M.B. nie wskazała rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, poszczególnych wydatków rodziny oraz nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego P.S.. Jak stanowi podany przepis, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Nie ma przy tym znaczenia przyczyna powzięcia przez Sąd wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy. Brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jego pozytywne rozpoznanie. Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego skarżącego uniemożliwia dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądza o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania (postanowienie NSA z 17.10.2007 r., sygn. akt I OZ 830/07, orzeczenia.nsa. gov.pl). Wnioskodawczyni została o tym uprzedzona w rzeczonym wezwaniu. Nie mniej jednak to, iż stronę stać na płatne studia a zarazem zaniechanie czerpania korzyści z udziałów w budynkach magazynowych, uzasadnia poczynienie uwagi, iż przerzucenie na współobywateli kosztów zainicjowanego przez nią procesu byłoby nieusprawiedliwione. Odnosząc się to drugiej ze wskazanych okoliczności, przywołać można pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, orzeczenia.nsa.gov.pl), wedle którego sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może mieć wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych. Z podanych przyczyn postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.