I SA/Op 13/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 7 listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych 2011 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi K. M. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia z dnia 7 listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych 2011 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 72.031 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 750 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że w prowadzonym wspólnie z żoną, ojcem, matką i bratem gospodarstwie domowym uzyskiwane są miesięczne dochody w wysokości 12.316,10 zł (skarżącego z działalności gospodarczej w wysokości 10.592,10 zł, ojca i matki z tytułu emerytury w wysokości 1.724 zł), obciążone wydatkami w łącznej kwocie około 10.050 zł (koszty zużycia energii elektrycznej i ogrzewania – 1.630 zł, podatek od nieruchomości – 50 zł, zużycie wody - 200 zł, spłata raty kredytu – 5.000 zł, wydatki na lekarstwa– 200 zł, opłata za wywóz nieczystości – 100 zł, koszty opłat za internet i telefon – 250 zł, ubezpieczenie – 120 zł, wydatki na zakup żywności 2.000 zł, koszty zakupu środków czystości – 200 zł, wydatki edukacyjne – 300 zł). Jednocześnie skarżący wskazał, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (o szacunkowej wartości 400.000 zł), nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha (o szacunkowej wartości 300.000 zł; współwłasność), samochodu ciężarowego [...] (o szacunkowej wartości 75.000 zł), ciągnika siodłowego (o szacunkowej wartości 75.000 zł) i samochodowego osobowego [...] (o wartości 30.000 zł). Nadto wykazał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają również dwa samochody osobowe [...] (o łącznej szacunkowej wartości 20.000 zł) oraz nieruchomość (o szacunkowej wartości 200.000 zł). Poza tym skarżący oświadczył, iż posiada zaległy podatek VAT w kwocie około 160.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Jednocześnie należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 19 stycznia 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: • dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów wykazanych w urzędowym formularzu PPF (pouczono, że w przypadku kredytów i pożyczek należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), • stosownych zaświadczeń potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskiwanych przez niego i osoby wykazane w formularzu jako pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, • kserokopii zeznań (deklaracji) o wysokości dochodów bądź przychodów osiąganych przez niego, brata, żonę, ojca i matkę w latach 2015 i 2016, • kserokopii deklaracji podatkowych składanych przez niego i brata dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2016 r., • kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych członków rodziny wykazanych w formularzu za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi przekazano kserokopie następujących dokumentów: - aneksu do umowy kredytu samochodowego nr [...], - umowy o kredyt gotówkowy- podwyższenie nr [...], - umowy leasingu operacyjnego nr [...], - umowy o kredyt BIZ Ekspresowy nr [...], - umowy pożyczki gotówkowej nr [...], - umowy nr [...], - umowy leasingu operacyjnego nr [...], - umowy o kredyt nr [...], - umowy pożyczki gotówkowej z wekslem nr [...], - wyciągów z kont bankowych prowadzonych A i B, - formularzy rozliczeniowych na zaliczki w podatku dochodowym od osób fizycznych, zeznań podatkowych PIT-36 L oraz deklaracji VAT-7, - decyzji Prezesa KRUS o przyznaniu emerytury rolniczej na rzecz T. M. z 23 czerwca 2015 r., - decyzji Prezesa KRUS z 17 stycznia 2008 r. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych nie przekracza jego możliwości finansowych i majątkowych. Tym samym zastosowanie wobec skarżącego instytucji prawa pomocy należało uznać nieuzasadnione. Na podstawie przekazanych kserokopii zeznań podatkowych PIT-36L, formularza obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy i deklaracji podatkowych VAT-7, dokumentujących rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. oraz podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2016 r. , ustalono bowiem, że w gospodarstwie domowym skarżącego istnieje znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku osób prowadzących działalność gospodarczą ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody, w 2015 r. w wysokości 1.312.686,40 zł, zaś w 2016 r. w wysokości 1.425.564,84 zł. Z kolei ostatnim okresie, tj. w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2016 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 776.534 zł. Ponadto na podstawie formularza obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy ustalono, że pozostający ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym brat J. M. w 2016 r. uzyskał przychody w wysokości 623.889,89 zł. Zatem porównując wielkość kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi wymaganych w przedmiotowej sprawie na obecnym etapie postępowania (jak wskazano na wstępie uzasadnienia kwota wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1.500 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca (1.425.564,84 zł w 2016 r., 776.534 zł we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w grudniu 2016 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 98.141 zł), nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych. Do tego należy doliczyć środki finansowe, którymi obraca brat skarżącego prowadzący wspólnie z nim gospodarstwo domowe. W ocenie referendarza również posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna zwiększa finansowy i majątkowy potencjał jego gospodarstwa domowego. Poza tym wyniku analizy danych pochodzących z rachunków bankowych ustalono, iż w grudniu 2016 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć na względzie, iż w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego) na konta bankowe skarżącego dokonano wpłat środków pieniężnych w wysokości 114.750,46 zł (A S.A. - 21.550 zł, B S.A. - 93.200,46 zł). Jednak skarżący pomimo pozyskiwania w tym okresie tak znacznych zasobów pieniężnych nie podjął próby uregulowania zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych. Tym samym nasuwa się uwaga, iż skarżący, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych (ku czemu, jak wskazano, miał wiele okazji jak też możliwości), poczynił jedynie starania aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winien być zwolniony, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych podatników. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać również okoliczność obsługi kredytów. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W związku z tym uzyskanie przez skarżącego w instytucjach bankowych zdolności do regulowania zobowiązań wynikłych z udzielanych kredytów czy też pożyczek, które przekraczają zobowiązania związane z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, oznacza, że zapłata kosztów sądowych mieści się również w jego możliwościach finansowych. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). W innym orzeczeniu NSA zaznaczył, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.