I SA/Op 137/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. Ś., S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2004 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 200 zł), wniesionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 28 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2004 r., E. Ś. (dalej jako skarżąca) złożyła wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. Z treści wniosku wynika, że skarżąca wraz z mężem posiadają dom mieszkalny o powierzchni [...] m² i nieruchomość o powierzchni [...] ha, oraz że uzyskują dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.432,17 zł netto W piśmie załączonym do wniosku skarżąca zawarła wykaz kosztów ponoszonych w jej gospodarstwie domowym opiewających na kwotę 3.991,23 zł, a ponoszonych m.in. w związku z wydatkami związanymi z zakupem usług telekomunikacyjnych (74,27 zł), energii elektrycznej (159,08 zł), a także podatkami od nieruchomości (dotyczącymi nieruchomości położonych w [...] i [...] w wysokości 727,17 zł), opłatą za wodę i kanalizację (71,20 zł), opłatami za śmieci (dotyczące nieruchomości w [...] i [...] - łącznie 2.100 zł) i spłatą pożyczki (797,51 zł). Poza tym w oparciu o akta sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 ustalono, iż skarżąca i jej mąż są posiadaczami szeregu nieruchomości usytuowanych w [...] przy ul. [...] (tj. nieruchomości położonych na działce nr a obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², działce nr b obszaru [...] ha, niezabudowanej, przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe oraz działce nr c obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Przy czym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. mąż skarżącej oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu 2015 r. Z kolei na rozprawie przeprowadzonej w sprawie z ich skargi o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. oświadczono, że nieruchomości zostały sprzedane za kwotę 80.000 zł i 115.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, że zasadność wniosku strony oceniana jest z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W ocenie referendarza informacje oraz dane odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej gospodarstwa domowego skarżącej nie wskazują na jej wyjątkową sytuację w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 2 p.p.s.a. Dla oceny zasadności wniosku istotne znaczenie miały posiadane z urzędu informacje, z których wynikało, że skarżąca i jej mąż pozyskali znaczne zasoby finansowe uzyskane ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości położonych na działkach o nr a i nr c w łącznej kwocie 195.000 zł (nie udokumentowano jednocześnie rozdysponowania tej kwoty). Należy również wskazać, iż skarżąca i jej mąż posiadają w dalszym ciągu majątek w postaci nieruchomości posadowionej na działce o nr b i powierzchni [...] ha (przeznaczonej pod zabudowę przemysłową), co świadczy także o potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych. Jednocześnie należy nadmienić, że doświadczenie życiowe i logika wskazują, iż uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zasoby, ze względu na ich wysokość, mogą, przy oszczędnym trybie życia, stanowić źródło wieloletnich oszczędności, zasilając bieżące dochody. Podkreślić przy tym należy, że do skarżącej należało wykazanie ewentualnego rozdysponowania środków ze sprzedaży wymienionych nieruchomości. Powinna liczyć się ona z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Skarżąca już przy rozpoznaniu poprzednich wniosków wzywana była o przekazanie stosownych dowodów na potwierdzenie swojego oświadczenia o przeznaczeniu środków pieniężnych pochodzących ze zbycia wskazanych nieruchomości na spłatę długów i nie przekazała jakichkolwiek wiarygodnych dowodów w tym zakresie. Skarżąca nie uprawdopodobniła też, że nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Poza tym za niewiarygodną należało uznać informację na temat stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej. W treści tego pisma skarżąca zawarła bowiem informację, z której wynika, iż stałe koszty i wydatki jej gospodarstwa domowego znacznie przekraczają dochody uzyskiwane w tym gospodarstwie (miesięczne dochody - 2.432,17 zł netto, koszty - 3.991,23 zł). Jednocześnie z informacji zawartych przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym w dniu 20 marca 2018 r. przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 62/18 wynika, że w jej gospodarstwie domowym ponoszone są miesięcznie stałe zobowiązania i wydatki w wysokości 1.244,31 zł (wydatki związane podatkiem od nieruchomości oraz z opłatą za gaz, wodę, odprowadzanie ścieków, usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną). Taka sama skala stałych kosztów utrzymania została wykazana również w poprzednio składanych wnioskach (m.in. przy sprawach o sygn. akt I SA/Op 340/17, I SA/ Op 341/17, I SA/Op 399/17). Zatem wiarygodność wykazanej przez skarżącą we wskazanym piśmie skali miesięcznych kosztów utrzymania ulega podważeniu nie tylko ze względu na zasady logiki i doświadczenie życiowe (stałe koszty znacznie przekraczające stałe ujawnione dochody), ale również z uwagi na inne jego oświadczenia zawarte w tym względzie nie tylko w tym samym czasie ale również w nieodległej przeszłości, składanych ze świadomością odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Dodatkowo należy wskazać, że z załączonych do wniosku, złożonym przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 62/18, kserokopii dowodów zapłaty podatków od nieruchomości wynika, iż zapłacona kwota w wysokości 525 zł dotyczy rozliczenia za cały 2017 r., zaś kwota w wysokości 132 zł zapłaty I raty podatku od nieruchomości za 2018 r. (co nie oznacza jednocześnie miesięcznego obciążenia). Również w przypadku wykazanej kwoty zapłaty w wysokości 1.740 zł wynika, że nie obciąża dochodów w rozliczeniu miesięcznym, lecz dotyczy okresu od 1 lipca 2013 r. do 30 listopada 2015 r. Mając na względzie powyższe orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.