I SA/Op 139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 13 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kluczborku z dnia 18 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W związku z postanowieniem tut. Sądu o odrzuceniu skargi na opisane w komparycji postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kluczborku, J. S. (dalej jako skarżący, strona, podatnik) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując m.in., że nie posiada dostatecznych środków na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej (w wysokości 100 zł). Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - dalej: [ppsa], skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi stratę, że posiada wierzytelności na kwotę 11.596,90 zł (prowadzone w tym zakresie postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne), oraz że ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości 700 zł (opłaty, mieszkanie, media, leczenie). Ponadto skarżący w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż sam pozostaje w gospodarstwie domowym i posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę 470.000 zł (kredyt firmowy – 350.000 zł, kredyt prywatny – 120.000 zł). Skarżący nie przedłożył dokumentacji potwierdzającej jego sytuację finansową. Referendarz sądowy uznał, że przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. Działając na podstawie art. 255 ppsa, wezwał skarżącego do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jego stanu majątkowego i dochodów. Skarżący jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania zarówno w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania postanowienia z dnia 13 lipca 2017 r. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, referendarz odwołując się do poglądów orzecznictwa i piśmiennictwa, podkreślił w szczególności, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu w zakresie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, co winno zostać wykazane poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi. Skoro skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową nie można było przyjąć, że doszło do wystąpienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 ppsa. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 2 ppsa, poprzez błędne przyjęcie, że nie wykazał on, iz nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. W związku z powyższym wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu, a z dokumentów finansowych wynika, że jego działalność gospodarcza znajduje się na granicy upadłości i nie przynosi dochodu, a generuje stratę. Opisana we wniosku sytuacja finansowa w ocenie skarżącego jest wystarczająca dla stwierdzenia wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że wobec jego działalności gospodarczej oraz gospodarstwa domowego występują liczne zajęcia komornicze. Nadto, nagła zmiana sytuacji gospodarczej w kraju negatywnie wpłynęła na prowadzoną przez skarżącego działalność, czego nie mógł on przewidzieć, a w związku z tym nie gromadził oszczędności na poczet wymagalnych obecnie kosztów sądowych. Do sprzeciwu załączył wydruk z CEIDG wygenerowany na dzień 13.09.2017 r., z którego wynika, że od 2007 r. do chwili obecnej skarżący posiada status aktywnego przedsiębiorcy, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą A. W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z dnia 20 września 2017 r. skarżący, w piśmie z dnia 17 października 2017 r. oświadczył, że koszty wyżywienia, telefonu, zakupu lekarstw, środków czystości i higieny opiewają na kwotę około 580 zł, zaś kosztów utrzymania mieszkania nie ponosi, gdyż nie posiada własnego mieszkania i zamieszkuje u rodziców bądź znajomych. Skarżący nie posiada żadnych lokat bankowych i jest w stanie przedstawić tylko wyciąg z jedynego rachunku bankowego (na którym występują zajęcia komornicze), do którego posiada podgląd internetowy. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36L za 2016 r., informację PIT/B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2016 r., deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od października 2016 r. do lipca 2017 r., kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 30 listopada 2015 r. i postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] z 16 października 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego skarżącego za okres od maja 2017 r. do lipca 2017 r., zestawienie danych dla właściciela firmy za miesiące od stycznia do lipca 2017 r. w zakresie przychodów i kosztów prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 ppsa od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź też w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, co wynika z art. 199 ppsa. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak niżej powołane orzeczenia), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12). Dotyczy to zwłaszcza osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Zaznaczyć przy tym należy, że odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy uzasadnił brakiem udokumentowania przez skarżącego (pomimo wezwania) deklarowanej we wniosku sytuacji finansowej, co uniemożliwiło jej weryfikację w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 ppsa. Na obecnym etapie postępowania, już po wniesieniu sprzeciwu, skarżący nadesłał opisaną powyżej dokumentację źródłową. W ocenie Sądu dane wynikające z przekazanej dokumentacji nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, w związku z czym zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Z nadesłanej kopii zeznania podatkowego za 2016 r., wynika, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą posiadał znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W tym okresie skarżący pozyskał środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 9.489.543,59 zł. Z kolei na podstawie deklaracji podatkowych VAT-7 ustalono, że w ostatnich dwóch miesiącach 2016 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług skarżący pozyskał środki finansowe w wysokości 7.319.540 zł. Prowadząc działalność o takim rozmiarze skarżący winien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Brak zachowania przezorności w tym zakresie obciąża przedsiębiorcę. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, w pełni podzielany przez tut. Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). Podkreśla się przy tym, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). W świetle tych rozważań Sąd wskazuje, że brak jest podstaw, by przerzucać koszty prowadzonego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Skala uzyskanych w 2016 r. przychodów w wys. 9.489.543,59 zł z pewnością umożliwiała zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą kwotę 100 zł należnego wpisu od skargi kasacyjnej (oprócz tego na skarżącym ciąży również obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w innych sprawach z jego udziałem przed tut. Sądem, których łączna wysokość wynosi 600 zł). Oceny tej nie zmienia fakt, że skarżący zanotował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przy ocenie bowiem zdolności pokrycia przez przedsiębiorców kosztów prowadzonych sporów sądowych decydujące znaczenie ma, uzyskiwany w ramach działalności przychód. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA: z 10 września 2013 r., II GZ 489/13; z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Zatem wykazanie straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. Należy również zauważyć, że jak wynika z przedstawionych dokumentów firma skarżącego nadal funkcjonuje w obrocie prawnym a skarżący nie wykazał, by utracił płynność finansową. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że oświadczenia skarżącego przedstawione we wniosku o prawo pomocy w powiązaniu z przedstawionymi dowodami budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Zgodnie bowiem z informacjami przedstawionymi we wniosku, skarżący nie osiąga żadnych dochodów - co potwierdzają też przedłożone dowody w postaci deklaracji VAT-7 i zestawień danych na potrzeby podatku dochodowego, za miesiące od stycznia do lipca 2017 r. - oraz nie posiada żadnych oszczędności i majątku. Jednocześnie posiada środki na pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, wynoszących zgodnie z jego oświadczeniem kwotę ok. 500 zł oraz kosztów prowadzonej działalności, które, jak wynika z ww. dowodów, mimo braku przychodów nadal są ponoszone (przykładowo, zgodnie z przedłożonym dowodem "zestawienie danych dla właściciela firmy za miesiąc styczeń 2017 r.", koszty działalności wyniosły 9.962,92 zł). Okoliczność ta pozwala na uznanie, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i nie ujawnił wszystkich źródeł swoich dochodów. W tym miejscu zaakcentować należy, że w sytuacji, kiedy wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W przedmiotowej sprawie oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości oceną jego sytuacji finansowej, zatem nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak też w zakresie częściowym, a więc zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.