I SA/Op 219/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za IV kwartał 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 7 września 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego J. S. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie, z uwagi na brak wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "ppsa". Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi stratę, posiada wierzytelności na kwotę 11.596,90 zł, oraz że ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości 700 zł (opłaty, mieszkanie, media, leczenie). Skarżący wskazał też, iż sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę 470.000 zł (kredyt firmowy – 350.000 zł, kredyt prywatny – 120.000 zł) i że z powodu przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT jego firma jest na granicy upadłości. Nadto, w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ppsa, skarżący, w piśmie z dnia 18 sierpnia 2017 r. oświadczył, że koszty wyżywienia, telefonu, zakupu lekarstw, środków czystości i higieny opiewają na kwotę około 580 zł, oraz że z uwagi na niemożność spłacenia kredytów banki wypowiedziały umowy kredytowe i następnie wystawiły tytuły egzekucyjne. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył zestawienie przychodów i kosztów oraz kserokopie: wyciągów z rachunku bankowego, paragonu fiskalnego dotyczącego zakupu produktów żywnościowych, zeznania podatkowego za 2016 r. (PIT-36L), deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od listopada 2016 r. do czerwca 2017 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 30 listopada 2015 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z 16 października 2014 r. Analizując informacje zawarte we wniosku i wynikające z dostarczonych dokumentów, referendarz stwierdził, że skarżący funkcjonuje w profesjonalnym obrocie gospodarczym, a działalność prowadzona była w znacznym rozmiarze. Na podstawie przekazanych dokumentów, w tym kopii zeznania podatkowego za 2016 r., ustalono, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą posiadał znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W tym okresie bowiem skarżący pozyskał środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 9.489.543,59 zł. Z kolei na podstawie deklaracji podatkowych VAT-7 ustalono, że w ostatnich dwóch miesiącach 2016 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług skarżący pozyskał środki finansowe w wysokości 7.319.540 zł. W ocenie referendarza, prowadząc działalność o takim rozmiarze skarżący winien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Brak zachowania przezorności w tym zakresie obciąża przedsiębiorcę. We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 2 ppsa, poprzez błędne przyjęcie, że nie wykazał on, iż nie posiada jakichkolwiek lub dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, czyli że nie spełnia żadnej z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Uzasadniając sprzeciw zarzucił błędną ocenę jego sytuacji finansowej, która, jak podniósł, jest trudna w takim stopniu, który wpływa na niemożność uiszczenia wpisu od skargi. Tym bardziej, że uległa ona jeszcze pogorszeniu w związku z licznymi zajęciami komorniczymi. Skarżący nie zgodził się również z argumentacją o powinności przewidzenia i gromadzenia środków na spory sądowe, wskazując, że obecnych ogromnych zmian w sytuacji gospodarczej kraju, mających wpływ na jego działalność, nie dało się przewidzieć. Podkreślił ponadto, że jego sytuacja finansowa nie może być rozpatrywana jedynie przez pryzmat przychodów, gdyż nieodłącznym elementem działalności gospodarczej są koszty, które zobowiązany jest pokrywać, a które powodują stratę. Z tych względów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienie i orzeczenie o przyznaniu mu prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku, ewentualnie, w razie nie uznania jego racji, o przyznanie prawa pomocy w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 ppsa od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; bądź też w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, co wynika z art. 199 ppsa. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak niżej powołane orzeczenia), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12). Dotyczy to zwłaszcza osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Słusznie referendarz uznał, że prowadząc w 2016 r. działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, skarżący winien zabezpieczyć środki na prowadzenie sporów sądowych. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, w pełni podzielany przez tut. Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). Podkreśla się przy tym, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2015 r. o sygn. akt II GZ 506/15). W świetle tych rozważań Sąd w pełni akceptuje ocenę referendarza, że brak jest podstaw, by przerzucać koszty prowadzonego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Jak słusznie wskazał referendarz skala uzyskanych w 2016 r. przychodów w wys. 9.489.543,59 zł z pewnością umożliwiała zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą kwotę 100 zł należnego wpisu od skargi (oprócz tego na skarżącym ciąży również obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w innych sprawach z jego udziałem przed tut. Sądem, których łączna wysokość wynosi 600 zł). Oceny tej nie zmienia fakt, że skarżący zanotował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przy ocenie bowiem zdolności pokrycia przez przedsiębiorców kosztów prowadzonych sporów sądowych decydujące znaczenie ma, jak słusznie przyjął referendarz, uzyskiwany w ramach działalności przychód. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA: z 10 września 2013 r., II GZ 489/13; z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Zatem wykazanie straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. Należy również zauważyć, że jak wynika z przedstawionych dokumentów firma skarżącego nadal funkcjonuje w obrocie prawnym a skarżący nie wykazał, by utracił płynność finansową. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że oświadczenia skarżącego przedstawione we wniosku o prawo pomocy w powiązaniu z przedstawionymi dowodami budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Zgodnie bowiem z informacjami przedstawionymi we wniosku, skarżący nie osiąga żadnych dochodów - co potwierdzają też przedłożone dowody w postaci deklaracji VAT-7 i zestawień danych na potrzeby podatku dochodowego, za miesiące od stycznia do czerwca 2017 r. - oraz nie posiada żadnych oszczędności i majątku. Jednocześnie posiada środki na pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, wynoszących zgodnie z jego oświadczeniem kwotę ok. 500 zł oraz kosztów prowadzonej działalności, które, jak wynika z ww. dowodów, mimo braku przychodów nadal są ponoszone (przykładowo, zgodnie z przedłożonym dowodem "zestawienie danych dla właściciela firmy za miesiąc styczeń 2017 r.", koszty działalności wyniosły 9.962,92 zł). Okoliczność ta pozwala na uznanie, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i nie ujawnił wszystkich źródeł swoich dochodów. W tym miejscu zaakcentować należy, że w sytuacji, kiedy wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W przedmiotowej sprawie oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości oceną jego sytuacji finansowej, zatem nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak też w zakresie częściowym, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.