I SA/Op 249/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. B. (dalej określany jako skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 16 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. W sporządzonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, uzyskuje dochody z tytuły emerytur w wysokości 1.414 zł i posiada dom mieszkalny o powierzchni 180 m² (według oświadczenia objęty egzekucją prowadzoną przez komornika). Jednocześnie skarżący oświadczył, iż aktualnie komornik prowadzi egzekucję z całych jego dochodów pochodzących z emerytury i jednocześnie nie posiada innych dochodów czy też majątku, który pozwoliłby na uzyskanie środków w celu pokrycia kosztów sądowych. Poza tym skarżący powołał się na swój wiek (71 lat), stan chorobowy (jak wskazał jest po drugim zawale i wylewie, a także leczeniu psychiatrycznym) i na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z zakupem lekarstw (mieszczących się w kwocie między 320 a 380 zł). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania). Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 24 kwietnia 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów (wskazano, że jeżeli uzyskiwane dochody nie pokrywają wykazanych wydatków należy szczegółowo opisać rodzaj i wysokość pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - dowodów potwierdzających prowadzenie egzekucji z jego dochodów, na którą powołał się we wniosku o przyznanie prawa pomocy, - kserokopii zeznania podatkowego za 2014 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo sporządzone 28 kwietnia 2015 r., a wraz z nim: - zestawienie kosztów dziennego utrzymania związanego z zakupem żywności, - zestawienie kosztów utrzymania domu (podatek od nieruchomości, koszty higieny osobistej i domu, opłata za dzierżawę nieruchomości, a także opłaty za energię elektryczną, dostawę wody, odprowadzenie ścieków, odprowadzenie nieczystości stałych i dostawę usług telekomunikacyjnych), - zestawienie kosztów związanych z zakupem lekarstw i wizyt u lekarza, - potwierdzenia przyjęcia przelewów do realizacji dotyczących podatku od nieruchomości, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, opłaty abonamentowej, spłaty 5 raty kredytu zawartej na podstawie umowy nr [...], spłaty kredytu uzyskanego na podstawie umowy nr [...], - kserokopie faktur odnoszących się do rozliczenia energii elektrycznej i wody, - kserokopię dowodu wpłaty dokonanej na rzecz Cyfrowy Polsat S.A., - kserokopię pisma ZUS Inspektorat w [...] z 10 kwietnia 2013 r. informującego o dokonanych potrąceniach z emerytury skarżącego, - kserokopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz skierowania do szpitala psychiatrycznego, - kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2014 PIT-37, - wyciągi z rachunku bankowego zawierające zestawienie operacji bankowych za okres od 1 stycznia do 31 marca 2015 r.. W wyniku analizy sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, dokonanej w oparciu o informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy oraz informacje i dane wynikające z przedłożonych dokumentów, referendarz sądowy uznał, iż zapłata przez niego kosztów sądowych (w tym kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika) wymaganych w niniejszej sprawie nie przekracza jego możliwości finansowych. Z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-37 wynika bowiem, iż skarżący z tytułu emerytury w 2014 r. uzyskał dochody w wysokości 45.200,26 zł. Wskutek pomniejszenia tych dochodów o podatek dochodowy w wysokości 7.579,98 zł w dyspozycji skarżącego znajdowały się środki finansowe w kwocie 37.620,28 zł. Oznacza to, że miesięczne dochody skarżącego, przed tegoroczną waloryzacją, opiewały na kwotę około 3.135 zł netto. Jednocześnie z przekazanych dokumentów nie wynika, że dochody skarżącego w każdym miesiącu objęte są egzekucją pieniężną. Na podstawie przekazanego zestawienia operacji bankowych za okres pierwszych trzech miesięcy 2015 r. ustalono, iż realizacja zajęcia egzekucyjnego miała miejsce tylko w dniu 25 lutego 2015 r. Z kolei przedłożona informacja ZUS wskazuje, że potrącenia z emerytury skarżącego dotyczą 2012 r. i pierwszych trzech miesięcy 2013 r. W związku z powyższym, mając na uwadze skalę dochodów netto skarżącego w wysokości około 3.135 zł i następnie porównując je z wykazanymi kosztami bieżącego utrzymania w kwocie 1.589.62 zł, a także kosztami spłaty kredytu zamykających się w kwocie 264,43 zł, referendarz sądowy uznał, że skarżący jest w stanie wywiązać się z obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych, a także pokryć koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Jednocześnie na marginesie powyższych uwag należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych ( art. 35 § 1 p.p.s.a ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.