I SA/Op 251/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. oraz kwoty podatku do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2013 r., postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi powyżej kwoty 700 zł. Przedmiotem skargi J. S. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20 kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. oraz kwoty podatku do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2013 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 99.040 zł W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.981 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - zwanej dalej p.p.s.a., skarżący zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również matka i ojciec, że uzyskuje dochody miesięczne w wysokości około 800 zł netto, że oczekuje na operacje ([...]), oraz że koszty mieszkania i opłaty "za media" ponoszą rodzice, zaś on sam ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie 300 zł miesięcznie i wyżywieniem w wysokości 400-500 zł. Poza tym skarżący wskazał, iż posiada nieuregulowane zobowiązania z tytułu kredytu i pożyczki. W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych kosztów ponoszonych w jego gospodarstwie domowym. Z zestawienia tego wynika, że w jego gospodarstwie domowym ponoszone są miesięczne koszty utrzymania w łącznej kwocie około 5.252,66 zł (wyżywienie – 1.500 zł, energia elektryczna zasilająca dom i piwnicę – 206,56 zł, gaz – 166,07 zł, opłaty komunalne – 20 zł, zużycie wody – 62,95 zł, abonament telewizyjny – 80 zł, opłaty za telefon stacjonarny, telefony komórkowe i internet 195,44 zł, zakup lekarstw w sierpniu 2018 r. – 162,84 zł, ubezpieczenie rodziców skarżącego – 57,80 zł, środki czystości i higieny osobistej –180 zł, odzież i obuwie –150 zł, zakup paliwa i utrzymanie samochodu – 350 zł, wydatki na fundusz ‘Płynna lokata"– 200 zł, stale zlecenie środków na konto oszczędnościowe – 50 zł, rata kredytu – 1.422,05 zł, kredyt konsumencki – 399,45 zł, ubezpieczenie domu – 18,24 zł, odsetki od kredytu – 12,26 zł, opata za utrzymanie konta i ubezpieczenie konta - 9 zł). W załączeniu skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych rodziców, zaświadczenie o zarobkach, oświadczenia i kserokopie dokumentów odnoszących się do wykazanych przez niego wydatków, a także kserokopie: decyzji emerytalnej i rentowej, umowy o kredyt konsumencki wraz z harmonogramem spłaty, umowy o mieszkaniowy kredyt hipoteczny z harmonogramem spłaty, umowy sprzedaży nieruchomości. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. W art. 245 p.p.s.a. ustawodawca określił zakres prawa pomocy, zaś w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki dające podstawę do zastosowania tej instytucji. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego zwolnienia od kosztów sądowych należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do postanowień tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, iż zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tym samym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się również, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Opierając się o informacje wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarte w przekazanych dodatkowo dokumentach należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego zapłata wpisu od skargi w wysokości 1.981 zł może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie referendarz uznał, iż taka okoliczność nie będzie miała miejsca w przypadku zapłaty wpisu od skargi do kwoty 700 zł. Rozpoznając wniosek skarżącego referendarz w pierwszym rzędzie podjął wątpliwości co do skali wykazanych przez niego kosztów utrzymania. W ocenie referendarza nie posiadają cechy koniecznych (niezbędnych) wykazane przez skarżącego wydatki na fundusz "Płynna lokata" i konto oszczędnościowe (razem 250 zł) czy też z internetem (160 zł), telewizją satelitarną (80 zł) i nieobowiązkowymi ubezpieczeniami indywidualnymi (łącznie 57,80 zł). W tym względzie w orzecznictwie (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa. Jednocześnie należy nadmienić, że wykazane miesięczne wydatki na zakup paliwa w wysokości 350 zł nie zostały przez skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości udokumentowane (oświadczenie w tym zakresie nie jest, w ocenie referendarza, wystarczającym dowodem). Wątpliwości budzi również skala wykazanych miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego na środki czystości i higieny w kwocie 180 zł. W tym względzie wskazuje się, że wydatki na bieżące utrzymanie należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA.). W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać również okoliczność obsługi kredytu konsumenckiego. O ile spłatę kredytu hipotecznego związanego z finansowaniem nabycia domu mieszkalnego można uznać za koszty związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych i tym samym za konieczne (niezbędne), o tyle w strukturze wydatków obsługa kredytu konsumenckiego w żadnym razie nie ma priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych w jego gospodarstwie domowym środków finansowych (jak wskazano wyżej przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Zatem mając na uwadze wykazane i udokumentowane dochody gospodarstwa domowego skarżącego w wysokości około 5.846,54 zł netto (pochodzące ze stałego źródła utrzymania) oraz wykazane i udokumentowane niezbędne wydatki bieżącego utrzymania (tj pomniejszone o opisane wyżej wydatki nieuznane jako konieczne oraz koszty nie w pełni udokumentowane) należało uznać, że skarżący w ramach prowadzonego wspólnie z rodzicami gospodarstwa domowego jest w stanie zrealizować obowiązek związany z opłaceniem wpisu od skargi do kwoty 700 zł. Nadto należy podnieść, że wykazane środki pieniężne przekazywane na lokatę i konto oszczędnościowe nie tylko nie mają cech koniecznych wydatków, ale wskazują na istnienie w gospodarstwie domowym skarżącego dodatkowych zasobów finansowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.