I SA/Op 268/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r. wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2014 r. postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r. Wartość przedmiotu zaskarżenia opiewa na kwotę 2.524.649 zł. W związku z powyższym, skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) - do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 25.247 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się: opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosowanie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministarcyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192)- w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 12.624 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 9 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej jako [p.p.s.a.]. Przedmiotowym wnioskiem skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w części. W piśmie z dnia 22 czerwca 2014 r. znajdującym się w aktach sprawy (k. 91) skarżący podał, że najbardziej satysfakcjonujące byłoby zwolnienie całkowite od kosztów sądowych, wskazał, że: "nie rozwiązuje bowiem problemu częściowe zwolnienie od kosztów sądowych chyba, że obejmowałoby ono ponad 80% należnego wpisu". W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżący wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi). We wniosku, skarżący odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 23.035,50 zł, nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy w związku z rozwiązaniem umowy. W załączeniu skarżący przekazał 3 kserokopie wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł (3 pisma organu egzekucyjnego z dnia 15 maja 2014 r.). Z przedłożonego przez skarżącego zestawienia miesięcznych kosztów utrzymania wynika, że skarżący ponosi koszty w łącznej wysokości 2.925,40 zł (opłata na energię elektryczną - 44,30 zł, opłata za gaz - 36,10 zł, opłata za wywóz odpadów- 45 zł, zakup żywności- 800 zł, zakup odzieży, obuwia, środków higieny osobistej- 500 zł, zobowiązanie alimentacyjne- 1.500 zł). Skarżący przedłożył także kserokopie faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej i gazu, kserokopie deklaracji wysokości miesięcznej opłaty za odpady komunalne, kserokopię zeznania podatkowego PIT- 36L, zgodnie z którym skarżący w roku 2013 r. poniósł stratę w wysokości 134.622,70 zł, kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7 i raportów wymagających wyliczenia zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2014 r. oraz raport bankowy, wykazujący saldo ujemne na rachunku bankowym. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z opisanych wyżej dokumentów, brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonej dla ludzi ubogich, jakim jest instytucja prawa pomocy, a okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek, nie potwierdzały, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Z tego też względu, postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym od orzeczenia referendarza sprzeciwie pełnomocnik skarżącego, podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sytuacji, kiedy wysokość miesięcznych przychodów nie jest tożsama z wysokością środków będących do jego dyspozycji z uwagi na egzekucyjne zajęcie całego majątku oraz wniósł o przyznanie stronie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Według pełnomocnika skarżącego referendarz dokonał błędnej oceny przedstawionego mu zestawienia miesięcznie ponoszonych kosztów, jak również zeznań podatkowych PIT-36L, wadliwie uznając, że skarżący posiada wystarczający majątek do poniesienia kosztów sądowych, podczas gdy jego majątek został zabezpieczony przez organy podatkowe. W dalszej części argumentacji sprzeciwu odniesiono się do skutków odmowy przyznania prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, co według pełnomocnika skarżącego prowadzi do ograniczenia prawa do sądu, gdyż dokonane przez organy podatkowe zajęcie jego całego majątku w konsekwencji nie pozostawia stronie niezbędnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, a w rezultacie uniemożliwia poddanie kwestionowanego rozstrzygnięcia kontroli jego legalności przez sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaś zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205, postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2013 r. II OZ 364/13, LEX nr 1319071, postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r. II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi- Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi- komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej prawa pomocy. Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (w tym wynikających również z załączonych dokumentów) Sąd uznał, że skarżący należycie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy w żądanym zakresie, w związku z czym wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od wpisu sądowego od skargi zasługuje na uwzględnienie. Jak bowiem wynika z przedstawionych przez skarżącego dowodów świadczących o jego sytuacji materialnej, organy egzekucyjne dokonały zajęcia praw majątkowych skarżącego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł, przez co znacznego ograniczenia doznało prawo skarżącego do swobodnego dysponowania posiadanymi zasobami finansowymi, co w konsekwencji uniemożliwia mu ponoszenie kosztów sądowych w związku z obecnie zawisłym postępowaniem sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009 r., w której to wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 2.524.649 zł. Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 27 sierpnia 2014 r. wniosku złożonego przez pełnomocnika skarżącego o przyznanie stronie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 156), wskazać należy, iż na tym etapie postępowania nie istnieje prawna podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym w oparciu o art. 260 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z regulacją art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie zaś w ramach postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie wywołane na skutek sprzeciwu od postanowienia odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd nie wydał orzeczenia mającego na celu merytoryczne rozstrzygnięcie skargi i z tych też względów nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.