I SA/Op 269/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od lutego do czerwca 2010 r. wobec sprzeciwu skarżącego od orzeczenia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2014 r. postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od lutego do czerwca 2010 r. Wartość przedmiotu zaskarżenia opiewa na kwotę 705.710,00 zł. W związku z powyższym, skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193)- do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 7.058 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się: opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku - stosowanie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministarcyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192)- w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 3.529 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 31 marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej jako [p.p.s.a.] Na podstawie pisma z dnia 11 kwietnia 2014 r. znajdującego się w aktach sprawy (k. 56) ustalono, ze skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości bądź w części. We wniosku, skarżący odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 23.035,50 zł, nie posiada żadnego majątku, spłaca kredyt bankowy w związku z rozwiązaniem umowy. W załączeniu pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie wypowiedzenia umowy kredytu bankowego i potwierdzenie płatności alimentów za miesiące styczeń i luty 2014 r. w łącznej kwocie 6.000 zł. Z przedłożonego przez skarżącego zestawienia wydatków wynika, że w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków czystości oraz kosztami związanymi ze zobowiązaniem alimentacyjnym i dojazdem do siedziby firmy w wysokości 3.107,50 zł (koszty wynajmu lokalu mieszkalnego- 107,50 zł, zakup żywności- 800 zł, zakup odzieży, obuwia, środków czystości- 400 zł, koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do siedziby firmy- 300 zł, zobowiązanie alimentacyjne- 1.500 zł). Z kolei, z przedłożonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-36L oraz deklaracji podatkowych VAT-7 wynika, iż prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą skarżący w 2012 r. osiągnął przychody odpowiednio w wysokości 30.982.336,60 zł (ponosząc koszty w wysokości 30.944.082,94 zł), zaś za miesiące październik, listopad, grudzień 2013 r. styczeń i luty 2014 r. dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 16.689.511 zł. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z opisanych wyżej dokumentów, brak było podstaw do zastosowania wobec skarżącego instytucji przeznaczonej dla ludzi ubogich, jakim jest instytucja prawa pomocy a okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie potwierdzały, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Z tego też względu, postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym od orzeczenia referendarza sprzeciwie skarżący, nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, w sytuacji kiedy wysokość miesięcznych przychodów nie jest tożsama z wysokością środków będących do jego dyspozycji z uwagi na egzekucyjne zajęcie całego majątku oraz wniósł o przyznanie stronie, na podstawie art. 200, art. 205 oraz art. 209 p.p.s.a., kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Według skarżącego referendarz dokonał błędnej oceny przedstawionego mu zestawienia miesięcznie ponoszonych kosztów, jak również zeznań podatkowych PIT-36L, wadliwie uznając, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W dalszej części argumentacji sprzeciwu odniesiono się do skutków odmowy przyznania prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, co według skarżącego prowadzi do ograniczenia prawa do sądu, gdyż dokonane przez organy podatkowe zajęcie jego całego majątku w konsekwencji nie pozostawia mu niezbędnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, a w rezultacie uniemożliwia poddanie kwestionowanego rozstrzygnięcia kontroli jego legalnoś-ci przez sąd administracyjny. W załączeniu do sprzeciwu przedłożono zawiadomienia organu egzekucyjnego- Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z dnia 15.05.2014 r. o zajęciu prawa majątkowego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie w całości. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaś zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania ( zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX 552205, postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2013 r. II OZ 364/13, LEX nr 1319071, postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r. II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi- Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi- komentarz, Wyd. Zakamycze, Karków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej, Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujacy, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej prawa pomocy. Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sadowego (w tym wynikających również z załączonych dokumentów) Sąd uznał, że skarżący należycie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy w żądanym zakresie, w związku z czym wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w pełni zasługuje na uwzględnienie. Jak bowiem wynika z przedstawionych przez skarżącego dowodów świadczących o jego sytuacji materialnej, organy egzekucyjne dokonały zajęcia praw majątkowych skarżącego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł, przez co znacznego ograniczenia doznało prawo skarżącego do swobodnego dysponowania posiadanymi zasobami finansowymi, co w konsekwencji uniemożliwia mu ponoszenie kosztów sądowych w związku z obecnie zawisłym postępowaniem sądowym ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od lutego do czerwca 2010 r., w której to wartość przedmiotu sporu opiewa na 705.710,00 zł. Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 19 maja 2014 r. wniosku złożonego przez pełnomocnika skarżącego o przyznanie stronie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 93), to wskazać należy, iż na tym etapie postępowania nie istnieje prawna podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w orzeczeniu wydanym w oparciu o art. 260 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z regulacją art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie zaś w ramach postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie wywołane na skutek sprzeciwu od postanowienia odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd nie wydał orzeczenia mającego na celu merytoryczne rozstrzygnięcie skargi i z tych też względów nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.