I SA/Op 294/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 lipca 2012 r. skarżąca, na druku PPF, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 października 2012r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy, albowiem skarżąca nie wyjaśniła w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. Orzeczenie powyższe zostało zaskarżone sprzeciwem, po rozpatrzeniu którego postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu również odmówił M. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie podnosząc, iż opisana przez nią sytuacja finansowa oraz przedstawione opinie lekarskie dotyczące jej stanu zdrowia powinny stanowić wystarczający dowód w sprawie. Skarżąca wskazała, iż zamieszkuje wraz z niepełnoletnią córką w O., albowiem jest w trakcie rozwodu. Podała, że całkowite koszty utrzymania mieszkania wynoszą 1.350 zł a koszty związane z wyżywieniem są takie, jak podała we wniosku. W dalszej części skarżąca ponowiła argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie, która w istocie stanowiła powtórzenie poprzednio przywoływanych okoliczności. Do zażalenia dołączyła kopię umowy najmu lokalu z dnia 29.10.2012 r. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II FZ 2/13 Naczelny Sąd Administracyjny uznając wniesione przez skarżącą zażalenie za bezzasadne, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 t.j.) – dalej jako: [p.p.s.a.], oddalił zażalenie. Podtrzymał stanowisko Sądu I instancji, iż niewskazanie przez stronę pełnej sytuacji majątkowej, wysokości dochodów i kosztów utrzymania daje pełną podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym prawomocnym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału tut. Sądu z dnia 13 sierpnia 2012 r., ponownie wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżąca w zakreślonym terminie wpisu nie uiściła. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2013r., doręczonym w dniu 1 marca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę M. K. Wnioskiem z dnia 18 marca 2013r. złożonym na formularzu PPF, skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z uczącą się córką K. K. (lat 12), nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody pochodzące ze świadczenia alimentacyjnego od męża w łącznej wysokości 600 zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy w wysokości 192,55 zł przyznany do maja 2013r., zasiłek rodzinny przyznany na córkę w okresie od 01.11.2012r. do 31.10.2013r. w wysokości 106 zł oraz zasiłek celowy przyznany przez MOPR w O. w wysokości 200 zł. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że od dnia 11.02.2013r. został jej przyznany zasiłek chorobowy w wysokości 10 zł dziennie, który do dnia złożenia wniosku nie został przelany na konto skarżącej. Uznając za niewystarczające informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza tut. Sądu z dnia 20 marca 2013r. wezwano wnioskodawczynię do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów tj. do przedłożenia szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez skarżącą i córkę kosztów na bieżące utrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość ich poniesienia, szczegółowej informacji dotyczącej źródeł finansowania umożliwiającej skarżącej i jej córce pokrycie ww. kosztów innych niż wymienione w formularzu PPF, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawczynię w 2012r., a także odpisów i wyciągów z kont i lokat bankowych za okres trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca przekazała kserokopie: decyzji MOPR w O. z dnia 5 marca 2013r. o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 200 zł, decyzji Miejskiego Centrum Świadczeń w O. z dnia 31.12.2012r. o przyznaniu jej dodatku mieszkaniowego w wysokości 192,55 zł, decyzji z dnia 22.11.2012r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na córkę K. K. oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 14.08.2012r. wydanego w przedmiocie jej wniosku o zabezpieczenie powództwa na czas trwania procesu o rozwód, przyznającego na ten czas na rzecz skarżącej i jej córki alimenty po 300 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca wyraziła dezaprobatę na postępowanie WSA w Opolu, które określiła jako rażące i niehumanitarne. Podkreśliła przy tym, iż niecelowe i niezasadne jest domaganie się od niej dokumentowania kosztów zakupu wyżywienia. Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż w zakreślonym przez Sąd 7 dniowym terminie nie jest w stanie przedłożyć kopii zeznań podatkowych PIT za 2012r., które de facto są we władaniu tut. Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącej, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że obecne postępowanie, dotyczące przyznania skarżącej prawa pomocy, zainicjowane na etapie skargi kasacyjnej, jest już drugim takim postępowaniem w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek, dotyczący zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych, złożony wraz ze skargą (od której wpis sądowy wynosił 100 zł) nie został przez Sąd uwzględniony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 grudnia 2012r.). Stało się tak ze względu na braki w przedłożonych dokumentach źródłowych mogących wiarygodnie obrazować sytuację rodzinną, majątkową i finansową skarżącej. Rozstrzygnięcie to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 2/13 oddalił zażalenie skarżącej na wskazane postanowienie WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2012r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje fakt, iż w przedmiotowej sprawie kwestia zdolności skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych była już poddana ocenie sądów. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Pomimo prawomocności wcześniejszego postanowienia możliwość jego zmiany bądź uchylenia daje art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to, które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, zatem rozpoznanie jej wniosku sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi więc wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżąca jest obowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku skarżąca obowiązana jest także do uiszczenia wpisu w kwocie 100,00 zł od skargi na przewlekłość niniejszego postępowania, złożonej w dniu 2 kwietnia 2013 r. oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika dla potrzeb wniesienia (ewentualnie) skargi kasacyjnej. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku obejmującego wskazane opłaty zależy jednak od tego, co zostanie przez stronę wykazane (tak NSA w postanowieniu z dnia 21.01.2013 r. wydanym w niniejszej sprawie). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Pogląd ten został zaakceptowany w postanowieniu z dnia 21.01.2013 r. II FZ 2/13. Dokonując oceny okoliczności przedstawionych we wniosku (tj. uwzględniając dokumenty źródłowe - formularz PPF - przekazane przez stronę oraz jej oświadczenia składane (pod rygorem odpowiedzialności karnej) Sąd doszedł do wniosku, że skarżąca nie wykonała w pełni skierowanego do niej wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Skarżąca w dalszym ciągu nie wykazała i nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Brak jest jakiejkolwiek informacji odnośnie kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania skarżącej i pozostającej na jej utrzymaniu córki. Wbrew jej stanowisku nie chodzi tu przy tym o przedłożenie rachunków, lecz przynajmniej o przedstawienie logicznej argumentacji i szczegółów charakteryzujących dokładnie wysokość kosztów utrzymania. Skarżąca nie przedstawiła także innych dowodów nie pozwalając tym samym na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jej gospodarstwa domowego. W ocenie Sądu również należy mówić o niepełnej informacji w zakresie dochodów uzyskiwanych przez skarżącą w jej gospodarstwie domowym. Uwzględniając bowiem okoliczność, że skarżąca posiada dochody w łącznej wysokości 1.098,55 zł miesięcznie nie sposób przyjąć, iż są one wystarczające do pokrycia kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania dwuosobowej rodziny. Okoliczności przemawiających za zaistnieniem przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tut. Sąd nie dopatrzył się również poddając ocenie dokumentację złożoną przez stronę w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 4.09.2012r. I tak z dokumentacji załączonej do zażalenia na postanowienie WSA w Opolu z dnia 5.12.2012r. oraz z treści uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 21 stycznia 2013r. wynika, że skarżąca choćby z tytułu utrzymania mieszkania ponosi koszty w wysokości 1.350 zł miesięcznie. Porównanie zatem skali dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego skarżącej (1.098,55 zł) z wielkością kosztów utrzymania samego lokalu mieszkalnego prowadzi do wniosku, że koszty te w całości obciążają uzyskiwane dochody. Podkreślić również należy, iż budzi wątpliwość podana przez skarżącą we wniosku wysokość dochodu, tj. kwoty 1.098,55 zł w odniesieniu do danych o tym dochodzie wynikających z przedłożonej przez skarżącą decyzji MOPR w O. z dnia 5.03.2013r. Wskazano tam, że (co wynikało z zebranych w tamtym postępowaniu dowodów), skarżąca uzyskuje łączny dochód w wysokości 1.718,55 zł. Nie pozwala to na wolną od wątpliwości ocenę, iż skarżąca w ramach gospodarstwa domowego faktycznie dysponuje ww. środkami. M. K. nie wyjaśniła w sposób wiarygodny, w jaki sposób utrzymuje się pomimo tak niskiego dochodu. Zdaniem Sądu mało prawdopodobnym jest, by skarżąca samodzielnie przy tak niskich dochodach była w stanie utrzymywać siebie i córkę, ponosić koszty niezbędne dla bieżącego utrzymania bez uzyskiwania innego dochodu, bądź też bez jakiejkolwiek pomocy osób trzecich. Brak jest jakiejkolwiek informacji odnośnie pozostałych kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania skarżącej i jej córki takich jak chociażby koszty związane z zakupem żywności, środków higieny. Zatem w sytuacji, gdy skarżąca nie przekazała dowodów mogących obrazować w pełni jej sytuację rodzinną, majątkową i finansową stwierdzić należy, iż nie zostały wykazane przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Końcowo zauważyć należy, że z ponownego wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy nie wynika, aby okoliczności istotne dla orzeczenia w przedmiocie przyznania tego prawa uległy zmianie w ten sposób, aby aktualnie dopuszczalne było przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (całkowitym). Co więcej, poprzednio skarżąca miała na utrzymaniu dwoje dzieci, podczas gdy z treści jej nowego wniosku i dokumentacji załączonej do niego wynika, że aktualnie na utrzymaniu jej pozostaje tylko małoletnia córka. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. Z przedstawionych przyczyn faktycznych i prawnych orzeczono jak w sentencji.