I SA/Op 31/04
WyrokWSA w Opolu2005-02-11
Skład orzekający: Gerard Czech, Grzegorz Gocki, Marta Wojciechowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ podatkowy prawidłowo określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, odrzucając możliwość wspólnego opodatkowania małżonków z powodu rzekomego braku skutecznego zrzeczenia się przez jednego z małżonków opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych?Ratio decidendi
Organ podatkowy nie może przerzucać na podatnika obowiązku dowodowego w zakresie ustalania stanu faktycznego. Jeśli podatnik przedłoży dowody, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez organ, decyzja oparta na materiale nie uwzględniającym tych dowodów jest wadliwa. W niniejszej sprawie, organ odwoławczy nie wykazał, dlaczego przedstawione przez małżonka skarżącej oświadczenie o wyborze opodatkowania na zasadach ogólnych, złożone w terminie, budzi wątpliwości, co skutkuje uchyleniem decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, utrzymującej w mocy decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, która określiła wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. dla J. B. Organy podatkowe uznały, że małżonek skarżącej nie mógł korzystać ze wspólnego opodatkowania, ponieważ uzyskał przychody opodatkowane zryczałtowanym podatkiem dochodowym, a nie złożył skutecznie oświadczenia o zrzeczeniu się tej formy opodatkowania. Skarżąca zarzuciła organom sformalizowane podejście, pominięcie dowodów wskazujących na wybór opodatkowania na zasadach ogólnych przez małżonka oraz naruszenie jej czynnego udziału w postępowaniu.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu i poprzedzającą ją decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zasądzono od Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej kwotę 109 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gerard Czech (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sąd. Marta Wojciechowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z [...] nr [...], 2. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu na rzecz skarżącej kwotę 109 zł (słownie: sto dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu powołując się na art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.) utrzymał adresowaną do J. B. decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia [...], nr [...], określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w wysokości 1.720,30 zł.
Uzasadniając przedstawione wyżej rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż skarżąca J. B. w zeznaniu podatkowym za 2001 r. wykazała należny podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 2.579,90 zł i nadpłatę w wysokości 1.803,30 zł.
W wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono natomiast, że podatniczka nie była uprawniona w 2001 r. do rozliczenia podatku dochodowego na zasadach ogólnych ponieważ jej małżonek uzyskał przychody, od których winien opłacać zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 144, poz. 930 ze zm.).
Konsekwencją poczynionych ustaleń było wydanie przez Pierwszy Urząd Skarbowy w Opolu decyzji w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za w/w rok podatkowy w stosunki do męża podatniczki, której prawidłowość potwierdził organ odwoławczy. Ustalenia te podważyły prawidłowość zeznania o wysokości osiągniętego dochodu, gdyż nastąpiło to - w ocenie organów podatkowych - z naruszeniem art. 6 ust. 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., nr 14, poz. 176 ze zm.), ponieważ możliwość wspólnego opodatkowania dochodów małżonków nie ma zastosowania, jeżeli chociażby jeden z nich uzyskał dochody (przychody) opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym. Skutkiem tego było ponadto wydanie decyzji określającej podatek dochodowy od osób fizycznych w podanej na wstępie wysokości.
Odwołując się od przedstawionego rozstrzygnięcia J. B. zakwestionowała legalność wydanego orzeczenia zarówno w przedmiocie zryczałtowanego podatku od przychodów ewidencjonowanych jak i określenia należnego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. Podniosła, iż przyjęta przez organ podatkowy forma opodatkowania nie jest prawidłowa, gdyż pominięte zostały istotne dowody dla oceny okoliczności sprawy. Stwierdziła, że jej małżonek nie był uprawniony do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania, gdyż przed rozpoczęciem działalności gospodarczej (wrzesień 1997 r.) wykonywał w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres prowadzonej działalności. Ponadto - jak wyjaśniła - w dniach 8.12.1997 r., 4.01.2000 r., 27.02.200 r. i 4.01.2002 r. dokonał on sprzedaży towarów handlowych na rzecz byłego pracodawcy. Zarzuciła też organowi I instancji niedopełnienie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu z uwagi na jednokrotne awizowanie korespondencji tj. postanowienia wydanego w oparciu przepis art. 200 Ordynacji podatkowej.
W tym stanie faktycznym i prawnym Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wskazał, że zgodnie z art. 45 ust. 1 powołanej już ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnicy są obowiązani składać zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym w terminie do dnia 30 kwietnia roku następnego. W myśl zaś art. 6 ust. 1 tej ustawy, małżonkowie podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiągniętych przez nich dochodów. Zasada wspólnego opodatkowania małżonków nie ma zastosowania, co wynika z art. 6 ust. 8 ustawy podatkowej, jeżeli chociażby jeden z małżonków uzyskał dochody (przychody) opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
Jednak - na co wskazał organ odwoławczy - przeprowadzone postępowanie wykazało i co znalazło odzwierciedlenie w ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu, że mąż podatniczki w 2001 r. uzyskał przychody opodatkowane wg zasad ryczałtu ewidencjonowanego, a tym samym zaistniała przesłanka wyłączająca prawo do łącznego opodatkowania dochodów podatniczki z dochodami małżonka. Z tych też powodów zasadnym stało się zakwestionowanie prawidłowości złożonego zeznania o wysokości wspólnych dochodów podatniczki i małżonka za 2001 r. i wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zatem - w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - postąpił organ I instancji opodatkowując dochody uzyskane przez podatniczkę i wydając zgodnie z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej decyzję określającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. Stosownie do powołanego przepisu jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wskazana w deklaracji, to wydaje decyzję w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Taka też sytuacja - co wyżej nadmieniono, zdaniem organu odwoławczego - miała miejsce.
Odnosząc się do zarzutów w kwestii przesłanek wyłączających możliwość opodatkowania przychodów uzyskanych przez małżonka z działalności gospodarczej ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stwierdzono, że są one nieuzasadnione, co było też przedmiotem postępowania w odrębnym postępowaniu.
Odnośnie zarzutu braku zapewnienia podatniczce czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu stwierdzono, iż jest on nieuprawniony. Przed wydaniem decyzji organ I instancji w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej wyznaczył podatnikowi 7 - dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego w sprawie materiału. Postanowienie w tej kwestii zostało doręczone skutecznie w trybie art. 150 powołanej Ordynacji. Również odrzucono inne zarzuty dotyczące wystąpienia nieprawidłowości w toczonym postępowaniu podatkowym, w tym zarzut nękania podatnika nieuzasadnionym czynnościami i żądaniami.
W skardze do sądu administracyjnego J. B. wniosła o uznanie stanowiska organów podatkowych za zbyt sformalizowane i nie znajdujące uzasadnienia do nakazania J. B. opodatkowania uzyskanych z działalności gospodarczej przychodów podatkiem zryczałtowanym w miejsce zadeklarowanego przez niego podatku dochodowego obliczonego wg zasad ogólnych. Ponadto wniosła o zwrot wyegzekwowanych niezasadnie należności podatkowych wraz z odsetkami, zasądzenie zwrotu kwot składek zdrowotnych, uznania za koszt uzyskania przychodów zakwestionowanych wydatków oraz zasądzenie poniesionych kosztów procesowych.
W obszernym uzasadnieniu swojej skargi J. B. podniosła, iż podstawą stanowiska organów podatkowych jest to, że mąż podatniczki nie złożył oświadczenia o zrzeczeniu się w terminie do 20 stycznia opodatkowania przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej w formie zryczałtowanej, jednak stanowisko to odrzuca wszelkie okoliczności, z których mogłoby wynikać, iż takie oświadczenie zostało złożone, a nawet, że utracił on przywilej opodatkowania podatkiem zryczałtowanym. Okoliczności te zostały pominięte, a postępowanie zakończone przed terminem, bez zapoznania podatników z materiałami postępowania, co uniemożliwiło im złożenie stosownych wniosków dowodowych. Wyjaśniła następnie, iż przed rozpoczęciem działalności gospodarczej w 1997 r. J. B. wykonywał w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres rozpoczętej we wrześniu tego roku własnej działalności gospodarczej. Wskazała ponadto, iż rozpoczynając działalność dopełnił on wszelkich formalności deklarując formę opodatkowania na zasadach ogólnych. Konsultował też swoje postępowanie z pracownikami aparatu skarbowego i stwierdziła, że skoro małżonek sprzedał byłemu pracodawcy towary handlowe, to utracił możliwość opodatkowania dochodu w formie ryczałtu. Ponosząc stosunkowo wysokie koszty wynajmu lokalu, ponosząc opłaty za energię był on zainteresowany uiszczaniem podatku dochodowego na zasadach ogólnych, gdyż to umożliwiało mu wliczenie w/w wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Pomimo tego składał on w przypisanym terminie oświadczenia o wyborze formy opodatkowania, a zatem zasadnie rozliczali się z podatku dochodowego wspólnie, gdyż można tego rodzaju oświadczenie złożyć również bezpośrednio przed urzędnikiem skarbowym do protokołu przy rozliczaniu się z podatków za poprzedni rok podatkowy. O tym, iż takowe oświadczenia o wyborze formy opodatkowania małżonek składał świadczy i to, że był corocznie wzywany do wyjaśnienia kwestii odliczeń podatkowych, a w związku tym była też badana dokumentacja z prowadzonej działalności gospodarczej i dopiero wtedy dokonywano zwrotu nadpłat. Inne stanowisko organów świadczy o wybiórczym traktowaniu dowodów w sprawie i podyktowane jest wyłącznie niczym nie uzasadnionym fiskalizmem i chęcią dokuczenia podatnikom. Podkreśliła ponadto, że odrzucenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zakup niezbędnych środków czystości nie znajduje - jej zdaniem - uzasadnienia.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie i co do istoty sporu podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i argumentację zaprezentowaną na jego poparcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podkreślone zostało, że odnośnie zarzutów dotyczących zasadności wyłączenia z opodatkowania przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej na zasadach ogólnych i konieczności opłacania podatku w formie ryczałtu ustosunkowano się w odrębnej decyzji i w odpowiedzi na skargę na tą decyzję. Wyjaśniono ponadto, iż sam fakt przyjęcia zeznania podatkowego i weryfikacji dokonanych w nim odliczeń nie jest równoznaczny z akceptacją wykazanej w tym zeznaniu straty z działalności gospodarczej, bądź przyjętej przez podatnika formy opodatkowania prowadzonej działalności. Zaś co do zarzutu nieuznania za koszt uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zakup środków czystości stwierdzono, że kwestia ta nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji, która nie dotyczyła opodatkowania dochodów uzyskanych z działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wywody w niniejszej sprawie rozpocząć należy od stwierdzenia, iż J. B., mąż podatniczki w analizowanym roku podatkowym formalnie spełniał warunki opodatkowania osiąganych przez siebie przychodów z działalności gospodarczej zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Jak to bowiem wynika z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 144, poz. 930 ze zm.) opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podlegają przychody osób fizycznych z pozarolniczej działalności gospodarczej, o której mowa w art. 14 ustawy o podatku dochodowym, jeżeli co wynika z ust. 4 powołanego artykułu w roku poprzedzającym rok podatkowy uzyskali przychody z tej działalności, prowadzonej wyłącznie samodzielnie, w wysokości nie przekraczającej 470.745 zł.
Nie wystąpił przy tym żaden z przypadków powodujących zwolnienie z obowiązku opłacenia podatku dochodowego z prowadzonej działalności w formie zryczałtowanej określonych w art. 8 w/w ustawy. W szczególności w rozpatrywanym przypadku nie miała miejsca sytuacja zwolnienia z omawianego obowiązku - a na nią powoływała się skarżąca - określona w art. 6 ust. 1 pkt 6 jak i w art. 6 ust. 2.
Pierwszy z nich, a to art. 6 ust. 1 pkt 6 stanowi, iż przepisów odnoszących się do ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie stosuje się do podatników, rozpoczynających działalność samodzielnie lub w formie spółki, jeżeli przed rozpoczęciem działalności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności podatnika lub spółki. Z powyższego uregulowania wynika więc jednoznacznie, iż wyłącznie w nim opisane dotyczy podatników rozpoczynających samodzielnie działalność gospodarczą i dodatkowo, jeżeli we wskazanym w nim okresie w ramach stosunku pracy wykonywał czynności wchodzące w zakres tej działalności. Abstrahując od tego, iż J. B. czynności tych nie wykonywał wcześniej w ramach stosunku pracy, to w analizowanym roku tj. roku 2001, nie sposób uznać go za podatnika rozpoczynającego działalność gospodarczą samodzielnie, co w jego przypadku miało miejsce we wrześniu 1997 r. Z tego samego powodu wyłączenie wskazane w art. 6 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, nie ma zastosowania do męża skarżącej, gdyż również odnosi się do podatników wymienionych w omówionym wyżej ust. 1 pkt 6 art. 8 tj. podatników rozpoczynających działalność samodzielnie.
Jednakże podatnik może dokonać wyboru formy opodatkowania dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej tj. opodatkować je na zasadach ogólnych określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych dokonując zrzeczenia się opodatkowania w formie zryczałtowanej, bowiem jak stanowi to art. 9 ustawy - w brzmieniu obowiązującym w odniesieniu do analizowanego roku podatkowego - podatnik może zrzec się opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za dany rok podatkowy, które może być dokonane nie później niż do dnia 20 stycznia roku podatkowego lub do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, jeżeli podatnik rozpoczyna działalność w ciągu roku. Przedmiotowego zrzeczenia dokonuje się przez złożenie urzędowi skarbowemu właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika pisemnego oświadczenia. Ponadto podatnik jest obowiązany w terminie siedmiu dni od dnia złożenia oświadczenia o zrzeczeniu złożyć:
1) urzędowi skarbowemu, o którym mowa w art. 29 ust. 3 lub 4, wniosek o zastosowanie opodatkowania w formie karty podatkowej, jeżeli wybierze tę formę i spełnia warunki określone w rozdziale 3, albo
2) urzędowi skarbowemu, właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika, zawiadomienie o założeniu właściwych ksiąg od dnia 1 stycznia roku podatkowego lub od dnia rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego, jeżeli wybierze opłacanie podatku dochodowego na ogólnych zasadach, a zawiadomienie to może być również złożone w tym samym oświadczeniu, w którym podatnik zrzeka się opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
Mając na względzie przedstawione wyżej uregulowanie organy podatkowe uznały, iż mąż podatniczki nie złożył wymaganego oświadczenia, a zatem nie dokonał skutecznego zrzeczenia osiągniętych przez siebie z działalności gospodarczej przychodów w formie ryczałtu, a zatem nie mógł opodatkować tych dochodów na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych tj. na zasadach ogólnych. Podatniczka stoi zaś na stanowisku, iż rozpoczynając działalność gospodarczą małżonek dokonał wyboru opodatkowania (zasady ogólne), na dowód czego przedłożono na rozprawie w sprawach o sygn. akt I SA/Op 28 -29 i 33/04 kopie oświadczeń o wyborze tej formy opodatkowania w odniesieniu do analizowanego w sprawie roku podatkowego. Zatem odpowiedź na pytanie, czy małżonek podatniczki skutecznie zrzekł się opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, determinuje prawidłowość rozstrzygnięcia także w niniejszym przypadku, odnoszącym się do określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. W związku z tym odwołać należy się od wywodów zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 stycznia 2005r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 29/04 w sprawie ze skargi J. B., gdzie wywiedziono m. in., że ukształtowane na gruncie postępowania podatkowego konstrukcje prawne mają za zadanie zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania, a także uchronienie strony (podatnika) od nałożenia na niego obciążeń podatkowych niezgodnych z prawem. Konstrukcje te wynikają z podstawowych zasad postępowania tj. zasady legalizmu, dążenia do prawdy obiektywnej, szybkości postępowania, czynnego udziału strony, prawa zaskarżenia orzeczeń organów podatkowych do sądu, czy bezstronności organów prowadzących postępowanie. Wymienione gwarancje stanowią nienaruszalne prawo podatnika, a tym samym rodzą one po stronie organów podatkowych określone obowiązki.
Celem ustanowienia zasady prawdy obiektywnej jest niewątpliwie zagwarantowanie prawidłowego odtworzenia stanu faktycznego, tak by mógł on stanowić podstawę wydania w sprawie trafnego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.) organy podatkowe mają zadanie podjąć wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia sprawy, a na podstawie art. 187 Ordynacji podatkowej zobowiązane są do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Zgonie zatem z przedstawionymi rozwiązaniami przyjąć należy, iż inicjatywa dowodowa spoczywa na organie, bowiem to organ podatkowy jest w szczególny sposób zobowiązany do poszukiwania, przeprowadzania i utrwalania dowodów pozwalających na odtworzenia stanu faktycznego (por. J. Zimmerman, Postępowanie podatkowe. Ordynacja podatkowa - komentarz, Toruń 1998, s. 154: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2003, Wrocław 2003, s. 444; także Z. Kmieciak, Procesowe gwarancje ochrony interesu podatnika - Kwartalnik Prawa Podatkowego 2000/1). Z powyższych wywodów wynika, iż to organ ma przede wszystkim obowiązek z urzędu określić, jaki dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i z urzędu je przeprowadzić, gdyż przepisy wskazanej Ordynacji podatkowej nie przewidują istnienia takiego obowiązku po stronie podatnika. Strona nie jest zatem zobowiązana do wskazania dowodów potrzebnych do rozpatrzenia sprawy, jest ona uprawniona do przedstawiania dowodów i w jej interesie może leżeć współdziałanie z organami prowadzącymi postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 20.05.1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96 - System Informacji Prawnej Lex). Wadliwe odtworzenie istotnych okoliczności sprawy na podstawie niepełnego lub źle zinterpretowanego stanu faktycznego prowadzi zazwyczaj do zastosowania nieprawidłowej normy prawnej. Skoro więc obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie podatkowym, to obowiązek ten nie może być przerzucany na stronę. Dlatego, jeżeli strona przedłoży niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek, z własnej inicjatywy, go uzupełnić, aż do uzyskania pewności, co do istnienia określonego stanu sprawy (por. wyrok NSA z 8.05.1998 r., sygn. akt I SA/Wr 659/96, wyrok z 23.09.1998 r., sygn. akt III SA 2792/97 - System Informacji Prawnej Lex). Zauważyć przy tym należy, że w prawie publicznym ustalenie określonych faktów służy głównie odpowiedzi na pytanie, czy ma być zastosowana jakaś norma prawna. Zatem udowodnienie jakiegoś faktu nie ma tu znaczenia wyłącznie procesowego, mającego przeważyć istniejący spór w jedną czy w drugą stronę, ale ma także znaczenie materialne, bowiem od tego zależy zastosowanie określonej normy prawnej. Z tych powodów w postępowaniu podatkowym nie można pozostawić adresatom przyszłej decyzji zadania wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego sprawy (por. A. Tałasiewicz, Gwarancje procesowe w postępowaniu podatkowym - zasada prawdy obiektywnej a ciężar dowodu. Glosa, grudzień 2004, s. 29 - 32). W praktyce przedstawione uwagi oznaczają, że jeżeli obowiązek zebrania materiału dowodowego nałożony został na organ podatkowy, to nie można domniemywać, iż nałożono go również na podatnika i czynić zarzutu, że nie przedstawił on określonego dowodu na danym etapie postępowania. Podatnik ma prawo do przedstawiania dowodów, a uprawnienie to nie doznaje ograniczenia na etapie kontroli instancyjnej decyzji, zaś w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczone tylko dopuszczalnością przeprowadzenia dowodu określoną w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), a nie faktem niepowoływania się na daną okoliczność wcześniej. Reasumując przedstawione wywody przyjąć należy, iż nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe, a w konsekwencji tego decyzja oparta na niepełnym materiale dowodowym nie może zostać zaaprobowana, z uwagi na to, iż jest kwestia o zasadniczym znaczeniu dla ochrony praw podatnika, a naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wynikających z niej obowiązków organów podatkowych może niejednokrotnie być wykazane dopiero w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego.
Przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe nie spełniło przedstawionych wymogów, a w szczególności wymogu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. O naruszeniu tego obowiązku przekonuje bowiem fakt, iż małżonek skarżącej na wcześniejszej rozprawie w powołanych wyżej sprawach, przedstawił kopie oświadczeń, które zdołał odszukać (w tym odnoszącą się do analizowanego w tej sprawie roku podatkowego), z których niezbicie wynikało, iż dokonał on wyboru formy opodatkowania podatkiem dochodowym, gdyż skutecznie zrzekł się opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Ponadto z daty potwierdzającej wpływ (odcisk stempla organu podatkowego z datownikiem) przedmiotowego oświadczenia do organu podatkowego wynika, iż czynność ta dokonana została w zakreślonym przez prawo terminie. W świetle takich przedstawionych dowodów, odmienne twierdzenie organu odwoławczego, sprowadzające się do wyrażenia przeświadczenia, iż przedstawione dokumenty budzą wątpliwości, jest twierdzeniem gołosłownym, które samo w sobie (nie poparte żadnym dowodem) nie może przesądzać o rozstrzygnięciu zaistniałego w sprawie sporu i być podstawą nałożenia na stronę obciążeń podatkowych. Zatem dopóki przedstawione przez podatnika dowody nie zostaną skutecznie przez organ podatkowy zakwestionowane np. w toku właściwego postępowania przez uprawniony do tego podmiot, przyjąć należy, iż decyzja oparta na materiale nie respektującym przedmiotowych oświadczeń o wyborze opodatkowania dochodów osiągniętych z prowadzonej działalności gospodarczej wg zasad ogólnych, wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przedstawionych też powodów analizowana obecnie decyzja podatkowa w istocie oparta została na dowodach błędnie odtwarzających zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.
Przepis art. 152 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnia rozstrzygnięcie, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana; natomiast o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło