I SA/Op 399/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. Ś. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ś. i S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 13 listopada 2017r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, po rozpoznaniu zgłoszonego wniosku o zwolnienie skarżącego S. Ś. od kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie, z uwagi na brak wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. –dalej w skrócie: "ppsa"). Z informacji przedstawionych we wniosku wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną – E. Ś. Uzyskiwane miesięczne dochody (pochodzące ze świadczenia przedemerytalnego oraz emerytury) kształtują się na poziomie 1.731,31 zł netto, przy stałych kosztach utrzymania, związanych z zakupem usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej, gazu i węgla, a także podatkiem od nieruchomości, opłatą za wodę, odprowadzenie ścieków i leczenie, w łącznej kwocie 1.244,31 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada wraz z żoną dom mieszkalny o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość o powierzchni [...] arów. Do wniosku załączono kserokopię zaświadczenia o emeryturze pobieranej przez E. Ś. w wysokości 981,49 zł oraz potwierdzenie wypłaty S. Ś. świadczenia przedemerytalnego w wysokości 750 zł. Ponadto referendarz w oparciu o akta sprawy o sygn. I SA/Op 379/16 ustalił, iż małżonkowie byli posiadaczami kilku nieruchomości usytuowanych w [...] przy ul. [...] (tj. nieruchomości położonych na działce nr a obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem biurowo-socjalnym, dwukondygnacyjnym, niepodpiwniczonym o powierzchni użytkowej [...] m², działce nr [...] obszaru [...] ha, niezabudowanej, przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe oraz działce nr c obszaru [...] ha, zabudowanej budynkiem barakowym, parterowym, niepodpiwniczonym o konstrukcji drewnianej, o powierzchni użytkowej [...] m²). Przy czym na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. wnioskodawca oświadczył, iż nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c zostały zbyte w grudniu 2015 r. Z kolei na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi małżonków Ś. o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r. skarżący S. Ś. oświadczył, że nieruchomości zostały sprzedane za kwotę 80.000 zł i 115.000 zł w 2015r. Analizując informacje zawarte we wniosku, referendarz, nie negując oceny, że miesięczne dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę są niskie, uznał jednak, że pozyskanie przez nich zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości położonych na działkach o nr a i nr c w łącznej kwocie 195.000 zł (której wykorzystania w żaden sposób nie udokumentowano), a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci innej nieruchomości przeznaczonej pod zabudowę przemysłową świadczy o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości uregulowania wymaganych kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego orzeczenia, strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Krytycznie oceniła rozstrzygnięcie referendarza, wskazując, że nie ma uzasadnionych podstaw ocena o posiadaniu nadal oszczędności ze sprzedaży nieruchomości po upływie prawie dwóch lat, jak też o posiadaniu majątku w postaci nieruchomości przeznaczonej pod budownictwo przemysłowe (według strony posiadana działka jest nieużytkiem zakwalifikowanym jako teren rolny). Skarżący wyjaśnił ponadto, że z powodu złego stanu zdrowia musiał nagle zakończyć prowadzoną działalność, co spowodowało powstanie zadłużenia, które jest spłacane do dnia dzisiejszego. Na ten też cel zostały rozdysponowane środki ze sprzedaży nieruchomości, tj. na spłatę zaciągniętych kredytów bankowych i długów w hurtowni budowlanych z tytułu niezapłacenia przez zleceniodawców faktur za wykonane roboty instalacyjne. Wskazał również na trudności z zebraniem wszystkich dowodów, gdyż jest ich ogromna ilość i nie ma pieniędzy na pozyskanie stosownych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na podstawie art. 259 § 1 ppsa od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w tym w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym (a o takie wnioskuje skarżący, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości) może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., sygn. II SA/Wr 432/14). Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zarzuty zawarte w sprzeciwie Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (w tym wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w sprawie niniejszej, który wynosi 182 zł). Dla oceny zasadności wniosku, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz, istotne znaczenie miały informacje posiadane z urzędu (przekazane przez stronę na rozprawie przeprowadzonej w sprawie ze skargi E. i S. Ś. o sygn. I SA/Op 421/16 w dniu 8 lutego 2017 r.), z których wynikało, że małżonkowie Ś. zbyli w grudniu i listopadzie 2015 r. nieruchomości położone na działkach oznaczonych nr a oraz nr c, za kwotę odpowiednio 80.000 zł i 115.000 zł. Doświadczenie życiowe i logika wskazuje, że uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zasoby, ze względu na ich wysokość, mogą, przy oszczędnym trybie życia, stanowić źródło wieloletnich oszczędności, zasilając bieżące, niskie dochody. Przypomnieć przy tym należy, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę. Do wnioskodawcy należało zatem wykazanie ewentualnego rozdysponowania środków ze sprzedaży ww. nieruchomości, czego nie uczynił. Niewystarczające w tym zakresie jest ogólnikowe wskazanie, że wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki zostały przeznaczone na spłatę kredytów bankowych i długów w hurtowniach budowlanych. Wskazując powyższą okoliczność skarżący nie poparł jej bowiem w żaden sposób dowodowo, (np. przedkładając dowody zapłaty należności kontrahentom czy przedstawiając dowody spłaty zaciągniętych kredytów). Jak natomiast podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Poprzestanie jedynie na gołosłownych oświadczeniach o rozdysponowaniu środków ze sprzedaży prowadzi do wniosku, że strona przedstawia informacje na temat swojej sytuacji finansowej w sposób ogólnikowy i wybiórczy. Nie miała przy tym wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja o trudnościach w pozyskaniu stosownych dowodów. Należy bowiem zauważyć, że dokumentacja dotycząca wzajemnych rozliczeń z bankami czy kontrahentami winna przede wszystkim znajdować się w posiadaniu samej wnioskującej i nie ma z reguły potrzeby (o ile nie została zagubiona, czego ryzyko ponosi strona) pozyskiwania jej od tych podmiotów. Trafnie więc referendarz sądowy przyjął, że uzyskanie przez małżonków zasobów finansowych pochodzących ze zbycia opisanych wyżej nieruchomości a także posiadanie w dalszym ciągu majątku w postaci nieruchomości (niezależnie od tego czy jest to działka rolna, czy też działka przeznaczona pod zabudowę przemysłową) świadczy o znacznym potencjale finansowym ich gospodarstwa domowego, dającym możliwości poniesienia wymaganych kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Strona nie uprawdopodobniła też, że nie jest możliwe gospodarcze wykorzystanie posiadanej nieruchomości (chociażby uzyskiwanie dodatkowych dochodów w postaci pożytków cywilnych) w celu wsparcia domowego budżetu. Skarżący nie podważył w żaden sposób, również na etapie obecnie toczącego się postępowania przyczyn, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Opisana wyżej sytuacja, przy ustalonej okoliczności uzyskania znacznych środków ze sprzedaży nieruchomości – łącznie 195.000 zł (wielokrotnie przekraczających wysokość wpisów we wszystkich zainicjowanych przez małżonków Ś. sprawach) przemawia za odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.