I SA/Op 476/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. K. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 8 kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 513.715 zł. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany był - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 5.138 zł. W dniu 7 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego S. K., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym pismem z 14 czerwca 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania: pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, pisemnej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych umożliwiających pokrycie kosztów utrzymania rodziny wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, odpowiednich dokumentów poświadczających wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez obojga małżonków w 2012 r. (PIT), kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, kserokopii deklaracji podatkowych PIT-5 oraz VAT-7 za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2013 r. składanych w związku z działalnością gospodarczą, jeżeli takowa jest prowadzona. Skarżący nie ustosunkował się do wezwania. Przedłożył jedynie formularz PPF, w którym powtórzył informacje przedstawione wcześniej we wniosku będącym przedmiotem rozpoznania. Postanowieniem z 28 czerwca 2013 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu na mankamenty dowodowe wniosku polegające na zaniechaniu przekazania informacji żądanych w wezwaniu z 14 czerwca 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu z 19 lipca 2013 r. skarżący ponownie przedłożył na Formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, powołując się na zmianę okoliczności faktycznych i prawnych polegających na tym, iż przedsiębiorstwo, w którym jest zatrudniony nie wypłaciła pracownikom, w tym jemu, wynagrodzenia za czerwiec i lipiec 2013 r. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący podobnie jak w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, iż w gospodarstwie domowym, w którym pozostaje wspólnie z żoną i dwojgiem niepełnoletnich dzieci, uzyskiwane są dochody miesięcznie w wysokości 4.500 zł (skarżącego ze stosunku pracy w wysokości 1.500 zł; żony skarżącego również ze stosunku pracy w kwocie 3.000 zł). W urzędowym formularzu PPF skarżący poniósł również, że posiada dom i choruje na cukrzycę i nadciśnienie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż obecny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie. Zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżane, a nawet prawomocne. Przy czym zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131; postanowienie NSA z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Podobnie jak to miało miejsce w przypadku poprzedniego wniosku skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem rozpoznanie jego wniosku sprowadza się do ustalenia, czy w spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dokonując analizy okoliczności przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz uznał, że skarżący nie wykazał, by nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, które uzasadniałyby zmianę wydanego uprzednio rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, iż odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w wydanym wcześniej postanowieniu z 28 czerwca 2013 r. związana była z przyjęciem, że uchyla się od przekazania informacji i dokumentów, które wyjaśniłyby w pełni i ponad wszelką wątpliwość jak przedstawia się aktualnie jego sytuacja materialna. W ocenie referendarza aby w ogóle móc dokonać oceny, czy w przypadku skarżącego nastąpiła zmiana sytuacji faktycznej i prawnej, w pierwszej kolejności musiałoby nastąpić przekazanie informacji i dokumentów żądanych w wezwaniu z 14 czerwca 2013 r., tj. pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, pisemnej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych umożliwiających pokrycie kosztów utrzymania rodziny wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, odpowiednich dokumentów poświadczających wielkość dochodów wykazanych w formularzu PPF, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez obojga małżonków w 2012 r. (PIT), kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, kserokopii deklaracji podatkowych PIT-5 oraz VAT-7 za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2013 r. składanych w związku z działalnością gospodarczą, jeżeli takowa jest prowadzona. Składając wniosek skarżący przekazał bowiem podobne informacje odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej jakie zawarł we wniosku, który był przedmiotem postępowania zakończonego postanowieniem z 28 czerwca 2013 r. Nie zmienia powyższej oceny powoływana przez skarżącego okoliczność niewypłacenia wynagrodzenia za czerwiec i lipiec 2013 r. (zresztą nie poparta żadnym dowodem). Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał i tym samym nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Ponadto skarżący nie dostosował się do wezwania, w którym żądano udokumentowania wykazanych w formularzu PPF dochodów, czym nie uwiarygodnił oświadczenia w tym zakresie. Skarżący nie przekazał również wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Skarżący wezwany został bowiem o przekazanie wyciągów z rachunków swoich i żony z okres ostatnich trzech miesięcy licząc wstecz od daty wezwania. Przy tym należy podnieść, iż w punkcie 10 urzędowego formularza PPF wymaga się oświadczenia o dochodach również osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności małżonka, z którym zamieszkuje się wspólnie i który ponosi koszty utrzymania całej rodziny, co zostało przez skarżącego nadmienione we wniosku. Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, nie wyłączając w niej pomocy w zapłacie niezbędnych kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie NSA z 6.10.2004 r., syg. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005 oraz postanowienie NSA z 29.09.2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Zatem fakt wyłączenia ustawowej wspólności majątkowej małżonków nie ma znaczenia przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, w szczególności gdy oboje pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, co zostało oświadczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że sytuację majątkową i finansową żony skarżącego należy uwzględnić dokonując oceny jego sytuacji. W związku z tym powoływanie się na majątkową umowę małżeńską o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej nie może uzasadniać nie przekazanie wyciągów z rachunku bankowego żony. Opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nadto należy przytoczyć, nie budzący wątpliwości w orzecznictwie pogląd, że uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń, strona powinna liczyć się z tym, iż sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09). Sąd bądź referendarz nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.