I SA/Op 60/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant St. inspektor sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. O. na Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu w przedmiocie niewykonania wyroku sądu w sprawie udostępnienia informacji publicznej 1) wymierza Prezesowi Sądu Rejonowego w Opolu grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych tytułem niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SAB/Op 95/22, 2) stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) dalej idącą skargę oddala, 4) zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu na rzecz skarżącego K. O. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez K. O. (dalej zwanego również skarżącym lub wnioskodawcą) jest niewykonanie przez Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu (zwanego dalej również Prezesem Sądu lub organem) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SAB/Op 95/22, w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 30 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu o udostępnienie informacji publicznej przez wskazanie ilości "wyroków nakazowych" skierowanych do wykonania sądom spoza właściwości tego Sądu za okres od 2012 r. do 2022 r. włącznie, a także podanie sygnatur tychże wyroków oraz sądów, do których wyroki zostały skierowane. Wnioskodawca zastrzegł, że żądaną informację publiczną należy przesłać za pomocą poczty elektronicznej na wskazany w piśmie adres oraz stwierdził, że przedmiotowa informacja ma charakter informacji przetworzonej, lecz w interesie wymiaru sprawiedliwości jest poinformowanie wszystkich sądów na terenie RP, iż "tut. Sąd przesyła do wykonania nieistniejące orzeczenia". W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezes Sądu Rejonowego w Opolu poinformował wnioskodawcę pismem z dnia 8 grudnia 2022 r., nr [...], przesłanym drogą elektroniczną, że "w II wydziale karnym tutejszego sądu, z uwagi na brak obowiązku prowadzenia rejestracji danych odnośnie przekazania innym sądom wyroków nakazowych do wykonania, wniosek pozostanie bez rozpatrzenia i dalszego biegu". Pismem z dnia 20 grudnia 2022 r. skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, objętej wnioskiem z dnia 30 listopada 2022 r. Na skutek rozpoznania powyższej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II SAB/Op 95/22, zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 30 listopada 2022 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy (pkt 1), stwierdził, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), dalej idącą skargę oddalił (pkt 3) oraz zasądził od Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4). Powyższy wyrok ze stwierdzeniem prawomocności i uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi został doręczony organowi w dniu 15 maja 2023 r. (por. karta 76 akt o sygn. II SAB/Op 95/22). Pismem z dnia 16 maja 2023 r. organ poinformował skarżącego, że wnioskowane informacje dotyczące wyroków nakazowych przekazanych sądom spoza właściwości do wykonania w latach 2012-2022 będą udzielane systematycznie, nie rzadziej niż raz w miesiącu z uwagi na konieczność ręcznego przejrzenia wszystkich spraw, w których zostały wydane wyroki nakazowe, z okresu wskazanego w zapytaniu. Zarządzeniem z dnia 23 maja 2023 r. organ zwrócił skarżącemu kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Następnie, kolejno pismami z dnia 12 czerwca, 10 lipca, 16 sierpnia 2023 r. organ przekazał skarżącemu zestawienie wyroków nakazowych odpowiednio za rok 2012, 2013, 2014. Pismem z dnia 30 sierpnia 2023 r., skierowanym do Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu, skarżący wezwał organ do wykonania wyroku WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2023 r. W odpowiedzi na powyższe organ poinformował skarżącego, w jakim zakresie wyrok Sądu został zrealizowany i wyjaśnił, że kolejne zestawienie zostanie wysłane około 15 września 2023 r. W kolejnych pismach z dnia 14 września i 11 października 2023 r. organ przekazał skarżącemu odpowiednio zestawienie wyroków nakazowych za rok 2015 i 2016. Pismem z dnia 9 października 2023 r., nadanym w placówce w dniu 10 października 2023 r., skarżący złożył skargę na niewykonanie przez organ prawomocnego wyroku WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2023 r. i wniósł o: - stwierdzenie przez Sąd obowiązku organu do wykonania wyroku, - stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - wymierzenie organowi grzywny w kwocie 4.000 zł, - przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie 2.000 zł, - zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący opisał przebieg dotychczasowego postępowania i stwierdził, że organ pomimo upływu w dniu 29 maja 2023 r. terminu na wykonanie prawomocnego wyroku Sądu nie udzielił wnioskodawcy żądanej informacji w pełnym zakresie ani też nie poinformował o wydłużeniu czasu na udostępnienie informacji ze względu na obszerność materiału. Zdaniem skarżącego organ powinien postępować zgodnie z ustawami i Konstytucją RP, a więc organizować pracę Sądu w taki sposób, aby wnioskowaną informację udostępnić w terminie. W przekonaniu skarżącego wymierzenie organowi grzywny wywoła realny skutek w realizacji orzeczeń sądowych. Natomiast wnioskowana kwota sumy pieniężnej pokryje poniesione przez skarżącego straty w "zdrowiu psychicznym". W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przyznał, że nie udzielił skarżącemu wszystkich informacji zgodnie z wnioskiem, co jednak nie oznacza, że nie respektuje orzeczenia WSA w Opolu. Organ podjął bowiem czynności, do których został przez Sąd zobowiązany, ale niewykonanie wyroku w zakreślonym terminie spowodowane było tym, że żądane informacje obejmują znaczny okres czasu i ich pozyskanie wymaga ręcznego przeglądania akt. W ocenie organu w tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto nieuzasadniony jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny, ponieważ nie zachodzi obawa, że bez jej nałożenia Prezes Sądu nadal nie załatwi sprawy. Zdaniem organu nie zachodzą również przesłanki do zasądzenia na rzecz skarżącego wnioskowanej sumy pieniężnej. Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SPP/Op 58/23, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 25 listopada 2023 r. skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu przedstawionym w odpowiedzi na skargę i wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów na okoliczność wykazania, że jeden z udostępnionych "wyroków nakazowych" nie został ogłoszony w sposób prawem przewidziany oraz na okoliczność braku legalności działań organu. Skarżący podniósł, że niewykonanie wyroku Sądu wiąże się z obligatoryjnym orzeczeniem, że nastąpiło rażące naruszenie prawa. Zdaniem skarżącego nie można przyjąć, jak oczekuje tego organ, że nierespektowanie wyroków Sądów jest czymś powszechnym i normalnym. W dalszej części pisma skarżący szeroko odwołał się do orzecznictwa SN w kwestii ogłaszania wyroków sądów i skutków prawnych tej czynności. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SPP/Op 10/24, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a postanowieniem Sądu z dnia 27 marca 2024 r. orzeczenie to zostało utrzymane w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 zdanie drugie P.p.s.a.). Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 P.p.s.a.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r. i w drugim półroczu 2023 r. (M. P. poz. 137) przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej, pomniejszone o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz chorobowe, w 2023 r. wyniosło 6246,13 zł, a w drugim półroczu 2023 r. wyniosło 6445,71 zł. Ponadto, uwzględniając skargę Sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. (art. 154 § 7 P.p.s.a). W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że warunkiem wniesienia skargi w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a. jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, co wprost wynika z treści tego przepisu. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący dopełnił tej czynności kierując do organu wezwanie z dnia 30 sierpnia 2023 r. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest dopuszczalna i podlega merytorycznemu rozpoznaniu. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ wykonał prawomocny wyrok WSA w Opolu uwzględniający skargę skarżącego na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W związku z tym przypomnieć trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r. zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 30 listopada 2022 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 15 maja 2023 r. Końcowy termin wykonania zobowiązania Sądu mijał zatem w dniu 29 maja 2023 r. Z akt sprawy wynika natomiast, że pismem z dnia 16 maja 2023 r. organ poinformował skarżącego, że wnioskowane informacje dotyczące wyroków nakazowych przekazanych sądom spoza właściwości do wykonania w latach 2012-2022 będą udzielane systematycznie, nie rzadziej niż raz w miesiącu z uwagi na konieczność ręcznego przejrzenia wszystkich spraw, w których zostały wydane wyroki nakazowe, z okresu wskazanego w zapytaniu. Następnie, kolejno pismami z dnia 12 czerwca, 10 lipca, 16 sierpnia 2023 r. organ przekazał skarżącemu odpowiednio zestawienie wyroków nakazowych za rok 2012, 2013, 2014. Z kolei po otrzymaniu wezwania skarżącego w kolejnych pismach z dnia 14 września i 11 października 2023 r. organ przekazał skarżącemu odpowiednio zestawienie wyroków nakazowych za rok 2015 i 2016. Uwzględniając przedstawiony wyżej stan faktyczny należy stwierdzić, że organ nie wykonał wyroku Sądu z dnia 7 lutego 2023 r., ponieważ skarżącemu nie została udzielona odpowiedź na całość wniosku z dnia 30 listopada 2022 r. Prezes Sądu nie udostępnił bowiem informacji za cały żądany okres, tj. 2017-2022. Ponadto, organ udostępniając informację za lata 2012-2016 wykonał zobowiązanie Sądu po terminie. Zaakcentowania wymaga to, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż wystarczającą przesłanką wymierzenia podmiotowi grzywny za niewykonanie wyroku jest już samo tylko przekroczenie terminu wyznaczonego w tym wyroku do wydania aktu lub podjęcia czynności. Wydanie aktu lub podjęcie czynności, do której podmiot był zobowiązany, z przekroczeniem terminu wskazanego w sentencji wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność, obliguje sąd do uwzględnienia skargi o wymierzenie podmiotowi grzywny za niewykonanie tego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 2823/23, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast stwierdzenie okoliczności niewykonania wyroku następuje zawsze według stanu na dzień wniesienia skargi (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 746/22). Poza tym sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi na niewykonanie wyroku tego sądu, bierze pod uwagę stan postępowania istniejący w czasie jej wnoszenia i ewentualne wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy dokonane z uchybieniem terminu po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem przez sąd, nie ma wpływu na ocenę jej zasadności (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 1109/22). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że grzywna wymierzana na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. jest instytucją gwarantującą skuteczność orzeczenia sądu administracyjnego, a zatem ma charakter restrykcyjny. Powołany przepis nie pozwala sądowi administracyjnemu na uznaniowość co do wymierzenia grzywny. W przypadku, kiedy Sąd uzna, że skarga jest zasadna, to zobowiązany jest ją wymierzyć (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/10). Uwzględniając powołane poglądy orzecznictwa w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, Sąd uznał, że organ nie wykonał w terminie wyznaczonym wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r. zobowiązania rozpoznania wniosku skarżącego, co niewątpliwie uzasadnia wymierzenie Prezesowi Sądu Rejonowego w Opolu grzywny, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a. Sąd uznał, że odpowiednio represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 500 zł, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia także to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy udostępnił część wnioskowanych danych, przekazując skarżącemu informację za lata 2012-2016. Jeśli natomiast chodzi o wysokość grzywny ustawodawca, przewidując nałożenie grzywny za niewykonanie prawomocnego wyroku, nie określił przesłanek miarkowania jej wysokości. Nie została określona ani wysokość minimalna, ani też nie wskazano wprost jakichkolwiek kryteriów, jakimi powinien w takich przypadkach kierować się sąd administracyjny. Określenie wysokości grzywny pozostawiono uznaniu sądu (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt III OSK 753/22). W niniejszej sprawie Sąd uwzględnił też podniesioną przez organ okoliczność, że żądane przez skarżącego dane nie są gromadzone i ich pozyskanie wymaga ręcznego przeglądania akt, co niewątpliwie wydłuża czas przygotowania informacji. W przedstawianych okolicznościach sprawy Sąd stwierdził natomiast, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 154 § 2 in fine P.p.s.a. Zdaniem składu orzekającego, rażącym naruszeniem prawa jest bowiem stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W orzecznictwie akcentuje się, iż rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Chodzi tutaj o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym takim jak oczywiście lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki (por. wyroki NSA: z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 3918/18, z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 258/18). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi po stronie organu przypadek oczywistego braku woli rozpoznania wniosku skarżącego, jego lekceważenia czy działania pozbawionego racjonalnego uzasadnienia, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego (kwalifikowanego) naruszenia prawa. Ponadto nie można uznać, aby przyczyną bezczynności organu było zamierzone uniemożliwienie stronie skarżącej dostępu do informacji publicznej, skoro organ udostępnia wnioskowane dane, pozostając jednak w błędnym przekonaniu, iż prawidłową formą wykonania zobowiązania Sądu (wyroku) jest cykliczne przekazywanie skarżącemu zestawień wnioskowanych wyroków. W konsekwencji powyższego Sąd nie znalazł też podstaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, na podstawie przepisu art. 154 § 7 P.p.s.a., i w tym zakresie skargę oddalił (punkt 3 wyroku). Skarżący nie wykazał, aby w okolicznościach przedmiotowej sprawy, które w istocie nie były sporne, Sąd mógł orzec o dodatkowym świadczeniu na jego rzecz. Uwzględniając przede wszystkim zadośćuczynieniowy charakter tego świadczenia, nie sposób bowiem uznać, że skarżący wykazał, że ewentualna krzywda spowodowana niewykonaniem wyroku ma charakter realny. Żądanie przyznania sumy pieniężnej nie może opierać się tylko na samym twierdzeniu strony. Sąd przy ocenie takiego żądania musi opierać się na wskazanym przez stronę materiale, który pozwala zająć mu określone stanowisko w sprawie, czego w niniejszej sprawie zabrakło. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 200 zł.