I SA/Op 610/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędzia WSA Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2026 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 czerwca 2025 r., nr UP-398/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez P. M. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11.06.2025 r., którą organ ten, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 marca 2025 r. nr 439/2025 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskodawca zwrócił się do ZUS o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek. W toku postępowania administracyjnego powołał się w szczególności na zły stan zdrowia, trudną sytuację finansową, pozostawanie bez zatrudnienia, a także na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. ZUS wydał 12 września 2023 r. decyzję odmawiającą wnioskodawcy: 1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s., umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 92 617,74 zł, 2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) [dalej: rozporządzenie], umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 55 909,41 zł. Decyzją z 18 grudnia 2023 r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 12 września 2023 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Powyższa decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 12 września 2023 r. zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Op 249/24. Motywy rozstrzygnięcia Sądu, zostaną szczegółowo przedstawione w dalszej części uzasadnienia, w ramach rozważań prawnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownie przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia decyzją z 12 marca 2025 r. nr 439/2025 odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., - skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; - skarżący nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - skarżący nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 11 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu wskazał na istotne w sprawie ustalenia faktyczne, z których wynikało, że skarżący: - jest rozwiedziony, - nie pracuje zarobkowo, - nie posiada dochodu z innych źródeł, - nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, - pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 300,00 zł miesięcznie, - ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne -1 200,00 zł; inne -600,00 zł, - ponosi miesięczne koszty leczenia w kwocie 280,00 zł, - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerką, która osiąga dochód w kwocie 3 144,00 zł netto oraz córką partnerki (19 lat), - nie posiada zobowiązań pieniężnych, - nie posiada nieruchomości, - nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, - nie posiada wierzytelności, - ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy, - jest po czterech [...], ostatni miał miejsce [...] 2024 r., - cierpi na schorzenia [...]. Ponadto, w sprawie ustalono, że skarżący: - w dniu 31 sierpnia 2018 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej; - od 7 kwietnia 2021 r. jest zgłoszony jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium; - posiada następców prawnych - dzieci: M. M., A. M. - jest właścicielem przyczepy specjalnej [...] z 1993 r. nr rej. [...], samochodu osobowego [...] z 1991 r. nr rej. [...] oraz [...] z 1998 r. nr rej. [...], wprawdzie skarżący przedłożył umowę kupna - sprzedaży z 16 października 2015 r. samochodu [...] z 1998 r., jednakże to na skarżącym ciąży obowiązek wyrejestrowania samochodu w przypadku sprzedaży i z tej czynności się nie wywiązał, gdyż nadal figuruje w ewidencji CEP jako właściciel ww. pojazdu. - nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości. Kolejno organ stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności za okres od 4/2016 r. do 8/2018 r. mogą być dochodzone, a zatem nie doszło do ich przedawnienia, co obrazuje tabela zawarta na str. 4 – 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że należności za okres od 5/2005 do 9/2005 r. na dzień 1 stycznia 2017 r. uległy przedawnieniu, jednakże wskazane należności zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości nr KW [...], której aktualnym właścicielem jest dłużnik rzeczowy ZUS. Tym samym z uwagi na treść przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20.05.2020 r., sygn. akt P 2/18, wskazane należności mogą być dalej dochodzone za przedmiotu hipoteki. Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że; 1. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4. ogłoszono upadłość, o której mowa w części-III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych - dzieci - zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki; ponadto istnieje możliwość dochodzenia należności zabezpieczonych hipoteką od dłużnika rzeczowego; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, postanowieniem z 30 czerwca 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. M. B. umorzyła postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy [...] z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Postanowieniem z 10 listopada 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] we W. A. Ś. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy [...] na wniosek wierzyciela T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. W obu przypadkach egzekucja z ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, wynagrodzenia, świadczeń emerytalno-rentowych, rachunku bankowego, innych okazała się bezskuteczna. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje uchylenie czynności egzekucyjnych, pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpi wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę kosztów egzekucyjnych. Zawiadomieniem z 29 listopada 2023 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. zakończył egzekucje prowadzoną na podstawie dalszych tytułów wykonawczych od [...] do [...] w związku z informacją o sprzedaży 3 kwietnia 2023 r. nieruchomości o nr księgi wieczystej [...]. Licytacja nieruchomości nie odbyła się. Nieruchomość została sprzedana a pieniądze zostały wpłacone do komornika, który przekazał je wierzycielowi - Bank. Na sprzedanej nieruchomości ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu nieopłaconych składek i nabywca stał się dłużnikiem rzeczowym ZUS. Aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w C. oraz wierzytelności pieniężnych w [...] Urzędzie Skarbowym w O. Na obecną chwilę nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w C. S.A. oraz wierzytelności pieniężnych w [...] Urzędzie Skarbowym w O. Przechodząc do podstawy umorzenia składek zawartej w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", organ wskazał na istotne ustalenia poczynione w sprawie, z których wynikało, że skarżący jest zgłoszony jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z 2 sierpnia 2024 r. skarżący miał przyznany w lipcu 2024 r. zasiłek celowy na zakup żywności z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w kwocie 300,00 zł miesięcznie. Partnerka skarżącego od 26 marca 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. była zatrudniona na umowę zlecenia w H. Sp. z o.o. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2025 r. w wysokości 1 037,00 zł, tj. 837,41 zł netto. Od 1 maja 2025 r. jest zatrudniona jako pracownik w H. Sp. z o.o. Na dzień wydania niniejszej decyzji brak informacji o wysokości dochodu. Córka partnerki nie figuruje w rejestrze ubezpieczonych. Organ stwierdził, że sytuacja gospodarstwa domowego strony jest niejednoznaczna. Skarżący nie ma obecnie zewidencjonowanych żadnych dochodów służących zaspokojeniu bieżących potrzeb rodziny. Natomiast z informacji przekazanych przez skarżącego wynika, że z tytułu comiesięcznych opłat z tytułu utrzymania ponosi on koszty w łącznej wysokości 1 800,00 zł (opłaty eksploatacyjne, inne). Do akt sprawy przedłożył fakturę nr [...] z P. Sp. z o.o.za dostarczanie wody i odbiór nieczystości za okres od 28 stycznia 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. na kwotę 305,15 zł. Dwie faktury z T. nr [...][...] za okres od 26 marca 2025 r. do 24 kwietnia 2025 r. na łączną kwotę 471,42 zł. Z analizy powyższej dokumentacji wynika, że z tytułu opłat eksploatacyjnych (prąd) skarżący ponosi stałe comiesięczne wydatki w kwocie 471,42 zł. Koszty stałe to wydatki, które występują regularnie i zwykle w stałej wysokości. Opłaty te występują w regularnych odstępach czasu. Niektóre koszty stałe muszą być płacone co miesiąc, podczas gdy inne występują tylko raz na kwartał (woda). W tym zakresie organ wskazał, że brak podstaw do umorzenia należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty bieżących opłat, jak również wyżywienia, są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi i są uzależnione od możliwości finansowych zobowiązanego. Skarżący wskazał także na ponoszone koszty leczenia w wysokości 280,00 zł miesięcznie, jednakże nie przedstawił faktur czy paragonów potwierdzających comiesięczne wydatki związane z leczeniem. Odnośnie wskazanych przez stronę zaległości w opłacaniu świadczeń alimentacyjnych, organ stwierdził, że taka okoliczność nie może stanowić podstawy do umorzenia przedmiotowych należności. Podobnie toczące się wobec skarżącego postępowania egzekucyjne nie świadczą o wystąpieniu przesłanki umorzenia spornych należności, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący korzysta wraz z rodziną z pomocy państwa. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z 29 listopada 2024 r., że rodzina strony od 2019 r. korzysta z pomocy ośrodka. Jak wynika z oświadczenia, jest to pomoc w formie bonu żywnościowego w kwocie 300,00 zł miesięcznie. W ocenie organu jeżeli brak środków finansowych nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, to kwalifikuje się ona do objęcia pomocą społeczną w szerokim wymiarze. Zatem, skarżący powinien się zwrócić o udzielenie pomocy do odpowiednich, powołanych do tego instytucji socjalnych. Umorzenie należności w tym przypadku byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Natomiast brak zatrudnienia skarżącego jest okolicznością, która może ulec zmianie. Sam fakt pozostawania osobą bezrobotną na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Skarżący ma [...] lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu [...] lat aktywności zawodowej. Pomimo ograniczeń zdrowotnych, na które się powołuje, wyraził on chęć i gotowość podjęcia pracy. Skarżący nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy wydanym przez uprawnione do tego organy. Na stronie internetowej [...] (Ł.) znajdują się liczne oferty pracy nie wymagające wysiłku fizycznego, np. pracownik inwentaryzacji, skręcanie rowerów w sklepie sportowym, tajemniczy klient, itp. Zatem aktualny brak dochodu nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek. Pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób przez skarżącego zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma wpływu na poziom zaspakajania jego potrzeb bytowych. Na obecnym etapie postępowania umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia. Działalność gospodarcza skarżącego nie jest już prowadzona, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. W sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia związanej z przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W tym zakresie skarżący przedłożył do akt sprawy orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z 8 maja 2023 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. czasowo do 31 maja 2025 r. Zespół orzekający stwierdził, że posiadany rodzaj naruszenia sprawności organizmu kwalifikuje skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Może być zatrudniony na otwartym rynku pracy z przeciwskazaniem ciężkiej pracy fizycznej. Ponadto skarżący przedłożył dokumentację medyczną potwierdzającą przebyty [...], [...], [...], [...], [...], bóle [...]. Organ wyjaśnił, że wskazana przesłanka daje podstawy do umorzenia należności nie z samego faktu istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, lecz wymaga również stwierdzenia obiektywnego skutku tej choroby, która pozbawia, w sposób obiektywny, możliwości uzyskania dochodu. Skarżący do 31 maja 2025 r. legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności i miał możliwość podjęcia pracy na otwartym rynku pracy. Jest zgłoszony jako bezrobotny niepobierający zasiłku bezrobotnych. Nie wystąpił o rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz nie przedłożył aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powołał się na okoliczność konieczności sprawowania opieki nad chorymi rodzicami, lecz nie udokumentował tego faktu stosownymi dokumentami. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego rozszerzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy i w jakim okresie skarżący korzystał ze świadczeń pomocy społecznej i czy nadal z niej korzysta, organ stwierdził, że na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. W postępowaniu tym to nie ZUS, lecz wnioskodawca ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Końcowo wyjaśnił, że skarżący decydując się na założenie działalności gospodarczej zobowiązał się do opłacania należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Uwzględnienie przedmiotowego wniosku powodowałoby nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącego, względem innych osób terminowo opłacających składki na ubezpieczenie społeczne. W związku z powyższym, organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji I instancji. We wniesionej skardze skarżący wskazał na niewywiazanie się organu w dostatecznym stopniu ze zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, wydanego uprzednio w tej sprawie. Zaznaczył, że od czasu wydania wskazanego wyroku przeszedł kolejny już, czwarty [...] i uzyskał oświadczenie o braku możliwości podjęcia pracy. Z tego względu skarżący pozostaje na utrzymaniu swojej konkubiny. Podkreślił, że jedyną przyczyną braku uregulowania należności z tytułu składek były nagłe i nieprzewidziane problemy zdrowotne czyli [...]. Gdyby jego stan zdrowia się dramatycznie nie pogorszył w ogóle nie powstałoby zadłużenie. Po [...], w 2020 roku nie miał możliwości znalezienia pracy z powodu zaistnienia epidemii Covid. Nikt wtedy nie zatrudniał, gdyż gospodarka stanęła. Nie było też warunków do podejmowania się prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie pracy w zawodzie zgodnym z wykształceniem, a znalezienie pracy w innej branży niż budowlana jest aktualnie nieskuteczne. W branży budowlanej nie może pracować z uwagi na przeciwwskazanie do ciężkiej pracy fizycznej. W związku z powyższym, wniósł o uchylenie obu decyzji i umorzenie przedmiotowych należności w całości lub w części. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Nadto, stosownie do art. 134 § 1 p.ps.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym w tej sprawie zastosowania). Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Na wstępie dalszych rozważań wskazać należy, że zaskarżona decyzja wydana została przez organ w wyniku ponownie prowadzonego postępowania, z uwagi na uchylenie wyrokiem tut. Sądu z dnia 28.06.2024 r., sygn. akt I SA/Op 249/24 uprzednio wydanych decyzji w tym przedmiocie. W tym miejscu zasadnym staje się przypomnienie, jakie przyczyny legły u podstaw orzeczenia przez tut. Sąd o uchyleniu wcześniejszych decyzji Zakładu i jakie zawarto w uzasadnieniu ww. wyroku oceny Sądu i zalecenia dla organu do uwzględnienia ich w ponownym rozpoznawaniu sprawy. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Sąd poprzednio orzekający wskazał, że organ przeanalizował kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem, jednak w zaskarżonej decyzji zabrakło jednego elementu w postaci zobrazowania poszczególnych kwot zaległych składek w powiązaniu z terminami ich płatności i okresami rozliczeniowymi, za które te składki powinny być uiszczone. Dopiero te dane, umieszczone w tabelarycznym zestawieniu, zawierającym również określenie Funduszy, na poczet których składki miały być uiszczone, oraz dat podejmowania czynności związanych już z przymusowym dochodzeniem należności przez ZUS, dałyby jasny obraz stanu zaległości strony oraz przyczyn, z powodu których należności składkowe nie uległy przedawnieniu. Ponadto w ponownie prowadzonym postępowaniu, organ powinien również wskazać, które zobowiązania i w jakich kwotach są zabezpieczone hipoteką ustanowioną na nieruchomości. W ocenie poprzednio orzekającego Sądu, w postępowaniu o umorzenie zaległości nie jest natomiast (wbrew stanowisku skarżącego) możliwe dokonanie oceny, czy będzie prawnie dopuszczalne przeprowadzenie skutecznej egzekucji z nieruchomości obecnie zamieszkałej przez nabywców mieszkania poprzednio należącego do strony. Jeżeli chodzi o zawarte w poprzednio uchylonej decyzji ustalenia i rozważania w zakresie umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową skarżącego, Sąd w ww. wyroku wyjaśnił, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Poprzednio orzekający Sąd wskazał, że w aktach sprawy administracyjnej znajduje się decyzja przyznająca skarżącemu zasiłek celowy. Z tego powodu organ powinien był rozszerzyć postępowanie wyjaśniające i postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy i w jakim okresie strona korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, a także czy nadal otrzymuje tego rodzaju świadczenia. Takie okoliczności muszą być należycie rozpatrzone przez ZUS w kontekście zdolności płatniczej skarżącego i możliwości zaspokajania przez niego niezbędnych potrzeb życiowych bez sięgania po środki publiczne przeznaczone na udzielanie wsparcia osobom najuboższym. Sąd dostrzegł istotną okoliczność prawną, polegającą na tym, że w postępowaniu z wniosku o umorzenie zaległości ciężar wykazania, że spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi płatniczej spoczywa przede wszystkim na stronie, która zna swoją sytuację życiową, finansową, majątkową czy zdrowotną i tylko ona może ją należycie wykazać. Nie zwalnia to jednak organu z obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego z uwzględnieniem zasady dochodzenia prawdy obiektywnej oraz zasady gromadzenia kompletnego materiału dowodowego i wyczerpującej jego oceny. Jeżeli zatem wnioskodawca sygnalizuje, że korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, to kwestia ta powinna być dokładnie zbadana przez organ, który powinien wykazać się w tym zakresie aktywnością procesową. W ocenie poprzednio orzekającego Sądu organ prawidłowo stwierdził, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim i może podjąć pracę na otwartym rynku, przy czym przeciwwskazana jest ciężka praca fizyczna. ZUS pominął natomiast, że strona dotknięta jest kompleksem schorzeń. Z dokumentów złożonych do akt sprawy administracyjnej wynika bowiem, że skarżący przeszedł [...], ale także występują u niego dolegliwości związane ze stanem [...] i [...]. W konsekwencji tego skarżący, pomimo zdolności do wykonywania lekkiej pracy, może w rzeczywistości być osobą, która – ze względu na ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia – nie jest potencjalnym pracownikiem poszukiwanym na obecnie funkcjonującym rynku pracy. Sąd zauważył też, że skarżący działał na rynku usług budowlanych, a co za tym idzie – prawdopodobnie – w nowej sytuacji zawodowej trudno mu będzie wykorzystać dotychczasowe doświadczenie i wiedzę techniczną, a to pociąga za sobą konieczność zdobycia nowych kwalifikacji adekwatnych do jego potencjału i również stanu zdrowia. Nie można więc a priori wykluczyć, że strona będzie potrzebowała dłuższego czasu niezbędnego do realnego powrotu na rynek pracy, o ile stan jej zdrowia ponownie się nie pogorszy. Te okoliczności zostały jednak przez ZUS pominięte. W uzasadnieniu uchylonej poprzednio decyzji organ przyznał, że zebrany materiał dowodowy jest niejednoznaczny. Powyższe powinno jednak skutkować rozszerzeniem postępowania wyjaśniającego i zebrania dodatkowych dowodów, a dopiero wobec braku współpracy ze strony wnioskodawcy, organ mógłby zasadnie uznać, że niektóre doniosłe prawnie elementy stanu faktycznego nie zostały wyjaśnione, pomimo podjęcia przez ZUS aktywności procesowej. W zakresie kwestii całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), poprzednio orzekający Sąd wyjaśnił, że z przepisu tego nie wynika, iż stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego bądź komornika sądowego stwierdzono lub nie brak majątku (wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17). Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność będzie miała miejsce wtedy, kiedy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Analiza realnych możliwości spłaty zadłużenia, również w kontekście możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, może być prowadzona dopiero po stwierdzeniu przesłanki bezskuteczności egzekucji, w przypadku przesłanki z pkt. 5. – gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Prowadzenie tego rodzaju rozważań czy ustaleń przed stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji byłoby bezprzedmiotowe (wyrok NSA z 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1489/17). Zatem dopiero jednoznaczne wykazanie, że organ egzekucyjny, w prowadzonym przez niego postępowaniu, stwierdził brak majątku po stronie zobowiązanego, pozwoliłoby na kategoryczne stwierdzenie, że spełniona jest przesłanka umorzenia zaległości. Końcowo Sąd podkreślił, że sytuacja życiowa, finansowa, majątkowa, zdrowotna, zawodowa itp. skarżącego powinna zostać ustalona według rzeczywistego stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji załatwiającej sprawę. Strona podnosiła, że jej sytuacja zmieniła się w toku postępowania. Z tego względu jeśli w sprawie wystąpi zmiana stanu faktycznego i zostanie ona zasygnalizowana przez wnioskodawcę, to również nowe okoliczności powinny być należycie wyjaśnione i ocenione przez organ w kontekście przesłanek umorzenia zaległości, nawet wtedy, gdy może to skutkować usprawiedliwionym przedłużeniem postępowania administracyjnego. W tym miejscu Sąd obecnie rozpoznający skargę wskazuje, że zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zaznaczyć należy, że pomimo użycia w powołanym przepisie określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż regulacja art. 153 p.p.s.a. stanowi swoistą gwarancję przestrzegania przez organy związania orzeczeniem sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. dla przykładu: wyroki NSA z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem, skoro wcześniej wydany wyrok WSA w Opolu z dnia 28.06.2024 r., sygn. akt I SA/Op 249/24 nie został przez organ skutecznie podważony w ramach skargi kasacyjnej, a tym samym stał się prawomocny, obowiązkiem organu w ponownym rozpoznaniu sprawy było pełne zastosowanie się do wyrażonych w nich ocen, z uwzględnieniem wiążących zaleceń co do dalszego postępowania. Dla oceny naruszenia art. 153 p.p.s.a. nie jest zatem istotne, czy organ zgadza się z ocenami Sądu i wskazanymi w wyroku zaleceniami dla dalszego rozpoznania sprawy, ale jego obowiązkiem jest ich uwzględnienie i wykonanie. W ocenie Sądu organ nie zastosował się w pełni do wiążącego go wyroku WSA w Opolu, czym naruszył przepis art. 153 p.p.s.a. W obecnie zaskarżonej decyzji organ w kwestii przedawnienia przedmiotowych należności sporządził zestawienie tabelaryczne, w którym ujął informacje dotyczące poszczególnych składek, z uwzględnieniem funduszy, na poczet których składki miały być odprowadzane, okresów których dotyczą, terminów płatności składek, dat odbioru upomnienia – wszczęcia postępowania egzekucyjnego, numerów upomnień/decyzji, dat wystawienia tytułów wykonawczych jak i dat ewentualnego umorzenia tytułów wykonawczych. Organ stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności za okres od 4/2016 do 8/2018 mogą być dochodzone. Z danych zawartych w tabeli (str. 4-7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) wynika, że odnośnie ww. zaległości do chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne zainicjowane w 2018 r. i 2019 r. Z kolei należności za okres 5/2005 do 9/2005 na dzień 1 stycznia 2017 r. uległy przedawnieniu – jednak należności te zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości nr KW [...], której aktualnym właścicielem jest dłużnik rzeczowy ZUS. Wpisy do hipoteki przymusowej nastąpiły w kwotach: 34 955,40 zł, 5 899,47 zł, 1 655,04 zł, 32 299,26 zł, 9 614,05 zł, 3 883,17 zł. W zakresie regulacji dotyczących przedawnienia należności składkowych wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 2012 r. i mającym zastosowanie do należności obejmujących okres od 2016 do 2018), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2022 r., mającym zastosowanie w sprawie, zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621), [dalej ustawa zmieniająca], który stanowi, że w stosunku do egzekucji ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2022 r., przepis ten stosuje się w brzmieniu dotychczasowym, tj: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego wynika zatem, że wobec należności za okres od 4/2016 do 8/2018 przed upływem pięcioletniego terminu przedawniania organ podjął czynności zmierzające do ich wyegzekwowania. Doszło do doręczenia stosownych upomnień, wszczęto postępowanie egzekucyjne w stosunku do wskazanych należności, które pozostaje w toku. Powyższe okoliczności skutkowały zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Z kolei w zakresie przedawnionych już należności za okres 5/2005 do 9/2005 dokonano zabezpieczenia hipoteką na ww. nieruchomości. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 (s/p-218) orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przewidujący wyłącznie możliwości przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W powyższym zakresie Sąd obecnie orzekający nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja niezgodna była z prawomocnym wyrokiem WSA w Opolu z dnia 28.06.2024 r., sygn. akt I SA/Op 249/24. Z tego względu organ zasadnie przystąpił do merytorycznej oceny wniosku o umorzenie przedmiotowych należności. Przechodząc do przesłanek umorzenia należności należy przypomnieć materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 28 ust. 1-2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozporządzenie (§ 1) określa szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zaskarżonej obecnie decyzji organ dokonał analizy sprawy pod kątem wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym zakresie stwierdził, że w przypadku skarżącego: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że; 1. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, 2. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 3. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4. ogłoszono upadłość, o której mowa w części-III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych - dzieci - zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki; ponadto istnieje możliwość dochodzenia należności zabezpieczonych hipoteką od dłużnika rzeczowego; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, postanowieniem z 30 czerwca 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. M. B. umorzyła postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy [...] z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Postanowieniem z 10 listopada 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] we W. A. Ś. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy [...] na wniosek wierzyciela T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. W obu przypadkach egzekucja z ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, wynagrodzenia, świadczeń emerytalno-rentowych, rachunku bankowego, innych okazała się bezskuteczna. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego następuje uchylenie czynności egzekucyjnych, pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpi wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródło dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę kosztów egzekucyjnych. Zawiadomieniem z 29 listopada 2023 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. zakończył egzekucje prowadzoną na podstawie dalszych tytułów wykonawczych od [...] do [...] w związku z informacją o sprzedaży 3 kwietnia 2023 r. nieruchomości o nr księgi wieczystej [...]. Licytacja nieruchomości nie odbyła się. Nieruchomość została sprzedana a pieniądze zostały wpłacone do komornika, który przekazał je wierzycielowi - Bank. Na sprzedanej nieruchomości ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu nieopłaconych składek i nabywca stał się dłużnikiem rzeczowym ZUS. Aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w C. oraz wierzytelności pieniężnych w [...] Urzędzie Skarbowym w O. Na obecną chwilę nie został ustalony element całkowitej nieściągalności długu przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego w C. S.A. oraz wierzytelności pieniężnych w [...] Urzędzie Skarbowym w O. Sąd obecnie orzekający nie dopatrzył się naruszeń w zakresie oceny wystąpienia okoliczności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4c i 6 u.s.u.s. Co do przesłanki dotyczącej stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), organ w obecnie zaskarżonej decyzji wskazał, że w stosunku do zobowiązanego doszło do umorzenia postępowań egzekucyjnych z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postępowania te nie dotyczyły przedmiotowych należności z tytułu składek, co jednak w świetle wiążącego organ wyroku WSA w Opolu z dnia 28.06.2024 r., sygn. akt I SA/Op 249/24, nie ma znaczenia dla oceny wystąpienia tej przesłanki. Tym samym w tym zakresie organ nie zastosował się w pełni do wskazań i zaleceń zawartych w uzasadnieniu wiążącego go prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Organ dopuścił się także podobnych uchybień, związanych z pominięciem wskazań poprzednio orzekającego Sądu, w odniesieniu do oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia w zakresie ustalenia w sposób rzetelny sytuacji życiowej skarżącego jak i przeprowadzenia prawidłowej analizy z odpowiednim wyważeniem interesu zobowiązanego, jak i interesu publicznego, przy czym ten ostatni nie może być utożsamiany z akceptacją sytuacji, w której zobowiązany – wskutek obowiązku spłaty należności – zmuszony jest do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, co prowadziłoby jedynie do przerzucania ciężaru ekonomicznego na sektor finansów publicznych. Z poczynionych przez organ ustaleń odnośnie sytuacji życiowej skarżącego wynikało, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych. Decyzją z 2 sierpnia 2024 r. miał przyznany w lipcu 2024 r. zasiłek celowy na zakup żywności z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w kwocie 300,00 zł miesięcznie. Partnerka skarżącego od 26 marca 2025 r. do 30 kwietnia 2025 r. była zatrudniona na umowę zlecenia w H. Sp. z o.o. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2025 r. w wysokości 1 037,00 zł, tj. 837,41 zł netto. Od 1 maja 2025 r. jest zatrudniona jako pracownik w H. Sp. z o.o. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji brak informacji o wysokości dochodu. Córka partnerki nie figuruje w rejestrze ubezpieczonych. Z informacji przekazanych przez skarżącego wynika, że z tytułu comiesięcznych opłat z tytułu utrzymania ponosi on koszty w łącznej wysokości 1 800,00 zł (opłaty eksploatacyjne, inne). Ponadto deklaruje ponoszenie kosztów związanych z leczeniem w wysokości 280 zł miesięcznie. Mając na uwadze poczynione ustalenia organ nie stwierdził podstaw do umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności. W ocenie Sądu organ nie wywiązał się ze wskazań zawartych w prawomocnym wyroku, albowiem pominął część zaleceń w nim sformułowanych oraz podjął działania pozostające z nimi w sprzeczności. Takie postępowanie skutkowało naruszeniem zasad związania oceną prawną i wskazaniami Sądu, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej w I instancji. Organ, uznając sytuację skarżącego za niejednoznaczną, zaniechał podjęcia dalszej inicjatywy dowodowej, co pozostaje w sprzeczności z wiążącymi go wskazaniami wynikającymi z prawomocnego wyroku. Na organie ciąży obowiązek podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a dopiero w przypadku braku współdziałania ze strony zobowiązanego możliwe jest odstąpienie od dalszych czynności mających na celu uzupełnienie materiału dowodowego. Organ powinien wezwać stronę do przedłożenia wszelkich informacji oraz dokumentów dotyczących kosztów utrzymania, przy jednoczesnym wskazaniu kategorii wydatków, takich jak koszty żywności, opłat za media, czynszu, leczenia czy innych bieżących zobowiązań. W treści wezwania zasadne jest również określenie przykładowych środków dowodowych, które mogą potwierdzać te okoliczności, w szczególności zaświadczeń lekarskich, paragonów, faktur, rachunków czy wyciągów z rachunków bankowych. Tego rodzaju skonkretyzowane wezwanie umożliwiłoby skarżącemu uzyskanie pełnego rozeznania co do sposobu wykazania swojej sytuacji majątkowej i życiowej w sposób kompleksowy, spójny i jednoznaczny. W tym zakresie wskazać również należy na znajdującą się w aktach sprawy informację o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności. W prawomocnym wyroku tut. Sądu zawarto wskazanie, że organ winien wyjaśnić tę kwestię i przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe w zakresie sytuacji finansowej skarżącego, czego organ zaniechał. Sprzeczne ze wskazaniami prawomocnego wyroku jest natomiast stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że skarżący powinien się zwrócić o udzielenie pomocy do odpowiednich instytucji socjalnych, zaś umorzenie należności w tym przypadku byłoby wsparciem socjalnym, co oznacza brak podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Należy mieć tu bowiem na uwadze, że wskazana okoliczność przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności stanowi istotną przesłankę wskazującą na jego trudną sytuację materialną, która wymaga wszechstronnego wyjaśnienia przez organ, jako element oceny jego aktualnego stanu majątkowego. Okoliczność ta powinna zostać należycie wyjaśniona w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Niedopuszczalne jest przy tym ograniczenie się do stwierdzenia, że strona powinna korzystać z pomocy społecznej. Trudno uznać za spójne stanowisko organu, który z jednej strony wskazuje na zasadność ubiegania się przez stronę o świadczenia z pomocy społecznej, a z drugiej odmawia umorzenia należności, nie dostrzegając do tego podstaw w jej trudnej sytuacji materialnej. Organ pominął również wskazania wynikające z prawomocnego wyroku odnoszące się do konieczności należytej oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego oraz jej wpływu na jego realne możliwości zarobkowe i zawodowe. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący wykazał poważne problemy zdrowotne, w tym przebycie czterech [...], zaś jego dotychczasowe doświadczenie zawodowe związane było z branżą budowlaną. W tych okolicznościach oczywiste jest, że jego możliwości podjęcia pracy zarobkowej uległy istotnemu ograniczeniu, a ewentualne przekwalifikowanie zawodowe, które w tej sytuacji jawi się jako konieczne, stanowi dodatkową i obiektywną barierę w uzyskaniu zatrudnienia. Tym samym szanse skarżącego na podjecie pracy należy ocenić jako niewielkie, przy czym stan ten nie wynika z jego złej woli czy bierności, lecz z obiektywnych uwarunkowań zdrowotnych i zawodowych. W konsekwencji za wystarczające nie może zostać uznane lakoniczne powołanie się w decyzji na pojedyncze ogłoszenia o pracę zmieszczone na stronach internetowych, dotyczące takich zajęć jak pracownik inwentaryzacji czy pomoc przy skręcaniu rowerów, albowiem tego rodzaju wzmianki nie mogą zastępować rzetelnej oceny i konkretnych ustaleń w zakresie rzeczywistych możliwości zatrudnienia skarżącego. Organ pominął również wskazania Sądu zawarte w prawomocnym wyroku, zgodnie z którymi zobowiązany był do oceny sytuacji strony według stanu na dzień wydania decyzji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że po wydaniu wskazanego wyroku stan zdrowia skarżącego uległ dalszemu pogorszeniu, w szczególności przeszedł on kolejny, czwarty już [...]. Pomimo tych istotnych i aktualnych okoliczności, mających bezpośredni wpływ na jego sytuację życiową i zarobkową, organ wydał decyzje odmowną, nie dokonując ich należytej oceny. W ocenie Sądu obecnie orzekającego, organ powinien również uwzględnić podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące przyczyn powstania zaległości, w szczególności nagłe pogorszenie stanu zdrowia, które skutkowało zarówno utratą możliwości osiągania dochodów, jak i brakiem środków na uregulowanie przedmiotowych należności. Okoliczności te pozostają istotne z punktu widzenia oceny przesłanek umorzenia, albowiem wpływają na ustalenie, czy powstanie zadłużenia oraz jego utrzymywanie się wynikało z przyczyn niezależnych od woli zobowiązanego. Dodatkowo Sąd obecnie orzekający wyjaśnia, że przewidziana w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone. Stąd, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, organ obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać, czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 26 lutego 2020 r., I SA/Op 17/20). Nie negując uprawnienia organu do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, należy jednak mieć na względzie prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06). Sąd zaznacza, że podziela stanowisko, zgodnie z którym z umorzenia nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z regulowania zaległych składek oraz, że za ryzyko związane z prowadzeniem działalności odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zaznaczyć jednak należy, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zadłużenia podmiotów, które prowadząc działalność gospodarczą nie regulowały składek ZUS i że nie można czynić reguły z odmowy umorzenia zadłużenia. Takie postępowanie byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją instytucji prawnej możliwości umorzenia zadłużenia posiadanego wobec ZUS. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi powinno być każdorazowo poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia - może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji. Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.