I SAB/Op 70/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. w sprawie ze skargi V. H. na bezczynność Wojewody Opolskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1) zobowiązuje Wojewodę Opolskiego do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej V. H. z dnia 2 maja 2024 r., w terminie (1) miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi, 2) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) dalej idącą skargę oddala, 5) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz strony skarżącej V. H. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez V. H. (zwaną dalej też: skarżącą lub wnioskodawcą) jest bezczynność Wojewody Opolskiego (zwanego dalej też: Wojewodą lub organem) w sprawie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Skarga wniesiona została w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 2 maja 2024 r., który wpłynął do organu w tym samym dniu, skarżąca wystąpiła o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Pismem z dnia 30 lipca 2024 r. skarżąca wezwana została przez organ do osobistego stawiennictwa w Centrum Obsługi Cudzoziemca Opolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Opolu w dniu 11 października 2024 r., godz. 14:10. Jednocześnie skarżącą zobowiązano do dostarczenia i okazania, w dniu stawienia się, oryginału paszportu i oryginału tytułu prawnego do lokalu oraz dostarczenia dowodu uiszczenia dowodu opłaty skarbowej - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - pod rygorem pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. W dniu 11 października 2024 r. skarżąca stawiła się na wezwanie organu i dopełniła koniecznych wymogów do rozpoznania wniosku. Pismem z dnia 18 marca 2025 r. Wojewoda zwrócił się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. o informacje dotyczące wykazanych w deklaracjach podatkowych skarżącej złożonych za lata 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 m.in. przychodów, kosztów uzyskania przychodu, podatku dochodowego, składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne, a także kwot i roku, w którym podatek został zwrócony. Odpowiedź ww. organu wpłynęła do Wojewody Opolskiego w dniu 2 kwietnia 2025 r. W dniu 4 kwietnia 2025 r. skarżąca wniosła o udzielenie informacji o aktualnym stanie sprawy oraz odrębnym wnioskiem o udostępnienie akt do wglądu. W odpowiedzi na powyższe organ pismem z dnia 30 kwietnia 2025 r. wyjaśnił, że sprawy wniesione do opolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Opolu rozpatrywane są według kolejności wpływu oraz uzupełnienia braków formalnych, a Wojewoda Opolski procesuje aktualnie równolegle kilkanaście tysięcy spraw z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców w Polsce. Tego samego dnia, w wyniku kontaktu telefonicznego z pełnomocnikiem skarżącej ustalono termin zapoznania się z aktami toczącego się postępowania. W dniu 19 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami postępowania administracyjnego. Pismem z dnia 19 maja 2025 r., które wpłynęło do Wojewody skarżąca dokonała ponownego uzupełnienia akt administracyjnych o szereg dokumentów wskazanych w tym piśmie. W dniu 26 maja 2025 r. skarżąca złożyła na formularzu korektę wniosku oraz zaświadczenie ZUS dla małżonka wnioskodawczyni dotyczące podstawy wymiaru składek oraz przerw w opłacaniu składek z dnia 14 maja 2025 r.. Do pisma z dnia 5 czerwca 2025 r. skarżąca dołączyła oświadczenie z dnia 19 maja 2025 r. dotyczące pobytów poza granicami Polski. W dniu 22 lipca 2025 r. do Wojewody Opolskiego wpłynęło ponaglenie skarżącej z dnia 18 lipca 2025 r., skierowane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Wojewoda Opolski pismem z dnia 25 lipca 2025 r. poinformował skarżącą o pozostawieniu bez rozpoznania jej ponaglenia z uwagi na jego wniesienie przed upływem terminu do załatwienia przedmiotowej sprawy. Jako podstawę wskazano art. 37 § 3a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Skarżąca pismem z dnia 29 lipca 2025 r. wniosła skargę na bezczynność Wojewody Opolskiego, w której domagała się stwierdzenia, że Wojewoda dopuścił się bezczynności; stwierdzenia, ze bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie Wojewody Opolskiego do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; przyznanie od organu sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł oraz zsądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przewidzianych. W uzasadnieniu swojego żądania skarżąca dowodziła, że spełniła wymóg formalny skargi, gdyż jej wniesienie poprzedziło wystosowane ponaglenie z dnia 19 lipca 2025 r. Od dnia 2 maja 2024 r. organ, pomimo uzupełnienia braków formalnych, co potwierdza umieszczony w paszporcie skarżącej stempel, nie zostało zakończone postępowanie o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Przyjęte rozwiązania legislacyjne dotyczące wydłużania terminów załatwiania spraw o wydanie m.in. zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego jest niedopuszczalne i sprzeczne z dyspozycją art. 19 ust. 1 dyrektywy 2003/109/WE. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., z uwagi na czasową niedopuszczalność wywodzenia środków prawnych zwalczających bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a zatem również skarg, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wynikającą z przepisów art. 100c oraz art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Z ostrożności procesowej – w razie nieuwzględnienia powyższego – organ wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej, w szczególności w oparciu o art. 100c oraz art. 100d ust. 1 u.o.p.U. Ponadto Wojewoda wnioskował o niezasądzanie kosztów postępowania sądowego w obu powyższych przypadkach, w oparciu o przepisy prawne art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 u.o.p.U. oraz niewymierzanie grzywny i niezasądzanie sumy pieniężnej na rzecz skarżącej z uwagi na wyłączenie w tym zakresie stosowania tych środków przez sądy administracyjne w oparciu o art. 100c ust. 3 oraz art. 100d ust. 3 u.o.p.U. W uzasadnieniu odpowiedzi organ wskazał na stan faktyczny sprawy podnosząc, że w dniu 2 maja 2024 r. wpłynął do organu wniosek skarżącej, który uzupełniony był w dniu 11 października 2024 r. Odnosząc się do zarzutów skargi wywodził, że na mocy art. 100c i 100d u.o.p.U. w okresie od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi m.in. zezwolenia na pobyt nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. W okresie tym nie stosuje się przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku powiadamiania strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jak również nie wymierza się organowi grzywny, ani nie zasądza się od niego na rzecz skarżącego sum pieniężnych za niewydanie rozstrzygnięcia w terminach określonych przepisami prawa (ust. 3 pkt 1-2). Wskazane regulacje zakresem obowiązywania obejmują nie tylko sprawy dotyczące obywateli Ukrainy, ale w ogóle cudzoziemców, co potwierdza wykładnia prezentowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ponadto Wojewoda wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania podjął szereg czynności procedowanych zgodnie z wymogami przepisów ustawy, w tym wystąpił do innych organów i wyznaczył dla skarżącej termin uzupełnienia braków formalnych wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania organu (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej i doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności wynikającej z przepisów prawa. Zakres kontroli sądu sprowadza się w tym przypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy w tym zakresie organ zrealizował nałożone na niego obowiązki. Uwzględniając skargę na bezczynność – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast, stosownie do art. 149 § 1b p.p.s.a. sąd może orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, a na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. – także o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji RP). Okoliczność, że sądy administracyjne nie oceniają celowości czy słuszności aktów administracyjnych, koncentrując się tylko na badaniu ich zgodności z prawem, nie narusza także międzynarodowych kryteriów w tym zakresie. Stosownie bowiem do postanowień art. 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61 poz. 284), traktujących o prawie do rzetelnego procesu sądowego, każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. W świetle wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego konieczne (niezbędne) jest więc zapewnienie w porządku krajowym ochrony sądowej we wskazanych dziedzinach prawa. Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się więc do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: pierwszej: oceny zgodności działania z prawem materialnym, drugiej: dochowania wymaganej prawem procedury, trzeciej: respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231). W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany w ramach przedstawiania dotychczasowego przebiegu postępowania objętego skargą i stąd też nie istnieje konieczność jego powielania w tej części uzasadnienia. Przed przedstawieniem przyczyn rozstrzygnięcia Sądu, należy zaznaczyć, że na podstawie art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., sąd może rozpoznać sprawę ze skargi na bezczynność w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W takim właśnie trybie została rozpoznana skarga złożona w niniejszej sprawie na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, na podstawie art. 52 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnił, że zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Oznacza to, że wniesienie takiej skargi należy poprzedzić ponagleniem, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej nadal k.p.a., przy czym skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy stanowisko organu wyższego stopnia było pozytywne, czy też negatywne, a nawet – czy ponaglenie zostało rozpoznane. Wystarczające jest wykazanie samego faktu wniesienia przez stronę skarżącą stosownego ponaglenia. W niniejszej sprawie skarżąca, przed złożeniem skargi do sądu dopełniła powyższego wymogu wnosząc do organu pismo z dnia 18 lipca 2025 r., w którym domagała się przyśpieszenia postępowania, gdyż pomimo uzupełniania z własnej inicjatywy dokumentów nie wydano żadnej decyzji. Z uwagi na treść żądania w ocenie Sądu uznać należało, że pismo to spełnia wymóg wyczerpania środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. Sąd podziela pogląd, że dla uznania pisma za ponaglenie nie ma znaczenia jego forma czy nazwa lecz istotne jest to, czy wynika z niego, że strona jest niezadowolona z niezałatwienia sprawy w terminie oraz, że żąda od organu podjęcia niezbędnych działań. Stwierdzając zatem, że skarżąca wyczerpała środek zaskarżenia w postaci ponaglenia, Sąd uznał, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga była dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu. Przeprowadzona przez Sąd – na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.) zwanej dalej ustawą oraz ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 337 ze zm.) zwanej dalej u.o.p.U. – kontrola legalności wykazała natomiast, że skarga zasługuje na uwzględnienie co do zarzutu bezczynności. Wyjaśnić w pierwszej kolejności przyjdzie, że przepisy p.p.s.a. nie określają na czym polega stan bezczynności. Wykładając treść tego pojęcia przyjąć jednak należy, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosowanej czynności. Takie rozumienie pojęcia "bezczynności" pozostaje w zgodzie z jego legalną definicją wynikającą z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., wg. której przez bezczynność rozumie się niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia to, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób działania organu w toku rozpoznania sprawy (czy też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, mają jedynie znaczenie dla oceny, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca. Oceniając działanie organów w kontekście bezczynności uwzględnić natomiast trzeba, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie, przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., wedle którego organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przepis ten jest powiązany z określonym w art. 35 § 2 k.p.a. obowiązkiem załatwieniem sprawy niezwłocznie, w terminach określonych w art. 35 § 3, § 3a i § 4 k.p.a., do których zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Jeżeli zatem sprawa może być załatwiona przed upływem ustawowych terminów do jej załatwienia organ powinien załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest natomiast zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a do załatwienia sprawy. Takie szczególne regulacje zawarte zostały w ustawie o cudzoziemcach i znajdowały zastosowanie w niniejszej sprawie. Art. 223 ustawy stanowi, że do udzielenia lub cofnięcia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE stosuje się przepisy art. 202, art. 203 ust. 2a i 2b oraz art. 206-210. Stosownie natomiast do art. 210 ust. 1 ustawy decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy. Zgodnie z art. 210 ust. 2 ustawy termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a. Zaznaczenia nadto wymaga, że przepis art. 202 ust. 1 ustawy stanowi, iż cudzoziemiec składa wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały osobiście, nie później niż w ostatnim dniu jego legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli natomiast wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały nie został złożony przez cudzoziemca osobiście, na podstawie art. 202 ust. 2 ustawy wojewoda wzywa go do osobistego stawiennictwa w terminie nie krótszym niż 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powołane powyżej przepisy ustawy regulują w sposób ścisły termin załatwienia sprawy z wniosku o udzielenie zezwolenia na stały, wydłużając ten termin do 6 miesięcy od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 210 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. W niniejszej sprawie wniosek skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE wpłynął do organu w dniu 2 maja 2024 r. Następnie też, na wezwanie organu z dnia 30 lipca 2024 r., skarżąca stawiła się osobiście w organie, w wyznaczonym dniu, tj. 11 października 2024 r. i uzupełniła braki formalne wniosku. Sprawa niej została zakończona do dnia wydania wyroku, a skarżąca po raz kolejny zobowiązana została do złożenia dokumentów. Tym samym, w niniejszej sprawie 6-miesięczny termin na wydanie decyzji nie został zachowany. W konsekwencji też, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało stwierdzić bezczynność organu. W ocenie Sądu na akceptację nie zasługuje argumentacja Wojewody, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. wyłączają możliwość orzeczenia o bezczynności organu w sprawach wszystkich cudzoziemców ubiegających się o określone zezwolenia na podstawie ustawy o cudzoziemcach. Odnosząc się do tego argumentu Sąd – co wymaga podkreślenia z uwagi na zarysowany w sprawie spór – w całości podziela pogląd przyjmowany w najnowszym orzecznictwie i wyrażony nie tylko w wyroku tut. Sądu z dnia30 października 2025 r., sygn. akt I SAB/Op 58/25, ale i w wyroku WSA w Bydgoszczy z 3 września 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 83/25, odwołującym się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2926/24, w którym NSA wskazał na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną, (wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, z czym w pełni zgadza się skład orzekający w tej sprawie, że ponad dwuletni okres – od 2 maja 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Odnosząc się do dat 15 kwietnia 2022 r. i 30 czerwca 2024 r., przypomnieć należy, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.U. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.U. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.U. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.U. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. W ślad za WSA w Poznaniu (por. wyrok z 31 lipca 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 189/25), należy także zauważyć, że wcześniej, w utrwalonym dotychczas orzecznictwie NSA przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d u.p.o.U. nie naruszają Konstytucji oraz prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej też: KPP), jak również art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, nr 5 i nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284), dalej: EKPC, (por. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24, sygn. akt II OSK 867/24, sygn. akt II OSK 925/24 i sygn. akt II OSK 1301/24; z 24 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1182/24 i sygn. akt II OSK 1183/24; z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 821/24; a także z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24). Natomiast aktualnie NSA m.in. w wyrokach z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, sygn. akt II OSK 2498/24, sygn. akt II OSK 2737/24 i sygn. akt 2926/24, z 28 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2945/24, z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 3096/24, a także z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2234/24 i sygn. akt II OSK 2243/24, NSA zaprezentował zmodyfikowane stanowisko, dokonując rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Zdaniem NSA, należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 854), dalej: ustawa zmieniająca – w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.U. – jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Z jednej strony NSA podkreślał, że w utrwalonym i jednolitym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 100c i art. 100d u.p.o.U. nie narusza zasady proporcjonalności i efektywności ze względu na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez [...] działań zbrojnych na terytorium [...], a zatem sytuacją nadzwyczajną. Sąd argumentował, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium kraju - zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z [...] w związku z wojną rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. Jednocześnie wskazywał, że jednak każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności, o ile miały one miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji. Tym samym podkreślenia wymaga, iż NSA zastrzegał, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości. Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.p.o.U. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Akcentowano również, że wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., sygn. akt Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa). Zdaniem NSA miała miejsce istotna zmiana okoliczności, gdyż ponad dwuletni okres – od dnia 15 kwietnia 2022 r. do dnia 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w liczbie tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d u.o.p.U.). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" - dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. W konsekwencji, NSA uznał, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d u.p.o.U. po dniu 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw odmówił zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim przedłużono do dnia 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.U. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. NSA uznał, że wystąpiła sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości -bezczynności bądź przewlekłego działania organu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Takie rozwiązanie, skoro odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 KPP, stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP. Powyższe należy odnieść do danych udostępnionych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na stronie Urzędu do Spraw Cudzoziemców (https://www.gov.pl/web/udsc). Z danych tych wynika, że w porównaniu z latami wcześniejszymi w roku 2022 nastąpił znaczny wzrost liczby wniosków pobytowych, jakie wpłynęły do wojewodów (486.927 wniosków w stosunku do 361.322 wniosków rok wcześniej i 229.953 wniosków w roku 2019), co bez wątpienia należy wiązać z wybuchem wojny w Ukrainie. Natomiast po wzroście w roku 2023 (do 553.057 wniosków) w roku 2024 wpływ wniosków nie tylko ustał, ale się zmniejszył do 460.381, tj. poniżej liczby wniosków w roku 2022 (zob. https://www.gov.pl/web/udsc/miesieczny-raport-z-dzialalnosci-urzedu oraz https://www.gov.pl/web/udsc/zestawienia-roczne). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd w niniejszym składzie podziela ww. pogląd NSA, że niezgodność art. 100d u.p.o.U. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po dniu 30 czerwca 2024 r. Takie stanowisko pozwala na urzeczywistnienie zasad konstytucyjnych w ramach wymiaru sprawiedliwości, w tym prawa do sądu. Oceniając niniejszą sprawę w świetle przedstawionego wyżej stanowiska Sąd stwierdził, że skoro skarżąca złożyła wniosek 2 maja 2024 r., a po 30 czerwca 2024 r. należy odmówić stosowania przepisów u.p.o.U. zawieszających terminy do załatwienia sprawy tego rodzaju jak wskazana we wniosku skarżącej (a więc termin na załatwienie wniosku zaczął biec 1 lipca 2024 r.), to wniosek ten stosownie do art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach powinien był załatwiony do 31 grudnia 2024 r. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził w pkt 2 wyroku, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w niniejszej sprawie. Z uwagi na to, że ostatecznie w niniejszej sprawie nie została wydana decyzja administracyjna w przedmiocie zezwolenia na wnioskowany pobyt Sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w pkt 1 wyroku – zobowiązał Wojewodę do załatwienia podania skarżącego z dnia 3 października 2023 r. w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia organowi wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności i aktami administracyjnymi (pkt 1 sentencji wyroku). Dokonując oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, w pkt 3 wyroku, Sąd uznał, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 3 wyroku. Dokonując kwalifikacji zaistniałej bezczynności Sąd przyjął, że rażące naruszenie prawa związane jest z naruszeniem prawa w sposób oczywisty i wyraźnie sprzeczny z prawem. Ocena naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminu dokonania czynności. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być znaczne. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty i znaczący (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14). W niniejszej sprawie nie można mówić o rażącym zaniedbaniu ze strony organu, ponieważ nie zlekceważył on wniosku skarżącej. Podejmował w sprawie czynności wyjaśniające i odpowiadał na jej zapytania dotyczące sprawy. Nie można też organowi przypisać złej woli ani spowodowania opóźnienia w sposób celowy skoro rozpoznanie sprawy wiązał ze stosowaniem obowiązujących regulacji prawnych. Zgodnie bowiem z konstytucyjną zasadą praworządności, ustanowioną w art. 7 Konstytucji RP, która znajduje wyraz w art. 6 k.p.a., organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że są związane całością porządku prawnego i nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych powołując się bezpośrednio na przepisy konstytucyjne. Nie zmienia tego stanu rzeczy przyjęcie w orzecznictwie sądowym innego stanu prawnego w ramach dokonywania przez Sąd tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Dopiero dokonanie takiej kontroli i ustaleń przez sąd w konkretnej sprawie, jest dla organów wiążące w granicach rozpoznania tej sprawy. Z tych też względów nie uwzględniono żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., w pkt 5 wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania, na które składa się wpis sądowy uiszczony w kwocie 100 zł.