I SO/Op 4/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia 10 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2002 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi E. K. jest decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia 10 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2002 r. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skarżąca na sporządzonym w dniu 14 grudnia 2011 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w wyniku działań Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu pozbawiona została pracy zarobkowej, a pomoc w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych zapewnia jej rodzina. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że w codziennym utrzymaniu korzysta ze wsparcia rodziców, uzyskujących dochody z tytułu emerytury w wysokości łącznie 5.100 zł. Ponadto skarżąca wykazała, że posiada majątek w postaci dwóch domów w budowie, których jest współwłaścicielem. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 23 grudnia 2011 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycję dotyczą utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jej pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - stosownych oświadczeń osób wykazanych jako ponoszących koszty jej utrzymania, odnośnie wielkości i częstotliwości przekazywanych jej środków finansowych na utrzymanie wraz z dokumentami zaświadczającymi wielkość uzyskiwanych przez te osoby dochodów, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy potwierdzających jej status jako osoby bezrobotnej, - wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez nią działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nią podejmowane, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo, w którym oświadczyła, że obecnie pozostaje bez pracy, mieszka u rodziny w P. ( w przypadku pobytu w O. mieszka nieodpłatnie u rodziców ) nie ponosząc kosztów utrzymania mieszkania, ponosi miesięczne koszty wyżywienia w wysokości 150 zł, zakupu środków higienicznych i lekarstw odpowiednio w kwocie 30 zł i 15 zł, oraz że na posiadanych rachunków bankowych prze ostatni rok nie były dokonywane żadne operacje bankowe wpłaty i wypłaty ze względu na zajęcia tych rachunków w drodze egzekucji pieniężnej. W załączeniu skarżąca przekazała kserokopie rachunków bankowych prowadzonych w mBank i ING BANK, a także kserokopie potwierdzenia wypłaty rodzicom skarżącej świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 5.087,35 zł (jest to kwota netto, a nie kwota brutto, jak skarżąca oświadczyła we wniosku). Poza tym skarżąca przekazała oświadczenie rodziców, że w ramach obowiązku alimentacyjnego przekazują skarżącej środki pieniężne w wysokości 200 zł miesięcznie. Pismem z 16 stycznia 2012 r. wezwano skarżącą dodatkowo do: wyjaśnienia minusowego salda kont bankowych, wynikających z przekazanych kserokopii wyciągów z kont bankowych ( mBank: dostępne środki na eKONCIE – 381.197,00 PLN, na eMAX – 381.196,05 PLN; ING Bank: dostępne środki na koncie z lwem – 775.426, 05 PLN ), przekazania dokumentów potwierdzających okoliczność prowadzenia wobec niej egzekucji pieniężnej oraz skalę ( tj. na jaką kwotę ) na jaką jest prowadzona, a także ponownego wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez nią działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nią podejmowane. W odpowiedzi skarżąca przekazała tytuł wykonawczy o nr [...] dotyczący kwoty głównej w wysokości 561.129 zł oraz dwa zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem skierowane do Banku Polskiej Spółdzielczości O/Opole i do Bank BPH S. A. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Zatem jak wskazano wyżej tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynikający z generalnej zasady postępowania sądowego podnoszenia kosztów związanych z udziałem w postępowaniu oznacza również, iż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Charakter instytucji prawa pomocy jako wyjątek od generalnej zasady podkreślił również Naczelny Sąd Administracyjny. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) NSA wskazał, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". W wyniku analizy informacji wynikających zarówno z oświadczeń skarżącej jak i przekazanych przez nią dokumentów referendarz sądowy uznał, iż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę wysokość kosztów, które ma ponieść skarżąca ( wpis w nieznacznej wysokości, tj. 200 zł ) oraz to czy zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, iż w ramach obowiązku alimentacyjnego, który z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży wzajemnie zarówno na dzieciach jak i rodzicach, utrzymywana jest przez rodziców. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy uznano, że skarżąca może oczekiwać również pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych we wskazanej wysokości ze strony rodziców, którzy łącznie uzyskują dochody w kwocie 5.087,35 zł (netto). Podobnie w kwestii obowiązku pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, wynikającego z obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny ( por. postanowienie z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 41,05, postanowienie z 14 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 149/11, publ. W internetowej bazie orzeczeń NSA I WSA ). Przerzucenie tego ciężaru na budżet Państwa w tym zakresie stanowiłoby naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa i uznanie, że to ogół społeczeństwa powinien sfinansować koszty postępowania sądowego. W tym kontekście należałoby wskazać, iż skarżąca pomimo dwukrotnego wezwania nie przekazała żadnych informacji czy podejmowane i z jakim skutkiem działania w celu podjęcia pracy zarobkowej umożliwiającej jej usamodzielnienie się. Jednocześnie nie przedstawiła z urzędu pracy zaświadczenia odnośnie swojego statusu jako osoby bezrobotnej. Wskazuje to na przyjęcie przez skarżącą biernej postawy i oczekiwanie, że wszelkie koszty związane z prawem do sądu przejmie ogół obywateli. Poza tym skarżąca nie przedłożyła także kserokopii dokumentów, które potwierdzałyby jej oświadczenie o egzekucji z kont prowadzonych w mBanku i ING Bank. Jak wskazano wyżej sam tytuł egzekucyjny jak i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego [...] wystawione na jego podstawie zostały skierowane do innych banków. W związku tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Na marginesie należy również wskazać na majątek skarżącej w postaci dwóch domów w budowie, który świadczy, iż skarżącej trudno przypisać status osoby ubogiej, do których skierowana jest instytucja prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.