II SA/Op 167/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący R. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Skarżący wraz ze skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani żadnego rachunku bankowego. Posiada wierzytelność w postaci pożyczki udzielonej w dniu 9 listopada 2009 r. siostrzeńcowi na zakup mieszkania Wynosi ona 100.000 zł, jej okres spłaty to 35 lat, termin spłaty wyznaczono na 16 listopada 2044 r., spłata nastąpi bez naliczania odsetek. Skarżący obecnie, począwszy od grudnia 2009 r., mieszka w mieszkaniu siostrzeńca, na które udzielił mu pożyczki. Całkowity koszt zakupu tego lokalu wynosi 180.000 zł. Z uwagi na brak dochodu skarżącego - od czerwca 2014 r. do stycznia 2015 r. - właściciel mieszkania, nie pobiera od niego czynszu najmu. Czynsz za mieszkanie wynosi 371,12 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną 48,72 zł, Internet 40 zł, leki na choroby przewlekłe 270 zł, rehabilitacja (turnusy i zabiegi) 70 zł miesięcznie, Internet 40 zł miesięcznie, nie płaci obecnie alimentów na żonę w kwocie 350 zł miesięcznie, z uwagi na brak środków finansowych, 350 zł miesięcznie, wydatki na żywność 300 zł miesięcznie. Łącznie miesięczne wydatki wynoszą 1.099,84 zł. Podał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów. Utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, z przesłanego zaświadczenia o ich wysokości z 12 marca 2018 r., wynika, że od 1 stycznia 2018 r. do 28 lutego 2018 r. otrzymał zasiłek okresowy po 210,80 zł miesięcznie, w styczniu i lutym 2018 r. zasiłki celowe w łącznej wysokości po 310 zł miesięcznie. Skarżący przesłał także: - zaświadczenie z 1 lutego 2018 r. o zarejestrowaniu się, jako osoba bezrobotna od dnia 20 czerwca 2014 r., bez prawa do zasiłku od 20 czerwca 2015 r., - zaświadczenie o braku dochodu za rok 2017 z Urzędu Skarbowego w [...], - orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2016 r. zaliczającego go do stopnia umiarkowanego, wydane okresowo do dnia 31 grudnia 2020 r., wskazuje ono, że może wykonywać pracę w warunkach chronionych, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 26 kwietnia 2018 r., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do wykazania następujących okoliczności: 1) z jakich źródeł pokrywa wydatki, określone na łączną miesięczną kwotę 1099,84 zł, w sytuacji gdy wykazuje, że jego jedyne dochody są z pomocy społecznej i wynoszą od 520, 80 zł (styczeń 2018 r.) do 460 zł (luty 2018 r.) 2) wyjaśnienia czy stwierdzenie, że nie płaci aktualnie czynszu najmu, oznacza, że nie płaci czynszu za mieszkanie, wykazanego w kwocie 371,12 zł, czy też, że nie płaci jakiejś dodatkowej opłaty za najem mieszkania, 3) udokumentowania ponoszonych wydatków na czynsz, energię elektryczną, Internet, leki, turnus rehabilitacyjny, 4) przesłania kopii umowy pożyczki udzielnej przez niego siostrzeńcowi w kwocie 100.000 zł w celu potwierdzenia przedstawionych warunków spłaty tej wierzytelności. Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu. Wezwanie z dnia 26 kwietnia 2018 r., należało uznać za skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 73 P.p.s.a. w dniu 11 maja 2018 r. Skuteczność doręczenia pisma sądowego należy ocenić na podstawie przepisów P.p.s.a., Rozdziału 4 Tytuł: Doręczenia. Zgodnie z art. 65 § 1 P.p.s.a, sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Stosownie zaś do art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym, jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Ustawodawca wprowadził zatem tzw. fikcję doręczenia polegającą na uznaniu, że pismo uważa się za doręczone z upływem 14 dni od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej, po uprzednim dokonaniu dwukrotnego zawiadomienia (pozostawienia tzw. awizo), o jakim mowa w art. 73 § 2 P.p.s.a. Wobec powyższego orzekający przyjął, że przesyłka została skutecznie doręczona, po dwukrotnym awizowaniu, w dniach 27 kwietnia 2018 r. i 7 maja 2018 r., o czym zawiadomienie, jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru przesyłki (w kopercie k. 21 akt sąd.) umieszczono w skrzynce oddawczej adresata. Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zostało zatem uznane za skutecznie doręczone skarżącemu z dniem 11 maja 2017 r., czyli z upływem 14 dnia, od dnia pierwszego awizowania przesyłki. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie do dnia wydania niniejszego postanowienia, a wyznaczony 7 dniowy termin na udzielenie odpowiedzi, liczony od dnia 11 maja 2018 r. upłynął mu w dniu 18 maja 2018 r. Skarżący zatem, pomimo wezwania w tym zakresie, nie nadesłał żadnych żądanych dokumentów i wyjaśnień. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów i wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącego i jego rodziny, w celu dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, np. chociażby przez zwolnienie już wymaganej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że aktualnie wymaganą od skarżącego kwotą kosztów sądowych, jest 100 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi (patrz § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193, z późn. zm.), a dalsze ewentualne koszty sądowe, jakie mogą się pojawić w sprawie skarżącego, to 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, jeśli będzie składał o nie wniosek w wypadku oddalenia skargi, 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeśli zdecyduje się na jej wniesienie. Całość zatem kosztów sądowych, jakie mogą obciążać skarżącego w tej sprawie, to maksymalnie 300 zł. Obowiązek natomiast wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Zauważyć, więc ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Biorąc pod uwagę przedstawione poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący zaś, jak już opisano, nie przesłał żadnych dokumentów i wyjaśnień pozwalających na ocenę, czy zapłata aktualnie wymaganej kwoty 100 zł, a łącznie ewentualnie kwoty 300 zł, faktycznie wykracza poza jego możliwości finansowe. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, bowiem jak pokrywa wykazane wydatki w sytuacji, gdy ma jedynie dochody z pomocy społecznej, znacznie od nich niższe. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.