II SA/Op 182/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 6 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. . M. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 6 lutego 2014 r., nr [...], uchylającą decyzję organu I instancji i orzekającą o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w P., przy ul. [...]. Wraz ze skargą M. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca podała, że obecnie się uczy (studiuje), nie pracuje zarobkowo, nie uzyskuje żadnego dochodu i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu ojca. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wykazała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, a także dwójką niepełnoletnich braci (3 i 1 rok). Jedynym źródłem dochodu tego gospodarstwa jest emerytura ojca w wysokości 2.608,25 zł (netto: 2.152,51 zł), z której potrącane są alimenty na rzecz S. S. – matki wnioskodawczyni. Dochód do wypłaty, po uwzględnieniu zajęć komorniczych, wynosi 1.574,51 zł. M. S. nie wykazała żadnych innych dochodów, ani składników majątkowych, należących do członków jej rodziny. Pismem z dnia 29 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów, a to: przedłożenia specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni; przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone przez wnioskodawczynię i jej rodzinę wydatków na utrzymanie mieszkania. Zobowiązano także wnioskodawczynię do wyjaśnienia na jakiej podstawie zajmuje lokal mieszkalny położony w P., przy ul. [...] (tj. np. najem, własność, współwłasność, pobyt u rodziny), a jeżeli wnioskodawczyni nie jest właścicielką ww. lokalu, do wyjaśnienia czy właściciel lokalu mieszka pod wskazanym adresem, jest członkiem gospodarstwa domowego wnioskodawczyni oraz czy partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i wnioskodawczyni. Referendarz zażądał również przedłożenia kserokopii wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy oraz odpisów aktualnych dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód miesięczny przez wnioskodawczynię i członków jej gospodarstwa domowego. Ponadto zwrócono się do skarżącej o wyjaśnienie czy nadal jest studentką [...] w [...] (przedłożone do akt zaświadczenie z tej uczelni pochodzi z dnia 27 października 2012 r.), czy studiuje w systemie zaocznym czy dziennym, czy ponosi wydatki z tytułu czesnego za studia, a jeżeli tak – to jakiego rzędu są to wydatki, a także z jakich źródeł wnioskodawczyni czerpie środki finansowe na pokrycie kosztów opłacenia studiów. Odpowiadając na wezwanie referendarza, w piśmie z dnia 12 maja 2014 r., skarżąca oświadczyła, że lokal, w którym mieszka tymczasowo należy do partnerki jej ojca, a lokal ten jest obciążony kredytem hipotecznym na kwotę 190.000 zł, zaciągniętym przez właścicielkę, na okres 25 lat (rata kredytu wynosi 1.300 zł miesięcznie). Przedmiotowe mieszkanie, które składa się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki, skarżąca zajmuje razem z ojcem, jego partnerką i dwójką ich synów. Partnerka ojca przebywa na urlopie rodzicielskim i otrzymuje ok. 1.800 zł miesięcznie zasiłku, który jest przeznaczany na pokrycie rat kredytu. Z kolei emerytura ojca jest przeznaczana na miesięczne wydatki rodziny, na które składają się: czynsz – 240 zł, opłata za gaz – ok. 400 zł co dwa miesiące, opłata za energię elektryczną – 149 zł, opłata za wodę – 170 zł, opłata za telefony trzech osób – 200 zł, Internet – 70 zł. Wyżywienie i utrzymanie pięcioosobowej rodziny wynosi ok. 100 zł dziennie (5 osób x 20 zł dziennie), w tym artykuły spożywcze, środki czystości, środki pielęgnacyjne i kosmetyki. Wysokość emerytury ojca, co wynika z załączonej do akt kserokopii decyzji Zakładu Emerytalno – Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wynosi, po potrąceniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne – 1.658,45 zł, a z kwoty tej dodatkowo potrącane są alimenty na rzecz matki skarżącej, w wysokości 578 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła także, że od 2012 r. studiuje w systemie niestacjonarnym na kierunku fizjoterapia w [...] w [...], gdzie opłata za jeden semestr nauki wynosi 2.200 zł. Środki na opłacenie czesnego pomagają "pozyskać" skarżącej, jej ojciec i dziadkowie. Wnioskodawczyni uzyskuje stypendium socjalne w wysokości 400 zł miesięcznie, które zostało przyznane na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. Z tytułu pobierania nauki, wnioskodawczyni ponosi koszty związane z wyjazdami na zajęcia na uczelni, które to koszty kształtują się na poziomie 150 zł miesięcznie. Do akt sprawy skarżąca dołączyła kserokopie: umów kredytowych, terminarzu spłaty kredytu; odpisu z księgi wieczystej; zaświadczenia z uczelni; zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w P. o zarejestrowaniu M. S. jako osoby bezrobotnej od dnia 14 kwietnia 2014 r. (bez prawa do zasiłku); decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego, wyciągów bankowych wnioskodawczyni i jej ojca. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. M. S. wnosząc do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych powinna wykazać, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jaką określa ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z przywołanym przepisem prawa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącej, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jej sytuacji materialnej. Zważono zatem, że skarżąca na obecnym etapie postępowania jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm., a następnie w przypadku oddalenia skargi przez tut. Sąd i podjęcia dalszego procedowania – także opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Do rozważenia pozostała zatem kwestia, czy skarżąca jest w stanie takie opłaty sądowe ponieść. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożonych przez samą skarżącą oświadczeń wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z ojcem, jego partnerką i dwójką ich niepełnoletnich synów. Wszystkie wymienione osoby zamieszkują w mieszkaniu, którego właścicielką jest partnerka ojca skarżącej, w tym miejscu jest skoncentrowane życie całej rodziny. Uwzględniając zatem tę okoliczność wskazać należy, że oceniając indywidualną sytuację materialną wnioskodawczyni, referendarz sądowy jest zobowiązany wziąć pod uwagę możliwości finansowe i płatnicze wszystkich osób, członków rodziny skarżącej, tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Wynika to z samego formularza wniosku, w którym wykazać należy stan majątkowy osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, ale przede wszystkim z uwagi na to, że sytuacja tych osób wpływać może na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Skoro bowiem wnioskodawca twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że źródłem miesięcznych dochodów członków gospodarstwa domowego skarżącej są: emerytura jej ojca w wysokości 1.658,45 zł netto, z której potrącane są alimenty na rzecz matki skarżącej w wysokości 578 zł; zasiłek partnerki ojca w wysokości 1.800 zł, a także stypendium socjalne skarżącej w wysokości 400 zł. Łączny dochód netto rodziny kształtuje się zatem na poziomie ok. 3.280,45 zł. Podane wydatki miesięczne rodziny, to z kolei: opłaty mieszkaniowe w wysokości 1.029 zł, koszty utrzymania członków rodziny (wyżywienie, środki czystości, środki pielęgnacyjne i kosmetyki) – 3.000 zł, spłaty kredytów w wysokości 1.900 zł. Ponadto, z oświadczenia skarżącej wynika, że jej ojciec wraz z dziadkami skarżącej, ponoszą koszty czesnego za studia, w wysokości 4.400 zł za rok, czyli po uśrednieniu miesięcznym: 184 zł. Wydatki miesięczne rodziny wynoszą zatem łącznie ok. 5.929 zł. Analiza wyciągów bankowych wnioskodawczyni oraz jej ojca za miesiące styczeń – kwiecień 2014 r. (wyciągów bankowych partnerki ojca nie przedłożono) pokazuje, że na bieżąco realizowane były należności z różnego tytułu, w tym z tytułu opłat mieszkaniowych, telekomunikacyjnych, za przedszkole, zobowiązań alimentacyjnych oraz inne wydatki, np. opłata za narty w wysokości 1.500 zł (17 lutego 2014 r.). Saldo na rachunkach ww. osób przez badany okres, było dodatnie. Ponadto, na swoje konto ojciec wnioskodawczyni dokonywał wpłat gotówkowych, np. w dniu 4 marca 2014 r. – 1.700 zł, 4 lutego 2014 r. – 1.500 zł, 17 lutego 2014 r. – 1.560 zł, 24 lutego 2014 r. – 2.000 zł, 2 kwietnia 2014 r. – 1.700 zł. Podane okoliczności mogą wskazywać, że członkowie rodziny posiadają dodatkowe dochody w innej wysokości niż deklarowana na potrzeby prawa pomocy, a tezę tę niejako także potwierdza to, że uzyskując dochód w wysokości ok. 3.280,45 zł są w stanie ponosić comiesięczne wydatki w łącznej wysokości ok. 5.929 zł. Deklarowany brak dochodów na pokrycie kosztów utrzymania własnego skarżącej i członków jej rodziny, budzi wątpliwości zwłaszcza w kontekście braku oświadczenia o zgromadzonych oszczędnościach, o korzystaniu z pomocy osób trzecich, czy instytucji pomocy społecznej. Oceny tej nie zmienia fakt opłacania przez rodzinę skarżącej rat kredytów, bowiem zdolność kredytowa strony świadczy o jej dobrej sytuacji materialnej, ocenionej przez inny niż referendarz sądowy podmiot, udzielający kredytu. Nie może mieć zatem decydującego znaczenia przy badaniu sytuacji finansowej rodziny skarżącej fakt spłacania kredytów, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego (wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13, LEX nr 1310045). W ocenie referendarza, sprzeczność polegająca na wykazywaniu wyższych wydatków niż uzyskiwane dochody, uprawnia stwierdzenie, że skarżącą nie wykazała prawa do przyznania jej pomocy. Powyższe skutkuje natomiast przyjęciem poglądu, że skarżąca nie wykazała przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkujących jej udzielenia zwolnienia od kosztów sądowych. Stąd referendarz sądowy działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.