II SA/Op 201/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi E. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji zobowiązującej do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego E. W. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez E. W. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...], stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu: Decyzją z dnia 15 lutego 2010 r. Prezydent Miasta Opola przyznał na rzecz małoletnich: P., K. i S. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwotach odpowiednio: 400 zł, 300 zł i 300 zł na okres od dnia 1 lutego 2010 r. do 30 września 2010 r. Następnie, pismem z dnia 28 czerwca 2013 r., Prezydent Miasta Opola zawiadomił E. W., jako dłużnika alimentacyjnego, o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia zwrotu należności wypłaconych na podstawie decyzji z dnia 15 lutego 2010 r. Decyzją z dnia 8 lipca 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta Opola zobowiązał E. W. do zwrotu kwoty 5.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych K., P. i S. W. w okresie od 1 lutego 2010 r. do 30 września 2010 r. Decyzja ta przesłana została E. W. na adres we [...] i w dniu 11 lipca 2013 r. doręczona pod tym adresem K. W., jako dorosłemu domownikowi. E. W. - reprezentowany na podstawie przedłożonego pełnomocnictwa przez adwokata D. M. - wniósł w dniu 6 września 2013 r. odwołanie od decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu wniosku wskazał m.in., że przebywa w [...], gdzie pracuje i mieszka na stałe od 5 lat. Wyjaśnił, że kwestionowana decyzja została mu przekazana przez matkę dopiero w dniu 1 września 2013 r. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 8 lipca 2013 r. Kolegium argumentowało, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zaakcentowało też, że adres we [...] jest niewątpliwie adresem strony do doręczeń, ponieważ strona sama wskazała ten adres, jako adres do doręczeń. Przyjęło zatem, że zakwestionowana decyzja została skierowana na właściwy adres i doręczona w trybie art. 43 K.p.a. Zdaniem Kolegium, przywrócenia terminu nie uzasadnia sam fakt niezamieszkiwania pod adresem wskazanym do korespondencji, jak również fakt przebywania w czasie doręczenia decyzji za granicą, gdyż nie wyklucza to możliwości ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w kraju. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, powołując się na przepis art. 134 K.p.a., stwierdziło uchybienie przez E. W. terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 8 lipca 2013 r. W uzasadnieniu, wskazując na przebieg postępowania w sprawie, Kolegium przywołało przepisy K.p.a. mające zastosowanie w przedmiocie złożenia odwołania (art. 129 § 2) i obliczania terminów (art. 57 § 1 i § 5 pkt 2). Stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż decyzja Prezydenta Miasta Opola z dnia 8 lipca 2013 r., nr [...], została doręczona E. W. w dniu 11 lipca 2013 r., w trybie doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 43 K.p.a. Przesyłkę doręczono dorosłemu domownikowi (matce odwołującego), który pokwitował odbiór i podjął się oddania pisma adresatowi. Powyższe wynika z formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Kolegium zwróciło uwagę, że w decyzji zawarto prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania. Termin do wniesienia odwołania w tej sprawie upłynął zatem w dniu 25 lipca 2013 r. Wnosząc odwołanie w dniu 6 września 2013 r., strona uchybiła ustawowemu terminowi i z tego względu odwołanie nie może być merytorycznie rozpatrzone, gdyż decyzja pierwszej instancji stała się ostateczna. Jednocześnie Kolegium odnotowało, że rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...], odmówiło jego przywrócenia, z przyczyn podanych w tym akcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu E. W. domagał się uchylenia powyższego postanowienia w całości, zarzucając naruszenie: - art. 7 K.p.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do zaspokojenia słusznego interesu skarżącego, skutkujących brakiem merytorycznego rozpoznania sprawy i naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, w sytuacji gdy skarżący uiścił w całości alimenty na rzecz dzieci, - art. 8 K.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, podczas gdy termin ten został zachowany. Skarżący wnioskował o uchylenie skarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniósł, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania oparte zostało na błędnych okolicznościach. Wyjaśnił, że od 5 lat zamieszkuje na stałe za granicą, gdzie znajduje się obecnie jego centrum życiowe. Dlatego przedmiotową decyzję otrzymał i zapoznał się z jej treścią w dniu 1 września 2013 r. - w trakcie pożegnania z matką, w dniu jego odjazdu do [...]. Stwierdził, że nie miał wiedzy, iż toczy się sprawa administracyjna z jego udziałem, jako strony. Zdaniem skarżącego, inaczej należy oceniać kwestię niedochowania terminu w sytuacji, gdy strona wiedziała o toczącym się postępowaniu i nie dochowała terminu do wniesienia odwołania, a inaczej, gdy nie uczestniczyła w postępowaniu. Przyjęta natomiast w tej sprawie przez Kolegium logika jest błędna, a przy tym pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i narusza prawo do obrony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 388/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi E. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, z uwagi na okoliczność, iż przed Sądem zawisła sprawa dotycząca skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 387/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - postanowienie z dnia 15 stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Op 388/14, Sąd podjął zawieszone postępowanie. Odnotować również trzeba, że obecnie sprawa ze skargi E. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji, prowadzona jest pod sygnaturą akt II SA/Op 201/15. Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości prezentowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej także P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd bierze zatem z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd stwierdził, że wydane ono zostało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...], którym stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez E. W. od decyzji Prezydenta Miasta Opola z dnia 8 lipca 2013, nr [...], zobowiązującej skarżącego do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postanowienie to wydane zostało na podstawie art. 134 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Na tle tego przepisu odnotowania wymaga, że po otrzymaniu odwołania, przed dokonaniem merytorycznego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy obowiązany jest zbadać w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Równocześnie przypomnieć trzeba, że wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 387/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 stycznia 2014 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia przez E. W. odwołania od decyzji z dnia 8 lipca 2013 r. Przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy należało zatem mieć na uwadze regulację prawną zawartą w art. 153 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, LEX nr 1104099). Podać również należy, że wyrok tut. Sądu z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 387/14, uprawomocnił się w dniu 20 grudnia 2014 r. W orzeczeniu tym Sąd uznał, że Kolegium nie poddało złożonego przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wszechstronnej analizie i ocenie, a rozstrzygnięcie podjęte zostało bez dokładnego zbadania całości okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem Sądu, doszło do naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdził, iż w związku ze wskazanymi naruszeniami nie można też uznać, że prawidłowo przeprowadzono analizę i kwalifikację okoliczności wskazanych przez skarżącego jako uzasadnienie braku jego winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Formułując wytyczne dla Kolegium, Sąd wskazał, że organ powinien prawidłowo zbadać, czy w sprawie zaistniały podstawy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, przy uwzględnieniu okoliczności podnoszonych przez skarżącego. Ponownie rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, organ powinien ustalić przede wszystkim faktyczne miejsce zamieszkania skarżącego na dzień doręczenia decyzji organu pierwszej instancji i dokonać oceny prawidłowości tego doręczenia. Wyrażona w powołanym wyroku ocena prawna wiązała Sąd rozpoznający niniejszą sprawę i należało ją uwzględnić przy ocenie legalności postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wyjaśnić ponadto przyjdzie, że stosownie do art. 129 § 1 K.p.a., odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 K.p.a.). Przy czym podkreślić trzeba, że wniesienie odwołania po terminie może spowodować dwojakiego rodzaju skutki procesowe. Jeżeli wnoszący odwołanie nie zwrócił się równocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 2 K.p.a.), to organ odwoławczy jest wówczas obowiązany wydać postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, bowiem wraz z odwołaniem został złożony wniosek o przywrócenie terminu. Dlatego też, Kolegium musi najpierw wydać postanowienie w sprawie przywrócenia terminu i dopiero gdy ewentualnie zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, organ może stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Ponieważ Sąd w wyroku z dnia 23 października 2014 r. uchylił postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, zatem nie można uznać, że wniosek skarżącego w tym przedmiocie został rozpoznany ostatecznym postanowieniem. Skoro brak jest postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, to brak jest tym samym podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do jego wniesienia. Konsekwencją powyższego stanowiska jest uznanie, że Kolegium nie miało podstaw do przyjęcia, iż doszło do uchybienia terminu do wniesienia przez E. W. odwołania od decyzji z dnia 8 lipca 2013 r. W zaistniałej sytuacji procesowej, z uwagi na uchylenie ww. wyrokiem postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia Kolegium, wydanego na podstawie art. 134 K.p.a. Stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie może bowiem nastąpić przed rozstrzygnięciem w przedmiocie wniosku strony o przywrócenie tego terminu. Brak rozważenia przez organ wszystkich okoliczności związanych z przywróceniem terminu skutkuje równocześnie naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przy stwierdzeniu naruszenia terminu do wniesienia odwołania. Uchylenie postanowienia wydanego na podstawie art. 59 w zw. z art. 58 K.p.a. nie daje podstaw organowi do uznania, że strona nie dochowała terminu do wniesienia odwołania od decyzji (art. 134 K.p.a.). Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., w punkcie 1 sentencji wyroku orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparto o przepis art. 152 P.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania orzeczono na wniosek skarżącego na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań i sprowadzają się do konieczności ponownego zbadania, czy w sprawie uchybiono termin do wniesienia odwołania, przy uwzględnieniu przedstawionej przez Sąd oceny prawnej w wyroku z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 387/14.