II SA/Op 22/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2011r., nr [...] w przedmiocie ochrony przyrody – kara pieniężna za usunięcie drzew na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi E. O., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2011r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o wymierzeniu skarżącej kary administracyjnej w wysokości 497.018,31 zł, za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 23 sztuk drzew z terenu działki nr A k.m. [...] obręb [...]. Postanowieniem z dnia 12 marca 2012r. (sygn. akt II SA/Op 22/12) Sąd odrzucił skargę E. O. z uwagi na nieuiszczenie przez nią wpisu od skargi, w wysokości 4.970 zł. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 16 marca 2012r., a w dniu 12 kwietnia 2012r. wpłynął jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nadany przesyłką pocztową w dniu 11 kwietnia 2012r. (data stempla pocztowego). Wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu skarżąca wskazała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem i pełnoletnim synem. Źródłami dochodu miesięcznego rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 1.059 zł, renta męża w wysokości 1.129 zł oraz wynagrodzenie za pracę syna w wysokości 1.500 zł. Skarżąca podała, że jej rodzina ponosi wydatki z tytułu miesięcznego utrzymania w wysokości łącznej: 2.163 zł, z czego 1.380 zł stanowią wydatki na żywność, 60 zł na leki, a 723 zł na opłaty mieszkaniowe. Rodzina skarżącej posiada dom o powierzchni ok. 100 m² oraz dzierżawi z agencji rolnej, nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Pismami z dnia 17 kwietnia 2012r. i z dnia 10 maja 2012r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie stosownych wyjaśnień i przedłożenie dodatkowych dokumentów. Skarżąca odpowiedziała na powyższe pismami z dnia 27 kwietnia 2012r. i z dnia 18 maja 2012r., w których oświadczyła, że ona i jej syn nie posiadają lokat, ani innych oszczędności; w 2011r. otrzymała 833,85 zł płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, co potwierdziła stosowną decyzją; oświadczyła, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą (stolarstwo), ale małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową, na potwierdzenie czego dołączyła kserokopię aktu notarialnego z dnia 17 marca 2004r. Do akt sprawy dołączyła także dowody potwierdzające uzyskiwany, wykazany we wniosku dochód osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz zeznanie podatkowe za 2011r. męża skarżącej i jej syna. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r, poz. 270) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sformułowaniu "wykazać" użytym w przywołanym przepisie prawa zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych (przynajmniej w części) i opłacenie pełnomocnika z wyboru. W niniejszej sprawie, referendarz sądowy uznał zawarte w formularzu wniosku informacje o sytuacji materialnej skarżącej za niewystarczające, dlatego wezwał dwukrotnie E. O. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów. Na powyższe wezwania skarżąca odpowiedziała pismami z dnia 27 kwietnia 2012r. i z dnia 18 maja 2012r., a z przedstawionych przez nią w toku postępowania sądowego oświadczeń i dokumentów ustalono następujący stan faktyczny. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma osobami dorosłymi, które uzyskują dochód miesięczny w łącznej wysokości 3.688 zł. Wydatki na utrzymanie mieszkania, wynoszą łącznie ok. 723 zł, 1.380 zł stanowią wydatki na żywność, a 60 zł na leki. Łączna wysokość przedstawionych niezbędnych wydatków wynosi ok. 2.163 zł. Rodzina wnioskodawczyni posiada ponadto dom o powierzchni ok. 100 m², dzierżawi nieruchomość rolną i w ramach tejże dzierżawy w 2011r. uzyskała 833,85 zł z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mąż skarżącej prowadzi ponadto działalnością gospodarczą w przedmiocie stolarstwa budowlanego. Przechodząc do oceny złożonego wniosku pod kątem spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. zauważyć należy, że skoro skarżąca wykazała, iż tworzy wspólne gospodarstwo domowe z pozostałymi członkami rodziny, to także ich sytuacja majątkowa podlega ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro bowiem strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Na tej podstawie referendarz zażądał przedłożenia informacji również na temat sytuacji materialnej bliskich skarżącej. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Nie przedłożyła bowiem dokumentów związanych z prowadzoną przez męża działalnością gospodarczą, mających określić i potwierdzić wysokość uzyskiwanego przez męża skarżącej dochodu z tej działalności, czy też zgromadzonych przez niego oszczędności. Wskazać przy tym należy, iż nie stanowi usprawiedliwienia w tej kwestii fakt, iż małżonkowie od 2004r. pozostają w rozdzielności majątkowej, co podniosła skarżąca. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 460/08, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Ponadto, rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego, odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2010r., sygn. akt I FZ 229/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wobec powyższego, w konsekwencji braku możliwości dogłębnego wyjaśnienia sytuacji finansowej członków rodziny skarżącej, nie sposób mówić o rzeczywistym wyjaśnieniu sytuacji samej E. O., w szczególności w sytuacji gdy małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe (co sama skarżąca wykazała w formularzu wniosku). Nie można bowiem przyznać prawa pomocy jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów sądowych i wynajmu pełnomocnika. Z przedstawionej sytuacji wynika natomiast, że rodzina skarżącej uzyskuje dochód wystarczający na pokrycie wykazanych niezbędnych kosztów miesięcznego utrzymania, wraz z rezerwą. Ponadto, skarżąca nie zalega z bieżącymi płatnościami, o czym świadczy nie wykazywanie tytułów egzekucyjnych, czy wezwań do zapłaty przez wierzycieli skarżącej. Trudno zatem w takich okolicznościach sprawy przyjąć pogląd, że skarżąca wykazała prawo do przyznania jej pomocy. Podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej, wymienionych w przywołanym art. 246 § 1 P.p.s.a. Strona skarżąca powinna się zatem liczyć, iż w przypadku nie przedłożenia pełnych danych dotyczących sytuacji majątkowej jej i jej bliskich, orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15 września 2010r., sygn. akt II FZ 400/10, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż E. O. nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy. W związku z tym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.