II SA/Op 244/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. i E. K. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2012r., nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych na skutek wniosku skarżącej T. K. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 2 kwietnia 2012r. T. K. i E. K. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2012r., nr [...], uchylającą rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania nałożonych na L. P. obowiązków i orzekając w tym zakresie dzień 30 czerwca 2012r., jako termin wykonania nałożonych obowiązków, a w pozostałym zakresie utrzymującą decyzję organu I instancji. W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 kwietnia 2012r., wezwano skarżące do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, T. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoją prośbę skarżąca wskazała na złą sytuację finansową, spowodowaną podeszłym wiekiem (68 lat), licznymi schorzeniami skarżącej i jej niepełnosprawnością. Podniosła, że wymaga stałej rehabilitacji i opieki poradni specjalistycznych, co związane jest z wydatkami na kupno lekarstw. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 95,24 m² i działkę przyzagrodową o powierzchni 733m². Podniosła także, że jest zadłużona i spłaca pożyczkę. Do akt sprawy dołączyła kserokopie rachunków i faktur z tytułu opłat za media lokalowe i telefon komórkowy, a także decyzji ZUS, poświadczającej wysokość uzyskiwanego świadczenia. Wynika z nich, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1882 zł brutto (wartość netto: 1565,52 zł), a także ponosi koszty utrzymania mieszkania w łącznej kwocie: ok. 1.143 zł miesięcznie (37 zł – wywóz odpadów; 180 zł – opłata za energię; 790 zł – opłata za gaz (kwota uśredniona w stosunku miesięcznym); 84 zł – opłata za wywóz ścieków i doprowadzenie wody; 22 zł – podatek od nieruchomości (kwota uśredniona w stosunku miesięcznym); 30 zł - opłata za telefon komórkowy). Na skutek zarządzenia referendarza sądowego, wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku przez wyjaśnienie czy tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem C. K., bądź innymi osobami bliskim, a także do przesłania aktualnych wyciągów bankowych. Na powyższe wezwanie, skarżąca odpowiedziała pismem z dnia 11 czerwca 2012r., w którym oświadczyła, że w dniu 1 stycznia 2012r. jej mąż C. K., na skutek wyroku tut. Sądu nie uznającego go za stronę postępowania administracyjnego, postanowił wyprowadzić się z domu i nie uczestniczyć w partycypowaniu utrzymania mieszkania. Ponadto, jest osobą schorowaną, a stan zdrowia skarżącej nie pozwala jej na opiekowaniem się mężem. W dalszej części pisma skarżąca szeroko rozwodząc się nad kwestią wydanego przez tut. Sąd wyroku, wskazała także na nieprawidłowości, jakie w jej ocenie, dopuściły się organy nadzoru budowlanego, przy rozpoznawaniu jej sprawy. Do pisma dołączyła także historię rachunku bankowego z dnia 22 marca 2012r. i z dnia 24 kwietnia 2012r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sformułowaniu "wykazać" użytym w przywołanym przepisie prawa zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Na podstawie natomiast zebranego materiału dowodowego, rozpoznający wniosek dokonuje oceny złożonego wniosku pod względem spełniania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., polegającej w szczególności na ocenie czy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych (przynajmniej w części) i opłacenie pełnomocnika z wyboru. W niniejszej sprawie, referendarz sądowy uznał zawarte w formularzu wniosku informacje o sytuacji materialnej skarżącej za niewystarczające, dlatego wezwał T. K. do złożenia dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów. Zauważył bowiem, że we wcześniej składanych przez skarżącą wnioskach o przyznanie prawa pomocy wykazywała jako osobę tworzącą z nią wspólne gospodarstwo domowe także jej małżonka – C. K. (tak np. w sprawie II SA/Op 359/11, II SA/Op 385/09, II SA/Op 474/09), a w obecnym oświadcza, że tworzy to gospodarstwo samodzielnie. Zaistniałą sytuację życiową wytłumaczyła okolicznością wyprowadzenia się z mieszkania przez jej męża z powodu nie uznania go przez tut. Sąd, jako strony postępowania administracyjnego, a także tym, że skarżąca nie jest w stanie opiekować się schorowanym mężem. Wnioskodawczyni nie przedłożyła jednakże orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, a to ma istotne znaczenie dla oceny jej sytuacji materialnej z uwagi na treść przepisu art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Zgodnie z nimi, małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu nawet ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por. szerzej: postanowienie NSA z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa bliskich strony, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Wobec powyższego, w konsekwencji braku możliwości dogłębnego wyjaśnienia sytuacji finansowej małżonka skarżącej, nie sposób mówić o rzeczywistym wyjaśnieniu sytuacji samej T. K.. Nie można bowiem przyznać prawa pomocy jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów sądowych, przynajmniej w określonym zakresie. Z danych wynikających z poprzednio składanych wniosków wynika natomiast, że C. K. posiada stały, comiesięczny dochód z tytułu renty w wysokości ok. 2177 zł netto (tak w sprawie II SA/Op 359/11). Z przedstawionej w niniejsze sprawie sytuacji materialnej skarżącej wynika z kolei, że uzyskuje ona dochód (1.565,52 zł netto) wystarczający na pokrycie wykazanych niezbędnych kosztów miesięcznego utrzymania (ok. 1.143 zł), a nawet jest w stanie ponosić koszty spłaty pożyczki. Ponadto, skarżąca nie zalega z bieżącymi płatnościami, o czym świadczy nie wykazywanie tytułów egzekucyjnych, czy wezwań do zapłaty przez wierzycieli skarżącej. Trudno zatem w takich okolicznościach sprawy przyjąć pogląd, że sytuacja finansowa skarżącej grozi zachwianiem jej egzystencji, a skarżąca wykazała prawo do przyznania jej pomocy. Podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej, wymienionych w przywołanym art. 246 § 1 P.p.s.a. Strona skarżąca powinna się zatem liczyć, iż w przypadku nie przedłożenia pełnych danych dotyczących sytuacji majątkowej jej i jej bliskich, orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15 września 2010r., sygn. akt II FZ 400/10, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wobec powyższego, referendarz sądowy działając trybie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.