II SA/Op 244/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku T. K. o przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. i E. K. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych na skutek sprzeciwu skarżącej T. K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Op 244/12 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżące T. K. i E. K. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 1 marca 2012 r., nr [...], którą uchylono decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania nałożonych na L. P. obowiązków i orzeczono w tym zakresie dzień 30 czerwca 2012 r., jako termin wykonania nałożonych obowiązków, zaś w pozostałym zakresie utrzymano decyzję organu I instancji. W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 kwietnia 2012 r., wezwano skarżące do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, T. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoją prośbę skarżąca wskazała na złą sytuację finansową, spowodowaną podeszłym wiekiem (68 lat), licznymi schorzeniami i jej niepełnosprawnością. Podniosła, że wymaga stałej rehabilitacji i opieki poradni specjalistycznych, co związane jest z wydatkami na zakup lekarstw. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 95,24 m2 i działkę przyzagrodową o powierzchni 733 m2. Podniosła także, że jest zadłużona i spłaca pożyczkę. Do akt sprawy dołączyła kserokopie rachunków i faktur z tytułu opłat za media lokalowe i telefon komórkowy, a także decyzji ZUS, która poświadcza wysokość uzyskiwanego świadczenia. Ze złożonych dokumentów wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.882 zł brutto (wartość netto: 1.565,52 zł), a także ponosi koszty utrzymania mieszkania w łącznej kwocie: ok. 1.143 zł miesięcznie (37 zł - wywóz odpadów; 180 zł - opłata za energię; 790 zł - opłata za gaz (kwota uśredniona w stosunku miesięcznym); 84 zł - opłata za wywóz ścieków i doprowadzenie wody (kwota uśredniona w stosunku miesięcznym); 22 zł - podatek od nieruchomości (kwota uśredniona w stosunku miesięcznym); 30 zł - opłata za telefon komórkowy). Na skutek zarządzenia referendarza sądowego, wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku przez wyjaśnienie czy tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem C. K., bądź innymi osobami bliskimi, a także do przesłania aktualnych wyciągów bankowych. Na powyższe wezwanie, skarżąca odpowiedziała pismem z dnia 11 czerwca 2012 r., w którym oświadczyła, że w dniu 1 stycznia 2012 r. jej mąż C. K., w wyniku wyroku tut. Sądu, w którym nie uznano go za stronę postępowania administracyjnego, postanowił wyprowadzić się z domu i nie uczestniczyć w partycypowaniu kosztów utrzymania mieszkania. Ponadto, jest osobą schorowaną, a stan zdrowia skarżącej nie pozwala jej na opiekowanie się mężem. W dalszej części pisma skarżąca szeroko rozwodząc się nad kwestią wydanego przez tut. Sąd wyroku, wskazała także na nieprawidłowości, jakie w jej ocenie, dopuściły się organy nadzoru budowlanego, przy rozpoznawaniu jej sprawy. Do pisma dołączyła także historię rachunku bankowego z dnia 22 marca 2012r. i z dnia 24 kwietnia 2012 r. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy uznał, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, iż w istocie samotnie tworzy gospodarstwo domowe, a wobec nie przedłożenia przez nią informacji o stanie majątkowym jej męża – uznał, że skarżąca niewykazała przesłanek do przyznania jej pomocy. Odpis zapadłego rozstrzygnięcia został doręczony T. K. w dniu 26 czerwca 2012 r. W dniu 2 lipca 2012 r. skarżąca złożyła osobiście w tut. Sądu, sprzeciw na zapadłe orzeczenie referendarza sądowego, w którym zakwestionowała ustalenia przyjęte przez referendarza. Podniosła, że rozpatrujący jej wniosek referendarz nie wziął pod uwagę stanu jej zdrowia, a w konsekwencji kosztów jej leczenia i rehabilitacji. Zauważyła, że działka "przyogrodowa" wykazana przez referendarza jako majątek skarżącej, nie jest w rzeczywistości wykorzystywana przez nią, z uwagi na szkodliwą działalność sąsiadującego z działką warsztatu samochodowego. Dodała, że posiadaną nieruchomość mieszkalną przejęła na skutek spadku po rodzicach, mieszka w niej od urodzenia i nie chce jej sprzedawać, ani obciążać hipoteką. Spłaca regularnie długi zaciągnięte w banku na niezbędny sprzęt AGD oraz piec gazowy i węglowy, bowiem poprzedni uległ "zalaniu". W dalszej części sprzeciwu opisała działania sąsiada, które w jej ocenie, doprowadziły do zalewania jej posesji, a także zawilgocenia murów budynku, w którym mieszka. Podniosła także, że w ciągu siedmiu dni, nie jest w stanie przeprowadzić rozwodu, czy separacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2012 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc do oceny okoliczności sprawy Sąd zauważyć należy, iż w art. 244 § 1 P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmować ona może zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca, która wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, winna zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym, wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sformułowaniu "wykazać" użytym w przywołanym przepisie prawa zawiera się obowiązek polegający na udowodnieniu, że strona jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać rozpoznającego wniosek (sąd czy referendarza sądowego), że znajduje się w przedstawionej przez nią sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a dokonać tego powinna przez złożenie wyczerpujących informacji w formularzu wniosku, jak również przez doręczenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym w trybie art. 255 P.p.s.a. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn. III SA/GI 823/09, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, umieszczone na stronie internetowej NSA pn. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.nsa.qov.pl). Zdaniem Sądu, który oparł swoje stanowisko na oświadczeniach złożonych przez skarżącą na urzędowym formularzu wniosku, zebranym na podstawie art. 255 P.p.s.a. materiale dowodowym i sprzeciwie, skarżąca T. K. nie wykazała, aby przywołane przesłanki spełniała. Podkreślić należy, że skarżąca otrzymuje comiesięcznie dochód, który jest stałym źródłem utrzymania, a to świadczenie z ZUS w wysokości 1.565,52 netto zł. Wysokość dochodu nie należy do najniższych, biorąc pod uwagę, że najniższe krajowe świadczenie emerytalne kształtuje się w 2012 r. na poziomie 799,18 zł brutto (obowiązuje od dnia 1 marca 2012 r.). Ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, jest ona właścicielką nieruchomości mieszkalnej o powierzchni 95,24 m2. Posiada zatem zapewnione warunki mieszkaniowe. Skarżąca nie neguje faktu dotyczącego wysokości dochodu, jak też i stałych wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania, które wynoszą średnio miesięcznie ok. 1143 zł. Koszty zaś leczenia skarżąca w piśmie z dnia 11 maja 2012 r. (k-64) określiła na kwotę od 250 zł do 300 zł miesięcznie. Łącznie zatem wydatki miesięczne wynoszą średnio 1.443 zł. Po odjęciu ich zatem od wykazanego dochodu do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota ok. 100 zł miesięcznie. Jednocześnie T. K. zarówno w złożonym wniosku, jego uzupełnieniu, jak i w sprzeciwie powołuje się na konieczność regulowania zaciągniętych zobowiązań, nie określając ich wysokości, a wręcz podkreślając, że spłaca swoje długi zaciągnięte w banku. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby skarżąca zalegała z bieżącymi płatnościami, o czym świadczy nie wykazywanie tytułów egzekucyjnych, czy wezwań do zapłaty przez wierzycieli skarżącej. Co więcej skarżąca nie wskazuje też na istnienie zadłużenia u osób trzecich. Połączenie powyższych danych musi prowadzić do jedynego logicznego wniosku, że skarżąca po uregulowaniu wszystkich zobowiązań pozostaje praktycznie bez środków do życia, a tym samym jej egzystencja jest możliwa tylko przy uzyskaniu wsparcia finansowego od osoby trzeciej, bądź małżonka, którego dochodów i stanu majątkowego skarżąca nie ujawniła, pomimo zobowiązania jej w tym względzie, lub przy dysponowaniu innymi dochodami, które nie zostały wskazane. Oceniając twierdzenia skarżącej, która oświadczyła, że małżonek wyprowadził się ze wspólnego mieszkania i nie ponosi kosztów jego utrzymania, stwierdzić należy, że nie wskazała przy tym, czy partycypuje on w kosztach utrzymania rodziny. Nie wskazała także miejsca zamieszkania oraz zameldowania małżonka, co przemawia za przyjęciem, że jej małżonek w istocie nie opuścił dotychczasowego miejsca stałego pobytu i zameldowania, a swojego centrum życiowego nie zlokalizował w innym miejscu, zwłaszcza jeśli się zważy, że jak twierdzi skarżąca wymaga on stałej opieki osoby trzeciej. Okoliczność ta (zamieszkiwania bądź nie ze skarżącą małżonka) ma istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni z uwagi na treść przepisu art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Zgodnie z nimi, małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu nawet ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por. szerzej: postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa bliskich strony, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Wobec zatem nieuprawdopodobnienia przez skarżąca, że jest osobą samotnie gospodarującą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, uznać należało, że nie spełniła ona przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej, wymienionych w przywołanym art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżąca powinna się zatem liczyć z tym, iż w przypadku nie przedłożenia pełnych danych dotyczących sytuacji majątkowej jej oraz osób jej bliskich, Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15 września 2010r., sygn. akt II FZ 400/10, www.nsa.qov.pl). Wobec powyższego, na zasadzie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.