II SA/Op 267/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2015 r. wniosku skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi S. P. na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie wymierzenia grzywny za bezczynność organu po wyroku sądu uchylającym decyzję wydaną w sprawie robót budowlanych postanawia: 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych, 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie wymierzenia grzywny za bezczynność organu po wyroku sądu uchylającym decyzję wydaną w sprawie robót budowlanych. W dniu 8 lipca 2015 r. (data stempla pocztowego) S. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, doręczone mu w dniu 7 lipca 2015 r. do rąk jego pełnomocnika B. P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą starszą, schorowana i bezrobotną, z orzeczoną 20 % niezdolnością do wykonywania pracy, oczekującą w listopadzie tego roku na kolejne badanie tej niezdolności. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 710 euro, w tym 310 euro stanowią koszty mieszkania, a pozostałe 400 euro gwarantuje mu minimalne zabezpieczenie społeczne. Koszt wyżywienia to około 260 euro, energia elektryczna to 32 euro, telefon to 20 euro, 30 euro komunikacja, 20 euro basen, gazety, koszty utrzymania mieszkania, czy koszty towarzyskie w zależności od zaoszczędzenia na innych kosztach. Do tego dochodzą jeszcze koszty związane z utrzymaniem więzi rodzinnych z rodziną tj. pozostająca w kraju żoną i dziećmi, które uczą się, względnie studiują. Wynajęcie pokoi we wspólnym domu nie wchodzi w rachubę ze względu na to, że są one zamieszkałe przez jego dzieci, nie ma do nich odrębnego wejścia. Niemożliwe jest też wzięcie pożyczki pod zastaw domu, ze względu na wysokość pożyczki i brak stałego miejsca zamieszkania na terenie Polski. Podał, że ma majątek w postaci 1/3 domu o powierzchni 130 m2 , są to dwa pokoje mające około 40 m2 oraz 1/3 działki budowlanej o powierzchni 1500 m2 – obydwie nieruchomości stanowią własność wspólną z żoną. Skarżący wyjaśnił, że na okoliczność otrzymywanych zasiłków, informacje przesłane przez niego, znajdują się m.in. w aktach o akt o sygn. II SA/Op 635/14 i II SA/Op 636/14. Wskazał, że w Niemczech zamieszkuje stale z uwagi na jego miejsce zamieszkania, ze względu na zabezpieczenie społeczne, zdrowotne, finansowe pozostanie do czasu otrzymania emerytury bądź renty w Niemczech. W dniu 20 lipca 2015 r. pełnomocnik skarżącego B. P. skierowała także do tut. Sadu pismo informujące, że w związku z jej nieobecnością w miejscu zamieszkania, prosi niekierowanie do niej korespondencji w okresie od 1 sierpnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. Wobec tego, że oryginały dokumentów odnośnie wydruków z kont bankowych skarżącego i zasiłku otrzymywanego w Niemczech zostały załączone do akt sprawy II SA/Op 636/14, orzekający nie wzywał do ich nadesłania, jak bowiem przyjęto w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 741357). Skarżący do akt o sygn. II SA/Op 636/14, nadesłał też w tłumaczeniu na język polski, pismo z dnia 10 grudnia 2014 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych. Środki te zostały przyznane F. P., jak wynika z kopii dowodu osobistego S. P., F. jest to jego drugie imię, zgadza się też wskazana w dowodzie i w piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. data urodzenia wnioskodawcy. Środki zostały przyznane na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., w kwocie 709,91 euro na miesiąc, w tym 399 euro na potrzeby podstawowe i 310,91 euro na potrzeby mieszkaniowe i ogrzewanie. Z pisma tego wynikało, że przez okres pobierania świadczenia wnioskodawca będzie podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu rentowemu. Wnioskodawca przesłał także wydruki ze swojego konta bankowego w Niemczech, obejmują one okres od 25 listopada 2014 r. do 12 marca 2015 r. Stan środków na koncie w dniu 27 listopada 2014 r. wynosił 15,63 euro, a w dniu 17 grudnia 2014 r. wynosił 732,56 euro. Kolejno w dniu 12 marca 2014 r. wynosił 394,54 euro. Skarżący przelewa co miesiąc: (zlecenie stałe) kwotę 310,91 euro z tytułu czynszu na rzecz W. K., kwotę 20 euro z tytułu zapłaty za usługi telefoniczne, kwotę 33 euro za energię elektryczną oraz za obsługę konta za 2 miesiące kwota 11,55 euro. Skarżący do akt o sygn. II SAB/Op 39/15, przesłał w dniu 18 czerwca 2015 r. kopie zaświadczenia z dnia 3 września 2014 r. z Powiatu [...] o jego 20 % inwalidztwie, z powodu cukrzycy i choroby nerek, stwierdzone z dniem 19 grudnia 2012 r. przetłumaczone samodzielnie przez niego na język polski. Skarżący uzasadniając wniosek wywiódł, że koszty życia w Niemczech są znacznie wyższe od kosztów życia w Polsce i do warunków niemieckich należy odnosić otrzymywane przez niego środki finansowe. S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało zatem rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). S. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych całości, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie częściowym, powinien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku oraz uzupełniających go dokumentach. Na ich podstawie stwierdził, że skarżący S. P. wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść pełnych ponieść kosztów postępowania, bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał on natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego to 2992,48 zł (709,91 euro jakie otrzymuje, co miesiąc z zabezpieczenia socjalnego), a łączne miesięczne stałe wydatki jego gospodarstwa domowego, jakie podał, to 1566,74 zł (371,68 euro, na które składają się wydatki za czynsz 310,91 euro, za telefon 20 euro, za energię elektryczną 33 euro, za obsługę konta 5,775 euro miesięcznie, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje mu miesięcznie do dyspozycji kwota 1425,74 zł. Przeliczenia na złotówki dokonano według tabeli A średnich kursów walut nr 176/A/NBP/2015, ogłoszonego na stronie NBP w dniu 10 września 2015 r., czyli na dzień wydania niniejszego postanowienia, wynoszącego 1 euro = 4,2153 zł. W ocenie orzekającego, kwota miesięcznego dochodu na jedną osobę 2992,48 zł, pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w części. Reasumując, uznać należało, że środki finansowe jakimi dysponuje wnioskodawca, biorąc pod uwagę wykazane przez niego koszty utrzymania koniecznego, wskazują, że wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż przez niego żądany. Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy ocenił, iż skarżący wykazał, że zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, spełnia on bowiem przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, czyli, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego. Skarżący wskazywał, że nie pracuje, a korzysta z pomocy socjalnej w Niemczech, gdzie być może w tym roku uzyska prawo do renty, ze względu ograniczoną zdolność zdrowotną do wykonywania pracy. Skarżący przesłał dokument, który potwierdza, że jest on osobą nie w pełni zdrową, ale jednocześnie nie wynika z niego, że jest on całkowicie pozbawiony możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek (57 lat) i pomimo problemów zdrowotnych, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze i zdobyć dodatkowe środki na zapłatę kosztów postępowania. Ponadto skarżący ma aktualnie stałe dochody w wysokości przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2015 r. na kwotę brutto 1750 zł, co daje netto 1286,17 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1220), Według natomiast zachowującego aktualność poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl/cbois), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Skarżący natomiast otrzymuje 2992,48 zł stałego zasiłku jest to zatem kwota wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Skarżący oświadczył przy tym, że na konieczne koszty swojego utrzymania wydaje miesięcznie 310 euro, czyli 1310,57 zł, a zatem z zasiłku wynoszącego po odjęciu kosztów wynajmu mieszkania, pozostaje mu około 90 euro (398 euro odjąć 310 euro). Jest to zatem kwota około 379,37 zł miesięcznie (90 euro pomnożono przez wyżej wskazaną wartość 1 euro). Skarżący wskazuje jako koszty niezbędne życiowo koszty basenu rehabilitacji, butów sportowych, kieszonkowego dla dzieci, czy kosztów reprezentacyjnych, jak koszt wycieczek, czy wieczorów towarzyskich. Koszty te jednak nie stanowią kosztów, jakie należałoby uznać za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ponadto często, jak wynika z jego dużej aktywności we wnoszeniu skarg do Sądu i widocznych w aktach potwierdzeniach odbieranych przez niego osobiście przesyłek, przebywa w Polsce i częściowo tu ponosi koszty życia. Skarżący w latach 2011 do 2015, wniósł do Sądu skargi w 26 sprawach. W sprawie II SA/Op 516/13, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w styczniu 2014 r., wskazując, że przebywa od 1983 r. w Niemczech i w kraju tym pobiera zasiłek socjalny 400 euro. Jednocześnie z akt tej sprawy wynika, że w dniu 4 marca 2014 r. S. P. osobiście odebrał w Polsce, skierowaną do niego przesyłkę. Z kolejnych akt z spraw z roku 2013 i 2014 wynika, że skarżący odbierał osobiście przesyłki w Polsce, np. w aktach o sygn. II SAB/Op 69/13, w dniu 10 stycznia 2014 r., w aktach o sygn. II SAB/Op 139/14, w dniu 22 maja 2014 r., w aktach o sygn. II SAB/Op 60/14 w dniu 1 września 2014 r. i w dniu 18 grudnia 2014 r. stawił się osobiście na rozprawę przed tut. Sądem, w aktach o sygn. II SAB/Op 69/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 17 grudnia 2014 r., w aktach o sygn. II SA/Op 564/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 3 lutego 2015 r. a wcześniej w dniu 13 stycznia 2015 r. osobiście stawił się na rozprawie. Powyższe daty obecności S. P. w Polsce potwierdzają zatem jego częste pobyty w tym kraju. Obecnie skarżący nie odbiera przesyłek, ale wobec zaznaczenia wcześniej, że świadczy to o jego częstych pobytach w kraju, co uczyniono w postanowieniu z dnia sygn. akt II SA/Op 635/14, fakt, że obecnie nie podejmuje on korespondencji nie świadczy, że nie jest on dalej często w kraju, jedynie o tym, że woli, aby korespondencje podbierali członkowie rodziny deklarujący stały pobyt w Polsce. Obecnie czynią to za niego inne osoby, ale dopiero od wykazania przez orzekającego, że fakt odbioru osobistego przez skarżącego przesyłek przemawia za przyjęciem, że często jest on w Polsce. Referendarz sądowy postanowił zatem zwolnić skarżącego częściowo czyli w połowie z kosztów sądowych, to jest z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, wynoszącego 200 zł na podstawie § 2 ust. 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221. poz. 2193 z późn. zm.), to jest z kwoty 100 zł. Na chwilę obecną skarżący obowiązany jest zatem do zapłaty części wpisu od skargi w kwocie 100 zł, czyli około 24 euro. Orzekający postanowił także zwolnić skarżącego z połowy kosztów sądowych, do których może być na przyszłość zobowiązany. Skarżący zatem został przykładowo zwolniony z połowy opłaty kancelaryjnej wynoszącej przed zwolnieniem 100 zł, obligatoryjnej w razie wnoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku i z połowy wpisu wynoszącego przed zwolnieniem w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej 100 zł. Skarżący byłby zatem obowiązany ponieść te obie opłaty w kwocie każda po 50 zł. Zdaniem referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego daje mu możliwość ich poniesienia bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego. Skarżący ponadto może w razie zmiany jego sytuacji materialnej ponownie wnieść wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, a wówczas w razie stwierdzenia, że ta uległa pogorszeniu, będzie to mogło spowodować przyznanie mu prawa pomocy w większym zakresie. Obecnie natomiast jak wskazano, skarżący ma stały dochód, nie wykazał, aby był zupełnie pozbawiony możliwości zarobkowania z uwagi na zły stan zdrowia, gdyż ma tylko ograniczony zakres niezdolności do pracy. Trudno zatem przyjąć, że skarżący bez podjęcia jakichkolwiek starań ze swojej strony będzie chciał przerzucić koszty postępowania, w tym koszt wynagrodzenia pełnomocnika w swojej sprawie, na państwo. Znamiennym jest też, że skarżący obecnie powołuje się na przekazywanie kieszonkowego swoim dzieciom, a jednocześnie nie podaje, aby wspólnie z nimi prowadził gospodarstwo domowe. Stwierdzić należy, że jeśli skarżący chce wykazywać pewne koszty, jako niezbędne koszty utrzymania, to mogą być to jedynie koszty osób wspólnie z nich prowadzących gospodarstwo domowe. Reasumując przychodzi zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel jakichkolwiek źródeł W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (patrz. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). Podkreślenia też wymaga, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu z zasiłku socjalnego w Niemczech, zatem nie grozi mu całkowite pozbawienie środków do życia. Z przedstawionych dokumentów i oświadczeń nie wynika, aby skarżący wydawał wszystkie dochody na niezbędne potrzeby życia codziennego. Prawo pomocy nie może być natomiast wykorzystywane jako instrument ochrony własnych zasobów majątkowych, a obowiązkiem każdego skarżącego zasadniczo jest partycypowanie w kosztach sądowych (art. 199 § P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.