II SA/Op 269/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu radcy prawnego M. G. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. M. zastąpionego przez przedstawiciela J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 13 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia : odmówić przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 13 lutego 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 31 października 2013 r., nr [...], o odmowie przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku okresowego pomocy społecznej. Decyzja Wojewody Opolskiego z dnia 13 lutego 2014 r. została doręczona do rąk kuratora skarżącego J. M. w dniu 12 marca 2014 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki pocztowej. J. M., imieniem M. M., w dniu 17 marca 2014 r. wniosła o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został zarejestrowany w urządzeniach biurowych tut. Sądu pod sygn. akt II SO/Op 29/14. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 marca 2014 r., orzeczono o ustanowieniu dla M. M. radcy prawnego. Pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu poinformowała, że w sprawie II SO/Op 29/14 został wyznaczony radca prawny P. S., który pismem z dnia 8 kwietnia 2014 r. zwrócił się do samorządu radcowskiego o zwolnienie go z tego obowiązku. OIRP w Opolu pismem z dnia 14 kwietnia 2014 r., zwolniła P. S. z obowiązków pełnomocnika z urzędu dla M. M. i wyznaczyła w jego miejsce radcę prawnego M. G. W dniu 12 maja 2014 r. radca prawny M. G., działając w imieniu M. M., za pośrednictwem organu, wniósł skargę na opisaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. W skardze nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Został w niej natomiast zawarty wniosek o zwrot kosztów zastępstwa procesowego i wydatków poniesionych przez radcę prawnego, zawierający oświadczenie, że nie zostały one poniesione przez skarżącego ani w części ani w całości. Pismem z dnia 9 czerwca 2014 r. radca prawny M. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o zwolnienie go z obowiązku pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu dla M. M. Pełnomocnik wniosek w tym przedmiocie, z tej samej daty, złożył także do OIRP w Opolu. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 czerwca 2014 r., skarga M. M. została odrzucona, jako wniesiona po terminie. Pismem z dnia 23 czerwca 2014 r., wysłanym w dniu 24 czerwca 2014 r. OIRP w Opolu, poinformowała tut. Sąd o wyznaczeniu w miejsce M. G., pełnomocnikiem z urzędu w sprawie, radcy prawnego J. K. Radca prawny M. G. w dniu 25 czerwca 2014 r. (wniósł skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 16 czerwca 2014 r. o odrzuceniu skargi oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2014 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został odrzucony. Skarga kasacyjna natomiast została oddalona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 2738/14. Uzasadniając postanowienie NSA wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym w terminie przewidzianym do wniesienia skargi, pozostaje bez wpływu na bieg tego terminu. W szczególności brak jest podstaw do twierdzenia, że w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu do zaskarżenia decyzji, termin do zaskarżenia decyzji w stosunku do pełnomocnika nie rozpoczął biegu. Zaskarżenie decyzji po upływie 30 dniowego terminu do wniesienia skargi jest więc możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania tej czynności procesowej. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi, powoduje, że wraz ze skargą konieczne jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. W niniejszej sprawie wniosek taki nie został złożony w odpowiednim czasie, a zatem jako spóźniony został odrzucony. Radca prawny z urzędu M. G., zawarł w skardze z dnia 12 maja 2014 r., wniosek o przyznanie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, składając przy tym oświadczenie, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części. Przechodząc do rozstrzygnięcia wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, referendarz sądowy stwierdza, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu, ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego za I instancję wynoszą 240 zł na podstawie § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2013 r., poz. 490), zwanego dalej "rozporządzeniem", podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) w związku z 2 ust. 3 w/w rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 55,20 zł. Za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, przewidziane są koszty w kwocie 120 zł. na podstawie § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. b rozporządzenia, podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług ustaloną w oparciu o w/w art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w zw. z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i wynoszącą w tym wypadku 27,60 zł. Przychodzi w tym miejscu odnotować, iż przyznając radcy prawnemu wynagrodzenie należy brać pod uwagę, stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia, niezbędny nakład jego pracy, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z § 16 rozporządzenia, każdy wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej obligatoryjnie powinien zawierać oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem że zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 34587). Pełnomocnik z urzędu sporządził skargę, skargę kasacyjną, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, złożył też wymagany wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarga na decyzję złożona w imieniu skarżącego M. M. przez pełnomocnika z urzędu, nie została wniesiona skutecznie, nie spowodowała zatem merytorycznego rozpoznania sprawy przez tut. Sąd, a przeciwnie została odrzucona z uwagi na wniesienie jej po terminie. Powodem tego było niezłożenie przez pełnomocnika wraz ze skargą, wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Następnie pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który jako spóźniony został odrzucony oraz skargę kasacyjną, która została oddalona. Złożenie skargi kasacyjnej miało w ocenie pełnomocnika konwalidować jego wcześniejsze czynności, jednakże nie spowodowało tego, gdyż również Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał ich za prawidłowe. Zgodnie natomiast z utrwalonym w piśmiennictwie i z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250 P.p.s.a., ISNB 978-83-7334-848-6 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08, Lex nr 593654, zamieszczony także w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Według kolejnego stanowiska piśmiennictwa (patrz. Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Małgorzata Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, Wydawnictwo LexisNexis (Wydanie 1), ISBN-978-83-7334-713-7, rozdział IX, s. 317-318, autor Bogusław Dauter): "Czynność pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu przede wszystkim podlega kontroli merytorycznej w kontekście skutków, jakie ma wywołać w postępowaniu. Może tej kontroli podlegać także w kontekście zasadności przyznania stosownego wynagrodzenia, wszak zgodnie z ogólnie opisaną zasadą, stronie należy się zwrot niezbędnych kosztów postępowania. Czy do niezbędnych kosztów może być zaliczona zapłata za czynność pełnomocnika, która ma ewidentne wady formalne. W jednym z orzeczeń (postanowienie SN z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, s. 123), Sad Najwyższy uznał, że czynności adwokata ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Przeciwny pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając, że mimo nieprofesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego działającego z urzędu, przysługuje mu wynagrodzenie. Analizując te dwa przeciwstawne stanowiska, pozytywnie należy się odnieść do pierwszego z nich. Poza sporem jest, że pełnomocnik procesowy odpowiada za formę i treść składnych przez siebie pism procesowych. w szczególności odnosi się to do formy pisma, tylko bowiem pismo prawidłowe z formalnego punktu widzenia, daje podstawę do jego merytorycznego rozpoznania przez właściwy sąd. Umiejętność prawidłowego zredagowania pisma procesowego pod względem formalno-prawnym jest pewnym minimum, które powinno cechować profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego sąd, rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, powinien mieć na względzie, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, te wszytki elementy profesjonalizmu spełnia. Jeżeli pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało zwrócone, skarga kasacyjna została odrzucona), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (pismo nie wywołało żadnych skutków, skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Ponadto trzeba pamiętać o funkcjach, jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Przede wszystkim chodzi o funkcje dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną." Stanowisko powyższe zostało tez zaakceptowane przez kolejnych komentatorów (Roman Hauser {w;}, Marek Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, Wydawnictwo C.H. Beck (Wydanie 2), ISBN 978-83-255-4661-8), s. 914, komentarz do art. 250, autorstwa Maria Jagielska, Jacek Jagielski, Piotr Gołaszewski): "Adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli "pomoc prawna" została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu (por. post. SN z 12.2.1999r., II CKN 341/98, OSNC 1999, Nr 6, poz. 123, oraz post. SN z 18.3.1999 r., I CKN 1046/97, OSNC 1999, Nr 10, poz. 178, a także post. SN z 10.12.2001r., I PKN 248/01, OSNAPiUS 2002, Nr 9, poz. 5; por. też wyrok NSA z 8.1.2010 r. I FSK 1648/08, Legalis, oraz post. NSA z 16.6.2010 r., II FZ 143/10, CBOSA, a także uwagi zawarte w uzasadnieniu uchw. SN z 8.3.2012 r., III CZP 2/12, OSNC 2012, Nr 10, poz. 115). Nie sposób zatem podzielić poglądów wyrażonych w postanowieniu NSA z 12.7.2004 r., (FSK 1187/04, POP 2005, Nr 3, s.60), w którym przyjęto, iż mimo nieprofesjonalnego sprzędzenia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego działającego z urzędu przysługuje mu wynagrodzenie, jak też w postanowieniu NSA z 28.5.2008 r. (I OZ 341/08, Legalis), w którym zajęto stanowisko, iż pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie należne z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej przysługuje także w przypadku odrzucenia skargi kasacyjnej." W przytoczonym wyżej, postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA), http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wskazano, że pomimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a., przpis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu, także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Wynagrodzenie może być przyznane jedynie za pomoc prawną, która była świadczona w sposób profesjonalny. W ocenie referendarza sądowego, uprawnionego do orzekania w sprawie na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., wniesienie przez pełnomocnika skargi, odbyło się nieprofesjonalnie. Od wielu lat bowiem przesądzony jest tak w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie pogląd, że w sytuacji, gdy pełnomocnik z urzędu, zostanie ustanowiony po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, to zobligowany on jest w razie podjęcia decyzji o wniesieniu takiej skargi, złożyć w terminie 30 dni od dnia w którym dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, a według niektórych poglądów ma na to nawet czas 30+7 dni, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stanowisko to przekłada się, co również znalazło swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie, na sytuację, gdy pełnomocnik z urzędu chce wnieść skargę na decyzję organu do sądu I Instancji, a upłynął już ustawowy 30 dniowy termin do jej wniesienia. Przykład orzeczeń co do konieczności i warunków złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej stanowi, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 8/09, teza 2, opubl. System Informacji Prawnej LEX nr 551906, postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12, wszystkie trzy zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Przykład orzeczeń o odniesieniu sposobu skutecznego wnoszenia spóźnionej skargi kasacyjnej do sytuacji wnoszenia skargi na decyzje organu I instancji przez pełnomocnika z urzędu, po upływie 30 dniowego terminu, stanowi: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Op 313/13, oraz postanowienie tego Sądu z dnia 22 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 164/13, zamieszczone w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Jak już wspomniano wyżej pełnomocnik z urzędu, gdy dowiedział się o odrzuceniu skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, w dalszym ciągu nie podjął działań majach na celu przywrócenie uchybionego terminu, co świadczy o braku zachowania w tym wypadku profesjonalizmu i staranności, do których w ocenie orzekającego należy znajomość obowiązującego orzecznictwa. Orzekający uważa, także, że w sytuacji dokonywania czynności procesowej po terminie, złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania, jest czynnością o której konieczności dokonania fachowy pełnomocnik powinien wiedzieć, nawet bez lektury orzecznictwa. Samo wiec złożenie skargi kasacyjnej, chociaż została ona rozpatrzona przez sąd wyższej instancji, w ocenie orzekającego nie zasługuje, na jej opłacenie. Nie przyczyniła się ona bowiem do rozstrzygnięcia sprawy strony, a jedynie do wyjaśnienia pełnomocnikowi, iż pozostaje on w swych działaniach i poglądach w błędzie. W związku z powyższym, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.