II SA/Op 300/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 12 maja 2016 r., S. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 lutego 2016 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy terenu. W skardze S. W. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów, przy piśmie z dnia 20 czerwca 2016 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwano do wypełnienia oraz odesłania formularza wniosku, w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 lipca 2016 r., o czym świadczy adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-11 akt sądowych). Przesyłką pocztową z dnia 11 lipca 2016 r. (data stempla), skarżący odesłał wypełniony formularz wniosku, w którym powtórzył żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wskazał w nim, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką B. W. i trójką pełnoletnich dzieci. Wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, magazyn – pomieszczenie gospodarcze o powierzchni [...] m² i budynki gospodarskie o powierzchni [...] m² (zaznaczył przy tym, że wymagają kapitalnego remontu. Podniósł, że grunty rolne są odłogowane, nie uprawiane, wymagają rekultywacji oraz znacznych nakładów finansowych, które są zbyt trudnym dla niego obciążeniem. Oświadczył, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł netto, a członkowie rodziny skarżącego nie uzyskują żadnych dochodów. W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał: opłatę z tytułu energii elektrycznej - 150 zł, wody - 100 zł, gazu - 120 zł, zakupu leków - 150 zł, opału węglowego (sezon) – 4.200 zł, opału drzewnego (sezon) – 1.400 zł, wyżywienia pięciu osób – 2.000 zł, wizyt lekarskich - 150 zł, telefonu - 150 zł, środków czystości – 80 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył dokumenty rachunkowo-finansowych jego firmy, które zostały nadesłane przy piśmie z dnia 11 lipca 2016 r. Na skutek zarządzenia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r., wezwano skarżącego do: - przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 3 miesięcy; - wyjaśnienia dlaczego inne osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie pracują zarobkowo, a jeżeli przyczyną tego jest bezrobocie, zobowiązano do przedłożenia zaświadczenia o zarejestrowaniu się tych osób w urzędzie pracy jako bezrobotnych, a także wyjaśnienia czy osoby te pobierają świadczenia z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i w jakiej wysokości; - przedłożenia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego kłopoty zdrowotne, któregoś z członków gospodarstwa domowego, wobec wykazanych we wniosku kosztów leczenia; - wyjaśnienia czy wnioskodawca lub członkowie jego gospodarstwa domowego posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną; - oświadczenia jakie samochody (marka, rocznik) posiada wnioskodawca i jego rodzina (żona, synowie, córka), wraz z nadesłaniem kopii ich dowodów rejestracyjnych, - przedłożenia aktualnych odpisów decyzji dotyczących wymiaru podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za 2016 r., - przedłożenia deklaracji VAT-7 składanych w podatku od towarów i usług, za II kwartał 2016 r.; - przedłożenia zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego wykazanego we wniosku; - wyjaśnienia czy koszty utrzymania mieszkania uległy zmianie w stosunku do kosztów wykazywanych w sprawie II SA/Op 189/14, a jeżeli tak – należy udokumentować aktualne wydatki mieszkaniowe przez przedłożenie stosownych faktur, rachunków, itp. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakresie obowiązku złożenia wyjaśnień i nadesłania dokumentów w terminie 7 dni, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 9 sierpnia 2016 r. oświadczył, że przedkłada do akt sprawy zestawienie operacji bankowych za okres od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 11 sierpnia 2016 r., zeznanie podatkowe VAT-7 K za 2 kwartał 2016 r., odpis decyzji Burmistrza [...] z dnia 5 lutego 20116 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2016 r., odpis decyzji Burmistrza [...] z dnia 9 lutego 2016 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2016 r. Podał także, że pozostałe dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Op 189/14. Oświadczył, że posiada dwa samochody dostawcze: Volkswagena [...], rok prod. 1994 (niesprawny, o wartości sentymentalnej) oraz Citroena XARĘ PICASSO, rok prod. 2000. Syn skarżącego posiada natomiast samochód Volkswagen Passat 1.9 TDI z 2004 r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego albo w zakresie częściowym, co obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W niniejszym postępowaniu S. W. nie złożył wniosku na wymaganym urzędowym formularzu, wobec czego został wezwany do uzupełnienia jego braków formalnych. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do żądania Sądu w terminie 7 dni, spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 4 lipca 2016 r., a w dniu 11 lipca 2016 r. złożono za pośrednictwem poczty (data stempla) prawidłowo wypełniony formularz wniosku. Tym samym skarżący spełnił wymóg formalny określony w art. 252 § 2 P.p.s.a. Rozpoznaniu podlegał zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wobec tego zważyć należało, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściwoym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl). Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślić przy tym należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tym samym instytucja prawa pomocy pozwala na uzyskanie dostępu do sądu osobom obiektywnie (a nie tylko według własnego ich przekonania) nie dysponującym środkami na wszczęcie i prowadzenie procesu przed sądem administracyjnym. Natomiast, dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku w aspekcie wysokości obciążeń finansowych, jakie muszą zostać poniesione przez stronę w tym konkretnym postępowaniu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie treści oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego stwierdzić należy, że nie wykazał on w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do skorzystania z prawa pomocy. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego, które - co należy podkreślić - na tym etapie postępowania sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Ocena stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej skarżącego, dokonana w oparciu o treść złożonych dokumentów, pozwala bowiem na ustalenie, że wbrew stanowisku skarżącego jest on w stanie ponieść wskazane wyżej koszty postępowania. Podkreślić należy, że referendarz oparł swój pogląd na materiale dowodowym zebranym w niniejszej sprawie, ale także na podstawie ustaleń dokonanych w związku z rozpoznawaniem wniosku skarżącego w sprawie o sygn. akt II SA/Op 189/14 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2016 r.), wobec jednoznacznego odesłania przez samego skarżącego, do lektury dokumentów złożonych przez niego w tamtejszej sprawie. Skarżący wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trojgiem dorosłych dzieci, przy czym żaden z członków gospodarstwa domowego, poza skarżącym, nie pracuje zarobkowo. Skarżący nie odniósł się do kwestii przyczyn braku zatrudnienia pozostałych członków rodziny, w szczególności nie przedłożył dokumentów świadczących o posiadaniu przez nich statusu osoby bezrobotnej, czy potwierdzających z uwagi na stan zdrowia, że nie mogą one pracować zarobkowo. Z ustaleń dokonanych w sprawie II SA/Op 189/14 wynika natomiast, że syn T. nigdy nie figurował w rejestrze osób bezrobotnych właściwego miejscowo dla jego miejsca zamieszkania urzędu pracy. Natomiast syn M. był zarejestrowany jako bezrobotny od marca do lipca 2014 r., a następnie zarejestrował się od 24 listopada 2015 r. Odnotowania też wymaga, że małżonka skarżącego jest objęta ubezpieczeniem rolniczym w KRUS, przy czym z wypisu z porady ambulatoryjnej z dnia 27 stycznia 2015 r. wynika, że doznała urazu lewego przedramienia w drodze do pracy. Przeczy to twierdzeniom skarżącego, że jego żona mogła być uznawana za osobę bezrobotną. Ponadto, z ustaleń Sądu dokonanych w postanowieniu z dnia 15 lutego 2016 r. wynika, że dokumentacja medyczna nadesłana przez skarżącego nie potwierdza, aby stan zdrowia [...]-letniej córki skarżącego wykluczał całkowicie możliwość podjęcia przez nią pracy. Tym samym, skarżący nie powołał przekonujących okoliczności świadczących o istnieniu przeciwwskazań do podjęcia pracy przez którekolwiek z pełnoletnich, niepracujących dzieci, pozostających na jego utrzymaniu. Nie wykazał również przeciwwskazań do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez żonę, będącą osobą zdolną do pracy, zwłaszcza że jest ona ubezpieczona z tego tytułu. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), pełnoletnie dzieci mają obowiązek partycypowania w kosztach wspólnego utrzymania rodziny. Stosownie natomiast do art. 23 Kodeksu, małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, a wynikający z tego przepisu obowiązek wzajemnej pomocy obejmuje również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14, z dnia 7 marca 2011 r., sygn. akt I FZ 20/11. Sam skarżący natomiast z prowadzonej działalności sukcesywnie osiąga dochód, którego w aktualnych realiach nie można uznać za dochód niski. Okoliczność ta znajduje to potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w przesłanej przez skarżącego kopii deklaracji podatkowej za 2015 r., z której wynika, że rozlicza się on wspólnie z żoną. W roku 2015 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie 290.815,83 zł, a koszty uzyskania przychodu wynosiły 183.866,32 zł, dochód 106.949,51 zł. Z nadesłanej deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7, za pierwszy kwartał 2016 r. wynika, że skarżący dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 76.535 zł, czyli miesięczna wartość sprzedaży wyniosła średnio 25.511 zł, a nabył towar za 33.490 zł. Z deklaracji VAT- 7K za drugi kwartał 2016 r. wynika z kolei, że skarżący dokonał zakupu towarów na kwotę 27.826 zł, przy jednoczesnej sprzedaży 79.398 zł. Czyli miesięczna wartość sprzedaży w tym okresie wyniosła średnio 26.466 zł. Porównanie tej kwoty z kwotą wymaganego od skarżącego obecnie wpisu sądowego wynoszącego 100 zł, wskazuje, że wpis ten wynosi 0,37 % jego miesięcznej sprzedaży. Zdaniem referendarza, skarżący nie udowodnił, że opłacenie wpisu sądowego o zwolnienie od którego skarżący wnosi, spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, że jego konsekwencją będzie wymagany przepisem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. brak środków utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Wskazać trzeba, że kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu tego przepisu są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci, podatki od nieruchomości (por. postanowienie NSA z 13 lutego 2009 r., II OZ 127/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tego rodzaju wydatki wskazane i udokumentowane przez skarżącego (na prąd, wodę, gaz, leki, lekarze, chemia, żywność, opał, podatki) wynoszą po uśrednieniu ok. 3.800 zł. Z kolei, odnośnie pozostałych potrzeb w zakresie remontów pomieszczenia gospodarczego, budynku gospodarczego, czy rekultywacji gruntów rolnych należy wskazać, że tego rodzaju koszty nie są skierowane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, stąd nie mogą zostać uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 2 P.p.s.a. Do kosztów koniecznego utrzymania mogą być zaliczone wyłącznie koszty remontu mieszkania i tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników, np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, nie dotyczące mieszkania, albo polegające na odnowieniu jego poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego przepisu. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił spełniania warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący posiada majątek nieruchomy, w tym nieruchomość rolną, oraz osiąga stałe dochody z prowadzonej działalności. Prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną będącą rolniczką i z dziećmi, które są osobami młodymi i nie są osobami niepełnosprawnymi w jakimkolwiek stopniu, a zatem mają możliwości zarobkowe, a skarżący nie jest zmuszony do ich utrzymywania. W tych okolicznościach sprawy, nie sposób uznać skarżącego za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów, referendarz działając na zasadzie art. 248 § 2 pkt 7 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.