II SA/Op 369/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego dane zawarte w utraconym dowodzie rejestracyjnym wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 14 września 2017 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, oddalił skargę J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego dane zawarte w utraconym dowodzie rejestracyjnym. Skarżący odebrał wyrok wraz z uzasadnieniem sporządzonym - na jego wniosek - na piśmie w dniu 17 października 2017 r. Skarżący w dniu 27 września 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że żyje samotnie nie ma jakiegokolwiek majątku, ma miesięczny dochód z renty w kwocie 889,57 zł i 250 zł z umowy o pracę na 1/8 etatu, łącznie jest to 1.139,57 zł. Miesięcznie płaci 700 zł za wynajem mieszkania, 250 zł za media, 500 zł za wyżywienie oraz odzież i higienę, 400 zł za utrzymanie samochodu, 200 zł za leczenie, jest po dwóch operacjach [...] i ma [...]. Korzysta ze wsparcia finansowego brata w kwocie 700 zł. Skarżący został pismem z 2 października 2017 r. wezwany, do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez wykazanie następujących okoliczności: 1) złego stanu zdrowia skarżącego (przez przesłanie np. zaświadczenia lekarskiego, rachunków za leki, leczenie lub karty leczenia szpitalnego itp.), 2) stanu rachunków bankowych skarżącego, przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za okres od lipca 2017 r. do września 2017 r., 3) zaświadczenia o aktualnych zarobkach, ze wskazaniem, że nie trzeba go przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunków bankowych, 3) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość renty (decyzja, zaświadczenie), ze wskazaniem, że nie trzeba go przesyłać, jeśli potwierdzą ją wyciągi z rachunków bankowych, 4) umowy najmu mieszkania skarżącego potwierdzającego ponoszone koszty wynajmu, 5) dochodów skarżącego za rok 2016 przez przesłanie deklaracji podatkowej złożonej za ten rok do Urzędu Skarbowego, lub innego zaświadczenia o wysokości tych zarobków, 5) wskazania marki i rocznika posiadanego samochodu, poprzez nadesłanie kopii jego dowodu rejestracyjnego. Skarżącego w wezwaniu pouczono, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że termin powyższy może ulec na prośbę skarżącego przedłużeniu. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 11 października 2017 r., do dnia wydania niniejszego postanowienia pozostało ono bez odpowiedzi. Działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a". zważono, co następuje: Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednakże mając na uwadze, że skarżący w sprawie uiścił już wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem na piśmie w kwocie 100 zł, zasadniczo przychodzi jego wniosek rozpoznać, jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy, przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał żadnych wymienionych przez orzekającego dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień. Natomiast dane przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wzbudziły wątpliwości, co do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), że "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, i pogląd ten również należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257, z późn. zm), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Skarżący, pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożył żądanych dokumentów. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę czy i w jakim zakresie ma on możliwości zapłaty kosztów postępowania. Referendarz sądowy ocenił, o czym powyżej, że wykazana we wniosku sytuacja materialna skarżącego wzbudza wątpliwości, a to uniemożliwia ocenę czy kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub chociażby mniejszym zakresie. Wynika to głównie z faktu wskazania przez skarżącego okoliczności, że obciążenia jego budżetu domowego, znacznie przewyższają jego dochody. Skarżący podał bowiem, że jego łączne miesięczne wydatki to kwota 2.050 zł, a dochód to 1139,57 zł. Różnica wynosi zatem 910,43 zł. Skarżący wskazał, że korzysta ze wsparcia finansowego brata, ale nawet przyjmując, że jest ono co miesięczne, to nadal w jego dochodach brakuje pokrycia wydatków na kwotę 210,43 zł. Skarżący natomiast wezwany do wykazania dokumentami swojego stanu majątkowego, poprzez nadesłanie np. deklaracji podatkowej za zeszły rok, czy wyciągów z konta bankowego, nie spróbował go w żaden sposób uprawdopodobnić i nie przesłał żadnych żądanych dokumentów. Skarżący podał, także, że ma problemy zdrowotne, wydaje 200 zł na leki, ale nie nadesłał rachunków za leki, ani żadnego zaświadczenia lekarskiego o złym stanie zdrowia, czy innego dokumentu uprawdopodobniającego tę okoliczność. Tak samo nie przesłał skarżący dokumentu potwierdzającego, że wynajmuje on mieszkanie za kwotę 700 zł, czy, że faktycznie brat udziela mu finansowego wsparcia. Przy tym wszystkim skarżący wykazał, że ponosi stosunkowo duże wydatki na utrzymanie samochodu w kwocie 400 zł miesięcznie, co również wzbudza wątpliwości w jaki sposób stać go na tak duże wydatki z tego tytułu, przy deklarowanych niskich dochodach. Zauważyć, zatem ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14, LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, referendarz sądowy stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jej wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, danych niezbędnych do oceny jego sytuacji materialnej, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.