II SA/Op 381/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia informacji o dokumentach i wydania dokumentów wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 marca 2016 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia informacji o dokumentach i wydania dokumentów. Skarżąca w dniu 3 września 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) złożyła pismo procesowe zawierające prośbę o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W związku z tym została wezwania do przesłania wniosku na urzędowym formularzu. Skarżąca w nadesłanym formularzu wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trzema córkami, w tym z dwoma pełnoletnimi. Majątek jaki posiada, we współwłasności z mężem to: dom o powierzchni [...] m2 , wartości 150 tys. zł, dwa mieszkania, jedno o powierzchni [...] m2, drugie o powierzchni [...] m 2 , obydwa o wartości po 90 tys. zł., nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, wartości 1.580.000 zł, [...] ha lasu o wartości 1000 zł, [...] ha przydomowa działka budowlana. Ponadto mąż posiada [...] ha nieruchomość rolną, wartości 100.000 zł oraz [...] ha lasu, wartości 1000 zł. Żródłem dochodu rodziny skarżącej jest jedynie emerytura jej męża, która wynosi netto 2.911,94 zł. Skarżąca podała, że stałe wydatki, jakie ponosi to kredyt na nieruchomość rolną 1.158.381 zł, kredyt studencki 24.000 zł, karty kredytowe 7.500 zł, koszty leczenia 700 zł, a jej dochód z gospodarstwa rolnego jest zerowy. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., referendarz sądowy, zwany dalej "orzekającym", wezwał skarżącą, pismem z dnia 10 listopada 2016 r., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, do złożenia następujących wyjaśnień i dokumentów: - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu skarżącej poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest września 2016 r. i października 2016 r. - wskazanie, czy córki, które są już pełnoletnie, uzyskują dochody i wykazanie dokumentami, w jakiej wysokości, ewentualnie, jeżeli się uczą, to czy otrzymują jakieś formy pomocy ze szkół lub uczelni, poprzez przedłożenie zaświadczenia o ich otrzymywaniu lub ich braku, chodzi np. o stypendium socjalne, naukowe, zapomogi, itp. - przesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, że córki są zarejestrowane, jako osoby bezrobotne, gdyby nie pracowały i nie uczyły się, - wykazanie dokumentami ile wynosi rata kredytu studenckiego miesięcznie, kto go spłaca, - wskazanie czy członkowie rodziny korzystają z jakiś form pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i jakiej wysokości, - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury męża (wyjaśniono, że nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdzą ją przelewy widoczne na wyciągach z rachunków bankowych), - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżąca lub członkowie wspólnego gospodarstwa domowego posiadają przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - wskazanie, czy dwa własnościowe mieszkania stanowią przedmiot wynajmu, a jeśli tak jaki jest uzyskiwany z nich dochód, poprzez nadesłanie dokumentów (np. umowy najmu, deklaracji podatkowej z dochodami z wynajmu, przelew zapłaty należności za najem na rachunek bankowy itp.), jeśli nie są wynajmowane, to nadesłanie dokumentów lub oświadczeń obrazujących koszt ich utrzymania i kto go ponosi, - przesłanie zaświadczenia z Urzędu Gminy, o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżacej, które jak wskazała we wniosku ma [...] ha powierzchni, - przesłanie zaświadczenia z Urzędu Gminy, o dochodowości gospodarstwa rolnego męża, które jak wskazała we wniosku ma [...] ha powierzchni, - wykazanie obecnego stanu spłaty kredytu bankowego wziętego na gospodarstwo rolne, w tym ile wynosi jego miesięczna rata, - wykazanie dokumentami (np. umowa kredytowa, zaświadczenia), czy kredyt na zakup gospodarstwa został przeznaczony na zakup posiadanego gospodarstwa, czy też innego gospodarstwa, a jeśli tak to: jakiej powierzchni, czyją stanowi własność i jakie przynosi dochody, - udokumentowanie miesięcznych kosztów leczenia (poprzez nadesłanie np. rachunków za leki, wizyty lekarskie, zaświadczeń o złym stanie zdrowia, kart leczenia szpitalnego itp.) Pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a na prośbę strony wskazany termin może ulec przedłużeniu. Wezwanie z dnia 10 listopada 2016 r., należało uznać za skutecznie doręczone skarżącej w trybie art. 73 P.p.s.a. w dniu 30 listopada 2016 r. Skuteczność doręczenia pisma sądowego należy ocenić na podstawie przepisów P.p.s.a., Rozdziału 4 Tytuł: Doręczenia. Zgodnie z art. 65 § 1 P.p.s.a, sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Stosownie zaś do art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 P.p.s.a). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Ustawodawca wprowadził zatem tzw. fikcję doręczenia polegającą na uznaniu, że pismo uważa się za doręczone po upływie 14 dni od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej, po uprzednim dokonaniu dwukrotnego zawiadomienia (pozostawienia tzw. awizo), o jakim mowa w art. 73 § 2 P.p.s.a. Wobec powyższego orzekający przyjął, że przesyłka została skutecznie doręczona, po dwukrotnym awizowaniu, w dniach 16 listopada 2016 r. i 24 listopada 2016 r., Wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zostało zatem uznane za skutecznie doręczone skarżącej z dniem 30 listopada 2016 r., czyli po upływie 14 dni, od dnia pierwszego awizowania przesyłki, to jest 16 listopada 2016 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie do dnia wydania niniejszego postanowienia. Po myśli art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 243 § 1 i art. 252 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącą do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów i wyjaśnień pozwalających ustalić sytuację materialną i finansową skarżącej i jej rodziny, w celu dokonania oceny, czy spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, w szczególności zaś w zakresie całkowitym. Obowiązek bowiem wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Zauważyć, zatem ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Podzielając przedstawione poglądy orzecznictwa, orzekający stwierdził, że w efekcie, brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jej wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe postanowiono, jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.