II SA/Op 462/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2015 r. Przedmiotem skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...], wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 sierpnia 2015 r., nr [...], odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 19 października 2015 r., wezwano pełnomocnika skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, pouczając o obowiązku dokonania tej czynności w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skutecznie w dniu 27 października 2015 r. i w tym samym dniu, został złożony za pośrednictwem poczty (data stempla), wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów Sąd doręczył pełnomocnikowi skarżącej Spółki formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy typu PPPr i wezwał do jego wypełnienia oraz odesłania, w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie tej treści, zostało skutecznie doręczone w dniu 10 listopada 2015 r., co wynika z adnotacji na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sprawy (k-29). Odpowiadając na powyższe wezwanie, Spółka nadesłała za pośrednictwem poczty w dniu 17 listopada 2015 r. (data stempla), wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na właściwym formularzu, domagając się ponownie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała na złą sytuację finansową, powodującą niemożność uiszczenia kosztów sądowych. Podała, że posiada niski kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, a w ubiegłym roku odnotowała ujemny wynik finansowy. Podniosła, że uiszczenie kosztów sądowych może nadwyrężyć kondycję finansową Spółki, a nawet narazić ją na utratę płynności finansowej, bowiem skarżąca nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi. W dalszej części wniosku spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych wykazuje stan zerowy, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 33.064,25 zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazywał 340,00 zł. Dodatkowo Spółka podniosła, że posiada zobowiązania z tytułu wydanych przez urzędy celne o nałożeniu kar finansowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji, skarżąca Spółka dołączyła do akt sprawy dokumenty: CIT-8 za 2014 r.; VAT-7 za ostatnie 3 miesiące 2015 r.; bilans na dzień 31 grudnia 2014 r.; wyciągi z rachunku bankowego Spółki za 6 miesięcy, sprawozdanie finansowe Spółki. Jednocześnie Prezes Spółki oświadczył, że nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki; Spółka nie zatrudnia pracowników na podstawie umów o pracę, a posiada współpracowników na podstawie umów cywilnoprawnych. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. W ocenie referendarza, przedstawiona sytuacja materialna Spółki wynikająca z zebranego materiału dowodowego, stwarza możliwość poniesienia opłat sądowych, a w szczególności wpisu od skargi w wysokości 100 zł, warunkującego skuteczne wszczęcie postępowania sądowego w sprawie. Ocena wszystkich okoliczności sprawy wskazuje zdaniem referendarza, że nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez A Spółka z o. o., która nadal prowadzi działalność gospodarczą i obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość opłat sądowych w sprawie. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 8 stycznia 2016 r. (k-82 akt sądowych), a w dniu 14 stycznia 2016 r. pełnomocnik Spółki wniósł za pośrednictwem poczty (data stempla) sprzeciw na zapadłe orzeczenie. Zarzucił w nim błędną wykładnię i zastosowanie przepisów art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, a także zażądał zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Podniósł, że kapitał zakładowy Spółki jest bardzo niski, gdyż wynosi zaledwie 5.000 zł, a w ubiegłym roku obrachunkowym Spółka wykazała stratę w kwocie – 33.064,25 zł, ponadto, wobec Spółki wydano ponad piętnaście decyzji o karach pieniężnych w kwotach po 12.000 zł. Pełnomocnik wskazał, że wprawdzie Spółka pomimo trudności, nadal obraca środkami i nie ogłasza upadłości, a jej działalność nie jest zawieszona, jednakże nie jest to jednoznaczne z możliwością pokrycia kosztów sądowych, skoro stan konta na dzień 30 listopada 2015 r., wyniósł 6,31 zł. Wskazał, że nie zasługuje na aprobatę pogląd referendarza o możliwości pozyskania przez Spółkę środków na opłacenie wpisu z bieżących przychodów. W ocenie pełnomocnika, dochody te nie są stałe, co znajduje uzasadnienie w bilansie oraz rachunkach bankowych, a koszty działalności pokrywa Prezes przez indywidualne wpłaty na rachunek Spółki. Pełnomocnik podniósł także, że analiza sytuacji majątkowej strony powinna się opierać na aktualnej kondycji finansowej Spółki i niemożna żądać od niej gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych wydatków na postępowania sądowe. Powołując się na poglądy orzecznictwa stwierdził, że nie można wymagać, aby w warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków wykonywanej przez niego działalności będzie konieczność prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym lub powszechnym, celem dochodzenia jego praw naruszonych przez inne podmioty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych przez tut. Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Strona skarżąca, która jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, funkcjonuje w obrocie prawnym od ponad półtora roku; posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000,00 zł, a przychody Spółki za okres od 15 kwietnia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. wyniosły: 237.796,39 zł, koszty: 234.170,62 zł, a zysk to 2.936,77 zł (co wynika z rachunku zysków i strat za 2014 r.). Deklaracje VAT-7 za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2015 r. pokazują, że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi w podanych miesiącach w wysokości odpowiednio: 29.462 zł, 33.313 zł i 44.580 zł, a także dokonała nabycia towarów i usług, odpowiednio na kwoty: 25.382 zł, 39.158 zł i 49.369 zł. Spółka nie przedłożyła, pomimo takiego stwierdzenia w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r., wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, a ograniczyła się jedynie do dostarczenia do Sądu wyciągów obrazujących okres od kwietnia 2015 r. do września 2015 r. Wynika z nich, że skarżąca na bieżąco reguluje należności z tytułu np. usług telekomunikacyjnych, obsługi prawnej (1.200 zł miesięcznie) i księgowej (615 zł), opłat za dzierżawę urządzeń (1.500 zł), czynszu za wynajem lokalu (513,50 zł). Według natomiast oświadczenia złożonego we wniosku, stan środków na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (czyli na koniec października 2015 r.), kształtował się na poziomie: 340 zł. Wprawdzie podana wysokość salda rachunku nie jest wysoka, jednakże rachunek Spółki w zależności od potrzeb jest na bieżąco zasilany wpłatami własnymi A. S., które w omawianym okresie wyniosły łącznie: 36.137,73 zł. Odmawiając skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. Trudna sytuacja finansowa Spółki, przedstawiana jedynie w oparciu o stratę za ostatni rok obrachunkowy i nałożone na Spółkę kary pieniężne, nie została w dostateczny sposób wykazana. Przedłożony rachunek zysków i strat, świadczący o ujemnym na dzień 31 lipca 2015 r. bilansie finansowym za ostatni rok obrotowy, oznacza wyłącznie stratę w ujęciu księgowym i nie jest równoznaczny z rzeczywistym brakiem środków finansowych. Z rachunku bankowego Spółki, obrazującego jej płynność finansową, regulowane są wszystkie obciążające ją płatności (m.in. za usługi telekomunikacyjne, księgowe, z umowy leasingu, za dzierżawę urządzeń, za obsługę prawną), stosownie do wysokości których Prezes zarządu dokonuje odpowiednich "indywidualnych" wpłat. Nie wiadomo z jakich środków one pochodzą, gdyż przedstawione wyciągi nie obejmują wpływów (przychodów) z prowadzonej działalności, a trudno uznać, by w opisanej sytuacji jedyny wspólnik Spółki chciał ją przez dłuższy czas systematycznie dotować dochodami z innych źródeł w wysokości co najmniej kilku tysięcy złotych miesięcznie (wg załączonych wyciągów, średnio ok. 6 tys. zł.). Powyższe świadczy po pierwsze o tym, że Spółka posiada zamiar prowadzenia działalności gospodarczej i dokonuje planów związanych z jej istnieniem, a ponadto, że dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają jej na bieżące uiszczanie należności. Ponoszenie wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być natomiast podstawą uznania, że Spółka nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wydatki związane z opłaceniem czynszu za lokale, opłacenie serwisu urządzeń, opłacenie podatku od gier, składki na ubezpieczenie społeczne, obsługa księgowa są normalnymi kosztami prowadzenia z działalności gospodarczej (por.: postanowienie NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt II FZ 878/13; wszystkie przywołane w niniejszym orzeczeniu postanowienia dostępne są stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, czyli np. z najmu, nie mogą mieć przy tym pierwszeństwa zaspokojenia przez zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 693/14). Zauważyć także należy, że wykazywana we wniosku strata bilansowa za 2014 r. nie jest równoznaczna z brakiem środków finansowych, ani też nie jest wskaźnikiem jednoznacznie obrazującym sytuację finansową podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). Oczywistym jest bowiem, że podmiot wykazujący stratę bilansową w danym roku może równocześnie dysponować dużymi zasobami pieniężnymi. Ponadto, wykazana strata dotyczy poprzedniego roku i trudno wyłącznie te dane uznać za miarodajnie obrazujące aktualną sytuację finansową Spółki. Systematyczne i stałe regulowanie przez Spółkę należności i to w wysokości, która w skali miesiąca wielokrotnie przewyższa wysokość należnego od skargi wpisu nie pozwala na uznanie, że jednorazowe poniesienie kosztów sądowych, w jakikolwiek sposób wpłynie na kondycję finansową Spółki, a tym bardziej, że może zagrozić jej płynności finansowej czy w ogóle dalszemu kontynuowaniu działalności. Skutku takiego trudno wywodzić z wysokości nałożonych na Spółkę kar pieniężnych, skoro cały czas prowadzi działalność i nie znajduje się w fazie upadłości czy likwidacji. Brak jest zatem podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało bowiem, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Tymczasem kondycja finansowa Spółki, wynikająca z przedstawionych danych, w tym osiągnięty w 2014 r. przychód, występowanie obrotów związanych ze sprzedażą świadczonych usług w obecnym roku, wskazuje, że Spółka nie może zostać uznana za podmiot nieposiadający lub niemogący wygospodarować odpowiednimi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Uzyskana w bieżącym roku kwota ze sprzedaży wielokrotnie przekracza kwotę wymaganego w sprawie wpisu od skargi. W ocenie referendarza wykazane przychody świadczą ponadto o potencjale Spółki do gromadzenia środków finansowych. Dla oceny zasadności wniosku Spółki, która jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, okoliczność uzyskiwania przychodów posiada ogromne znaczenie, ponieważ świadczy o możliwości do gromadzenia środków finansowych, a tym samym o dostępności tych środków w celu pokrycia kosztów sądowych. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych Spółki. Odnosząc się do podnoszonej w sprzeciwie kwestii niskiego kapitału zakładowego Spółki, jako argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, że takie wnioskowanie przesądzałoby o braku możliwości ponoszenia przez Spółkę kosztów postępowania sądowego przez cały okres jej istnienia. Jeżeli zaś nawet umowa Spółki w aktualnym brzmieniu nie przewiduje podwyższenia kapitału i dopłat ze strony wspólników, nic nie stoi na przeszkodzie do wprowadzenia takich zmian. Brak woli w tym zakresie nie może natomiast prowadzić do przerzucania finansowego ciężaru prowadzenia sprawy na Skarb Państwa. W świetle powyższych okoliczności brak jest podstaw do uznania, że skarżąca Spółka wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2015 r. , co orzekł jak w sentencji.