II SA/Op 474/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek wniosku skarżącej z dnia 2 maja 2011 r. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 474/10 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia oddalić wniosek. . S. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu. Na podstawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 października 2010 r. (k: 14-15 a. sąd.), a także pism skarżącej z dnia 20 października 2010 r. (k. 20 a. sąd.) i z dnia 4 listopada 2010r. (k. 27 a. sąd.), stanowiących odpowiedź na wezwania referendarza sądowego do przedłożenia stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, ustalono następujące okoliczności: S. H. prowadziła gospodarstwo domowe z trójką dzieci, tj. z bliźniętami D. i P. H., urodzonymi [...] 1990 r. i córką – D. H., urodzoną [...] 1995 r. Rodzina zajmowała mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 48,65 m². Strona zaznaczyła, że dzieci nie posiadają żadnego majątku, natomiast ich ojciec, a jej mąż – P. H., nie prowadził z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż wymagał stałej opieki ze względu na postępującą chorobę. Uzyskiwał świadczenie rentowe z KRUS w wysokości 691 zł miesięcznie. Skarżąca zaznaczyła, że z Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego wynoszący 232,24 zł, a dzieci otrzymują zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 367 zł. Ponadto dzieci skarżącej otrzymywały alimenty od męża w wysokości 60 zł miesięcznie. Strona zaznaczyła, że ponosi ogółem koszty utrzymania mieszkania w kwocie 641,14 zł i jest zadłużona u osób fizycznych. Posiada też nieruchomość rolną, którą wydzierżawiła na 10 lat. Na wezwanie referendarza sądowego strona nie przedłożyła natomiast dowodów potwierdzających sposób rozliczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością P. H. Na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono bowiem, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha położonej w K., gmina [...]. Nieruchomość powyższą sprzedał aktem notarialnym z 1 lipca 2008r. za kwotę 360000 zł w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190000 złotych w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych, wynoszących odpowiednio 60000 zł, 60000 zł i 50000 zł, w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008r. do 31 grudnia 2009 r. Z wyjaśnień udzielonych przez skarżącą wynika, że środki ze sprzedaży, w wysokości 60000 zł, zostały przeznaczone na leczenie męża, zaś pozostała część środków darowana została rodzeństwu męża po 1/6 ceny ze sprzedaży gospodarstwa, co miało być wykonaniem woli zmarłych rodziców. Na potwierdzenie tej okoliczności skarżąca jednakże nie przedłożyła żadnego dowodu. Na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 24 listopada 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 474/10, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając orzeczenie przyjęto między innymi, na skutek okoliczności ujawnionych przez Sąd z urzędu, a dotyczących zbycia nieruchomości rolnej za niebagatelną kwotę 360000 zł, że skarżąca nie wykazała, na jaki cel uzyskane środki zostały przeznaczone. Ponadto Sąd zważył, że oświadczenia strony z dnia 20 października 2010 r. i z dnia 4 listopada 2010r. w rozpatrywanej sprawie niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, lecz są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., poczynając od tak istotnej kwestii, jaką jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P. H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego. Sąd wskazał, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego taką sytuację ocenia się jednoznacznie, przyjmując, że strona musi się liczyć z odmową przyznania prawa pomocy, jeśli w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Powyższe postanowienie o odmowie prawa pomocy stało się prawomocne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt I OZ 73/11, oddalił zażalenie wniesione przez skarżącą. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H. Następnie, pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, a także o doręczenie odpisu zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem. Wobec powyższego, pismem z dnia 20 kwietnia 2011 r. wezwano skarżącą do przedłożenia wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania w razie niewykonania wezwania. Doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem dokonano natomiast w dniu 16 maja 2011 r., natomiast wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono skarżącej w dniu 4 czerwca 2011 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k. 140 a. sąd.). Skarżąca w dniu 4 maja 2011 r. (data stempla pocztowego) odesłała wypełniony formularz wniosku, wnosząc w nim o ustanowienie adwokata z urzędu i uzasadniając to trudną sytuacją finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach S. H. podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z 16-letnią córką D. i 21-letnim synem D. Źródłem dochodów miesięcznych rodziny są: alimenty w wysokości 30 zł, zasiłek rodzinny wynoszący 91 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 265,99 zł. (co stanowi łącznie 386,90 zł). Skarżąca posiada także mieszkanie o powierzchni 48,65 m².; nie wykazała natomiast innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych. Pismem z dnia 24 maja 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie: deklaracji podatkowej za 2010 r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, a także wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego skarżącej za marzec, kwiecień i maj 2011 r., w przypadku posiadania takich rachunków. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia: czy mężem posiada rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy mąż jest zameldowany pod tym samym co wnioskodawczyni adresem, a ponadto: czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej - jej wysokości oraz udokumentowanie powyższego np. przez przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Zażądano także przesłania dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła bowiem m.in. w sprawie II SA/Op 334/10. Wezwano również do przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w roku 2009 przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła natomiast w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. Sąd wezwał też skarżącą do wyjaśnienia, dlaczego w formularzu wniosku nie wykazała nieruchomości rolnej, wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10, a w przypadku sprzedaży tej nieruchomości zażądał wskazania uzyskanej z tego tytułu kwoty i przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Skarżąca obowiązana była też wyjaśnić czy posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe wraz z przedłożeniem dowodu potwierdzającym ewentualne zadłużenie oraz przedłożyć specyfikację ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Zobowiązano ponadto skarżącą do oświadczenia czy i jakie zmiany w sytuacji majątkowej i rodzinnej strony nastąpiły w porównaniu z jej sytuacją w listopadzie 2010r., gdy występowała o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca odniosła się do wezwania w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r., w którym stwierdziła, że pozostaje z P. H. w związku małżeńskim od roku 1987, a mąż posiadał gospodarstwo rolne przed zawarciem małżeństwa, zaś zameldowanie męża zostanie zmienione. Podała, że nieruchomości rolnej nie posiada we władaniu do roku 2014, z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności oraz nie uzyskuje pomocy od osób trzecich, za wyjątkiem zasiłku rodzinnego i dotacji mieszkaniowej, a "pomoc od 2008r. należy zwracać". Jako koszty mieszkania wskazała: czynsz - 449,02 zł, opłata za energię do 100 zł, opłata za gaz do 80 zł (co drugi miesiąc). Wyjaśniła, że nie posiada zaległości z tytułu opłat, gdyż nie uzyska dotacji. Ponadto stwierdziła: "Sama radzę, ale nie muszę tej okoliczności wywodzić", jak też nie posiada wyciągów, gdyż nie dysponuje kontami i rachunkami bankowymi. Jak zaznaczyła, "deklaracja podatkowa za 2010 r. jest z dochodem 0,00 i nie mam obowiązku nawet wg przywileju wspólnego rozliczania z mężem rozliczać się". Stwierdziła także, że dowody w sprawie sprzedaży nieruchomości są sprzed dwóch lat, a zatem nie musi ich zdobywać, by uwidocznić "podział bogactwa, którego nie zakupił, jedynie dziedziczył wspólnie z rodzeństwem 1/6." Z kolei specyfikacji ponoszonych wydatków nie jest w stanie określić "z różnych powodów". Podała że jej córka jako jedyna nie uczestniczyła w komersie organizowanym w gimnazjum, co świadczy o ubóstwa rodziny. Dodała, że "wyroki z uzasadnieniami przesyłane są celowo w pierwszej kolejności by uchybić terminowi kasacji 30 dni". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy natomiast rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy, zmiana okoliczności sprawy winna być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 390/11, opubl. na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, wniosek strony z dnia 2 maja 2011 r., złożony na formularzu druku PPF, a następnie uzupełniony oświadczeniami złożonymi w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r., należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Op 474/10, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Dokonując zatem oceny obydwu wniosków, zauważyć należy, że wynika z nich identyczna sytuacja osobista samej skarżącej, ktora nadal jest osobą bezrobotną poszukującą pracy; brak jest także podstaw, aby przyjąć, że pogorszył się jej stan zdrowia. Odnośnie sytuacji materialnej strona podnosi, że utrzymuje się z alimentów, zasiłku rodzinnego i dodatku mieszkaniowego, wynoszących łącznie 386,99 zł, podczas gdy dochody rodziny w październiku 2010 r. wynosiły 659,24 zł. Natomiast koszty utrzymania mieszkania skarżąca określa na poziomie 629,02 zł miesięcznie, zaś w październiku 2010 r. kształtowały się na poziomie 641,14 zł. W stosunku do stanu rodziny z wniosku z dnia 10 października 2010 r., obecnie strona pominęła jedno dziecko (P.). Podniosła także, że nadal nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni, tak jak uprzednio, zajmuje wraz z rodziną mieszkanie o powierzchni 48,65 m², które jest jej własnością. W dalszym ciągu także wykazuje fakt posiadania nieruchomości rolnej, która jest wydzierżawiona do 2014 r. W ocenie Sądu, zarówno zakres żądania, określony w złożonym przez skarżącą wniosku z dnia 2 maja 2011 r. o przyznanie prawa pomocy, a także jej argumentacja, są tożsame z żądaniem zawartym w poprzednim wniosku z dnia 10 października 2010r. Z aktualnego wniosku nie wynikają żadne nowe okoliczności nieznane Sądowi w momencie rozstrzygania wniosku poprzedniego. Skarżąca nie wykazała także, aby pogorszeniu uległa jej sytuacja materialna. Za zmianę okoliczności sprawy nie można bowiem uznać ani podawaną inną wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego, ani też podwyższenie alimentów z kwoty 20 zł do kwoty 30 zł na dziecko. Różnica w wysokości świadczeń, wynosząca 272,25 zł, nie jest na tyle istotna, aby mogła przesądzć o odmiennej ocenie sytuacji materialnej skarżącej na podstawie przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, w szczególności wobec zmniejszenia się liczby członków rodziny (niepozostawania już we wspólnym gospodarstwie domowym jednego z pełnoletnich synów). Uprzednia odmowa przyznania pełnomocnika z urzędu związana była bowiem z faktem uchylania się skarżącej od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej rodziny, zwłaszcza w kontekście zbycia przez jej męża – P. H. gospodarstwa rolnego za niebagatelną kwotę 360000 zł. Skarżąca w dalszym ciągu uchyla się od złożenia zarówno dokumentów, jak i jednoznacznych wyjaśnień w zakresie swojej sytuacji majątkowej, a także osób jej bliskich. Powyższe dokumenty były zaś niezbędne, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy za niewystarczające należało uznać oświadczenie skarżącej, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego wraz z mężem, skoro jest on nadal jest zameldowany pod wspólnym adresem wraz ze skarżącą i jako dorosły domownik odbiera kierowaną do niej korespondencję. Wprawdzie skarżąca twierdzi, że za 2010 r. nie rozliczała podatku dochodowego wspólnie z mężem, tak jak miało to miejsce w latach 2008 i 2009, tłumaczy to jednak brakiem dochodów w roku podatkowym 2010. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku, skarżąca podtrzymuje swoje stanowisko, że nie posiada obowiązku przedstawiania dowodów na podnoszoną okoliczność rozdysponowania pomiędzy rodzeństwem jej męża kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. W dalszym ciągu nie przedkłada także dokumentów potwierdzających przeznaczenia 1/6 części z tej kwoty, jaka przypadła w udziale jej mężowi, na koszty jego leczenia. Ustalenia w tym zakresie były natomiast niezbędne dla oceny sytuacji materialnej skarżącej, gdyż należało wyjaśnić, jakimi środkami dysponuje mąż skarżącej i czy posiada on środki na zapewnienie wsparcia finansowego rodzinie, zwłaszcza, że uzyskana ze sprzedaży kwota 360000 zł jest kwotą pokaźną, jak na warunki materialne przeciętnej polskiej rodziny i nawet fakt, że została uzyskana przed dwoma laty, nie zmienia okoliczności, iż może stanowić źródło utrzymania na wiele następnych lat. Skarżąca nadal nie rozwiewa również wątpliwości, w jaki sposób, przy tak niskim dochodzie, wynoszącym zaledwie 386,99 zł, jest w stanie utrzymać rodzinę, skoro same koszty utrzymania mieszkania kształtują się na poziomie 629,02 zł miesięcznie. Warto dodać, że skarżąca uchyla się od wykonania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie stosownych dokumentów i wyjaśnień, pomimo treści postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o oddaleniu wniesionego przez nią zażalenia na orzeczenie tut. Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy. Zwrócić należy uwagę, że w postanowieniu z dnia 3 lutego 2011 r., podzielając stanowisko tut. Sądu, Sąd II instancji podkreślił, iż ":skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności". W tych okolicznościach brak nie było uzasadnionych podstaw do zmiany postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r. Nie zaszła bowiem zmiana okoliczności sprawy, o jakiej mowa w art. 165 P.p.s.a. We wniosku z dnia 2 maja 2011 r. oraz w piśmie z dnia 4 czerwca 2011 r. skarżąca nie powołała żadnych innych argumentów oraz nie przedłożyła dokumentów, które wskazywałyby na zaistnienie nowych okoliczności w przedmiotowej sprawie, wpływających w sposób istotny na ocenę jej sytuacji majątkowej. Końcowo zauważyć wypada, odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego terminów rozpatrywania przez Sąd jej wniosków o prawo pomocy, że strona składająca taki wniosek liczyć się musi z okolicznością, iż wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu. Żaden z przepisów cytowanej ustawy nie przewiduje możliwości przedłużania bądź skracania terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a tym bardziej odmiennego określenia początku jego biegu. Niemniej jednak okoliczności związane z wyznaczeniem fachowego pełnomocnika mogą mieć wpływ na zasadność wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W tym też znaczeniu, interesy strony, której sytuacja finansowa nie pozwala na samodzielne ustanowienie pełnomocnika, są w postępowaniu sądowoadministracyjnym chronione. Z jednej strony bowiem ma ona uprawnienie do skorzystania z bezpłatnych usług profesjonalnego pełnomocnika, a z drugiej - dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi skuteczne uchylenie się od negatywnych skutków uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, które to uchybienie jest następstwem procedury związanej z wyznaczeniem pełnomocnika (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II OZ 639/10, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Adminstracyjnych). Reasumując powyższe, w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z tych względów brak było podstaw do zamiany postanowienia z dnia 20 grudnia 2010 r. w trybie art. 165 P.p.s.a., stąd orzeczono, jak w sentencji.