II SA/Op 479/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. H. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. H. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy, z dnia [...], o odmowie przyznania skarżącej pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności (zasiłek celowy). W piśmie z dnia 14 sierpnia 2010 r., (nadanym w placówce pocztowej w dniu 23 sierpnia 2010 r.) skarżąca wniosła o przyznanie w sprawie prawa pomocy. Wobec złożenia wniosku, pismem z dnia 28 września 2010 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania; przesyłając w załączeniu wymagany formularz. Jednocześnie, mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i szybkości postępowania, a także uwzględniając okoliczność, że referendarz sądowy posiada wiedzę na temat treści składanych przez skarżącą oświadczeń w innych sprawach o przyznanie prawa pomocy, toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10), a także kierując się informacjami wynikającymi z akt administracyjnych innych spraw, wezwał skarżącą do złożenia - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania - wyjaśnień i dokumentów w postaci: przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez D. i P. H., dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia [...] z uwzględnieniem kosztów tego leczenia oraz dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami w K., dokonanej w 2009 r., przez P. H. za cenę 360000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008 r. Referendarz wskazał, że o przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła m.in. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. II SA/Op 407/10). Pouczył też skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewskazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. W zakreślonym terminie, tj. dnia 13 października 2010 r., skarżąca przesłała do tut. Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, załączając do niego pismo z dnia 8 października 2010 r. Wnosząc we wniosku o ustanowienie adwokata wskazała, że ubóstwo nie pozwala jej na zatrudnienie go. Wyjaśniła, że od dłuższego czasu nie pracuje, jest zarejestrowana w PUP [...] od 1991 r., przy czym dwa razy nie stawiła się na termin podpisu i dlatego przez 4 miesiące nie miała statusu osoby bezrobotnej. Po tym okresie wznowiła jednak rejestrację. Podała również, że ma na utrzymaniu trójkę uczących się dzieci, które otrzymują stypendia socjalne, wynoszące w ubiegłym roku po 850 zł, jak również z racji świadczenia rentowego męża ma uprawnienia do zasiłku rodzinnego z dodatkiem wielodzietnym, wynoszącym 80 zł. W rubryce dotyczącej stanu rodzinnego skarżąca ujawniła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi synami P. H. i D. H. oraz małoletnią córką D. H. Dalej wskazała, że nie ma żadnego majątku, poza mieszkaniem o wielkości 48,65 m 2. i nieruchomością rolną w dzierżawie na 10 lat. Odnośnie stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczyła, że otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 367 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 232,24 zł, oraz zasądzone jej w 1998 r. alimenty po 20 zł na dziecko, tj. w łącznej kwocie 60 zł, co do których obecnie wniosła o zmianę w ilości dzieci i podwyżkę o 50 %. Odnośnie sytuacji materialnej skarżąca wskazała również, że łączny dochód jej gospodarstwa domowego wynosi 659,24 zł miesięcznie, a koszty utrzymania mieszkania to 641,14 zł, przy czym składają się na nie koszty energii w kwocie 105,76 zł, gazu w kwocie 74,93 zł, oraz czynszu w wysokości 460,45 zł. W załączonym do wniosku piśmie z dnia 8 października 2010 r., skarżąca ustosunkowując się do wezwania z dnia 28 września 2010 r., oświadczyła, że pomoc prawna została jej już przyznana w siedmiu sprawach, przy czym, przy liczeniu stypendiów socjalnych trójki dzieci za rok 2009/2010 na osobę dochód wyliczony został w kwocie 807,5 zł. Jednocześnie też wskazała, że w skład rodziny nie wchodzi jej mąż, rodzina jak i mąż nie posiadają żadnych oszczędności, D., P. i D. H. otrzymali stypendia socjalne po 850 zł za ubiegły rok szkolny, a zaświadczenia są w aktach licznych wniosków o pomoc prawną. Ponadto P. H. nie żądał dowodu kosztów leczenia [...], które pozostały bez refundacji, akt notarialny sprzedaży nieruchomości rolnej przez męża nie wpływa na sytuację z ostatnich 3 miesięcy 2010 r. poprzedzających złożenie formularza PPF i dotyczy odrębności gospodarstwa domowego, a rodzeństwo nie ma obowiązku wywodzić o darowiźnie. Na zakończenie skarżąca podniosła, że warunki przyznania prawa pomocy są prawidłowo udokumentowane. Wobec ujawnienia w innych spraw, wszczętych przed tut. Sądem ze skargi skarżącej, okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2010 r. do akt sprawy załączono również dokumenty przedłożone w innych sprawach w postaci: - znajdujących się w aktach I SA/Op 461/09 kopii aktów notarialnych ( k.88-89 i k.28-32 akt), - pochodzących z akt I SA/Op 497/09 (k.137 -138 akt) zaświadczeń z urzędu Skarbowego o dochodach skarżącej i jej męża P. H. za rok 2009 i 2008 obecnie znajdującego się w uwierzytelnionej kopii w aktach o sygn. II SA/Op 415/10 – tu. k.17-18 akt, - pochodzącego z akt o sygn. II SA/Op 337/10 (k.22-23 akt) wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, obecnie znajdującego się w uwierzytelnionej kopii w aktach o sygn. II SA/Op 415/10 – tu. k.65-67 akt, - pochodzącego z akt o sygn. II SA/Op 337/10 (k.51-akt), zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru przesyłki (tj. wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy), wysłanej do skarżącej w dniu 12 sierpnia 2020 r., podpisanego przez P. H. obecnie znajdującego się w uwierzytelnionej kopii w aktach o sygn. II SA/Op 415/10 - tu k. 69 akt, - pochodzących z akt o sygn. II SA/Op 337/10 (k.43 i k.52) pism skarżącej z dnia 5 i 19 sierpnia 2010 r., obecnie znajdującego się w uwierzytelnionej kopii w aktach o sygn. II SA/Op 415/10 – tu. k.71 i -70 akt, - pochodzącego z akt o sygn. II SA/Op 333/10 (k. 46 akt) pisma skarżącej z dnia 4 sierpnia 2010 r., obecnie znajdującego się w uwierzytelnionej kopii w aktach o sygn. II SA/Op 415/10 – tu. k.77 akt, - z akt o sygn. II SA/Op 413/10 wezwania z dnia 5 listopada 2010 r. (k. 35 akt) i pisma skarżącej z dnia 8 listopada 2010 r. (k. 38 akt). Pismem dnia 5 listopada 2010 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień i dokumentów wskazując, na konieczność objaśnienia: -czy synowie D. i P. kontynuują naukę i jeśli tak o przedłożenie zaświadczeń na tę okoliczność, a w przypadku jeśli nie – o wyjaśnienie czy pracują, czy też mają status bezrobotnych, a w związku z tym o przedstawienie zaświadczeń z urzędu pracy; -czy dzieci znajdujące się na jej utrzymaniu pobierają aktualnie stypendia socjalne lub inne, jeśli tak przedłożenie na tę okoliczność odpowiednich zaświadczeń; - co oznacza sformułowanie zawarte w piśmie z dnia 24 października 2010 r. "Ze sprzedażą wiązały się też koszty utrzymania zabudowań", napisane odnośnie sprzedaży gospodarstwa rolnego przez męża; - przedłożenie dokumentów rodzaj i wysokość posiadanych zadłużeń; pod rygorem odmowy przyznania pomocy na skutek uznania, że nie zostało wskazane spełnienie przesłanek jego przyznania. Następnie do akt sądowych załączone zostało pismo skarżącej z dnia 8 listopada 2010 r., wniesione w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2010 w sprawie o sygn. akt II SA/Op 413/10. W piśmie tym skarżąca wskazała, że przedkładała już zaświadczenia odnośnie nauki dzieci. Oświadczyła też, że syn P. H. w tym miesiącu wyjechał za granicę i nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna; dzieci wychowują się w rodzinie z niepełnosprawnością, w której mąż nie uczestniczy w kosztach gospodarstwa domowego i aktualnie nie pobierają stypendiów socjalnych, jednakże dla dziecka w wieku lat 15 i dorosłego syna zostały zgłoszone wnioski. Odnośnie sformułowania dotyczącego kosztów utrzymania zabudowań, skarżąca wyjaśniła, że jest ono jasne i oznacza, że należało opłacić istnienie i remonty walących się zabudowań, koszty pilnowania itd. Oświadczyła ponadto, że przedłożyła dokumenty spłaty pożyczek, które jak podkreśliła nie pochodzą z OPS [...], a były i są konieczne do minimum utrzymania, na czas wywiedzenia swych krzywd. Wskazała przy tym, że nie pracuje od 1991 r. i jest zarejestrowana w PUP [...], przy czym dwa razy otrzymywała ofertę pracy. Na zakończenie podniosła, że w kilku sprawach należących do właściwości Wydziału I skorzystała z prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał na użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże", jako oznaczające, że ciężar dowodu wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Referendarz podzielił również pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 9 września 2004 r. (sygn. akt FZ 360/04, niepubl.), że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli natomiast fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, zachodzą podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarżąca pomimo wezwania i pouczenia o skutkach niezastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. Jak wskazał, przede wszystkim nie wyjaśniła kwestii rozdysponowania kwoty 360.000 zł uzyskanej przez męża ze sprzedaży gospodarstwa rolnego w K. stwierdzając, że nie jest w stanie przedstawić dowodów na potwierdzenie przeznaczenia części tej kwoty na leczenie męża i podziału pozostałej pomiędzy rodzeństwo męża. Referendarz wskazał, że skarżąca wiedziała o tej transakcji, gdyż jak ukazuje to akt notarialny brała udział w jej przeprowadzeniu, jako pełnomocnik męża. Referendarz uznał, że kwota ze sprzedaży gospodarstwa męża, co do której skarżąca nie jest w stanie przedstawić dowodów jej rozdysponowania, jest na tyle duża, że zasadniczo zmienia jego sytuację materialną i powoduje, że ma on realną możliwość uczestniczenia w pokrywaniu wydatków rodziny. Jak wskazał, wnioskodawczyni nie przedłożyła przy tym dowodów leczenia męża, na które wg jej oświadczenia miała być przeznaczona część kwoty ze sprzedaży, jak również nie uzyskała stosownych oświadczeń od rodzeństwa męża na okoliczność otrzymanych znacznych kwot z podziału sumy ze sprzedaży nieruchomości. W ocenie referendarza przedłożenie stosownych dowodów na wskazane okoliczności było natomiast możliwe. Reasumując, referendarz stwierdził, że skarżąca mogła przedstawić dokumenty wymienione w wezwaniu dotyczące potwierdzenia rozdysponowania kwoty ze sprzedaży gospodarstwa przez jej męża, zaś nieprzedłożenie ich należy potraktować jako niewykazanie, że spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Uznał tym samym, że sytuacja materialna S. H. i jej rodziny nie została ustalona, a skarżąca nie wykazała, że jej mąż faktycznie nie dysponuje już pieniędzmi uzyskanymi ze sprzedaży gospodarstwa w K., którymi mógłby wspomóc rodzinę. Końcowo wywiódł, że postawa skarżącej, która wybiórczo przedstawiała swoją sytuację materialną uniemożliwiała uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Wyjaśnił też, że wpływu na przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może mieć fakt, że wcześniej prawo pomocy było skarżącej przyznane. Zaznaczył przy tym też, że przy wydawaniu pozytywnych rozstrzygnięć, nie był znany referendarzowi fakt sprzedaży gospodarstwa przez męża skarżącej za znaczną kwotę. Jako błędne uznał ponadto stanowisko strony co do tego, że referendarz powinien badać tylko dochody skarżącej i jej rodziny uzyskane na 3 miesiące wstecz od daty złożenia wniosku, gdyż sytuacja materialna strony powinna być pojmowana szeroku. Od powyższego orzeczenia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że w sytuacji ubóstwa odmowa przyznania prawa pomocy była bezprawna. Wskazała, że dochód na osobę wynosi 98,80 zł, a pomoc prawna przyznana została jej w innych sprawach przy dochodzie w kwocie 807,50 zł. Ponadto w okresie 2 lat przed złożeniem wniosku dochód nie przekraczał kwoty 351 zł (netto) na osobę, a w zeznaniach podatkowych jest dochód zerowy, przy czym prawo zezwala jej na wspólne rozliczanie się z małżonkiem, który w całości odzyskuje pobraną zaliczkę w przybliżonej kwocie 200-300 zł. Skarżąca wyjaśniła, że w podanym okresie nie wykonywała żadnej pracy dorywczej, nie posiada żadnego majątku oraz zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej z powodu renty rolniczej męża, który jednak nie tworzy z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto podniosła, iż wskazany stan faktyczny trwa od 1991 r. wskazała, że udzielenia pomocy społecznej zaczęto odmawiać jej od kwietnia/ maja 2008 r. pomimo, iż przepisy prawa społecznego nie uległy zmianie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy skutkuje zatem dokonaniem przez Sąd ponownych ustaleń oraz ponownej oceny pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie S. H. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2010r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, obejmujący ustanowienie adwokata, podlegał rozpoznaniu przez Sąd. W pierwszej kolejności odnotować należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanej regulacji wynika, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach, gdy obiektywne okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie, bez zachwiania swojej sytuacji materialnej i bytowej w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Jednocześnie zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych. Powinien on zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na jego sytuację materialną. Rozstrzygnięcie w kwestii zasadności przyznania prawa pomocy zależy bowiem od tego co zostanie przez stronę wykazane. Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej polega m.in. na przedstawieniu niezbędnych informacji - dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy - w urzędowym formularzu wniosku, a także na składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W niniejszej sprawie powstały wątpliwości dotyczące sytuacji materialnej skarżącej wskutek informacji ujawnionych w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem, w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, a także informacji wynikających z przedłożonych przez nią w tych sprawach dokumentów i akt administracyjnych oraz treści składanych przez nią oświadczeń (np. II SA/Op 461/10, I SA/Op 497/09, II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10). W związku z powyższym wraz z przesłaniem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także już po jego złożeniu, wzywano skarżącą do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej analizy jej sytuacji materialnej, w szczególności zaś związanych z okolicznościami: sprzedaży przez jej męża gospodarstwa rolnego za cenę 360000 zł i rozdysponowania tej kwoty na koszty leczenia oraz pomiędzy jego rodzeństwo, a także pozwalających na ustalenie źródeł uzyskiwanych przez skarżącą dochodów i osób faktycznie tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślić należy, że uprawnienie do wezwania wnioskodawcy o dodatkowe oświadczenie lub przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego znajduje oparcie w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, w każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl z kolei § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje, że katalog dokumentów mogących stanowić źródło dla potwierdzenia sytuacji majątkowej nie jest zamknięty. O ile jednak strona może przedstawiać również inne dowody, jak już wcześniej wskazano, to właśnie na niej ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa. Uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się przy tym z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie jest bowiem zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa. Zaznaczyć przy tym też trzeba, że błędne jest przekonanie skarżącej, że badaniu podlegają tylko dochody uzyskane na 3 miesiące wstecz od daty złożenia wniosku. Sytuacja materialna strony powinna być bowiem pojmowana szeroko, a "Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych" (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 480/08, System Informacji Prawnej Lex nr 504537). Termin 3 miesięcy wskazany jest natomiast w § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. jedynie odnośnie dokumentów źródłowych, takich jak wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. W świetle powyżej poczynionych uwag należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie S. H. nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W formularzu wniosku oświadczyła jedynie, że pozostaje bez pracy, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci, posiada mieszkanie oraz nieruchomość rolną, która jest w dzierżawie, jej dochód stanowią zasiłek rodzinny, dodatek mieszkaniowy i alimenty, w łącznej wysokości 659 zł, a łączne koszty utrzymania mieszkania, energii i gazu wynoszą 641,14 zł. Nie przedstawiła przy tym jednak żądanych dokumentów, potwierdzających złą sytuację materialną, na którą się powołuje. Przede wszystkim nie można uznać za uprawdopodobnioną wskazywanej w oświadczeniach skarżącej okoliczności, że nie prowadzi ona wspólnie z mężem gospodarstwa domowego, która w ocenie Sądu budzi poważne wątpliwości, nie znajdując jednoznacznego potwierdzenia w materiale dowodowym. Zauważyć należy, że mąż skarżącej zameldowany jest na pobyt stały w miejscu jej zamieszkania. Okoliczność, iż przebywa pod adresem zamieszkania skarżącej i jej dzieci, potwierdza fakt odbioru przez niego pod tym adresem korespondencji sądowej adresowanej do skarżącej w sprawie o sygn. akt II SA/Op 337/10. Ponadto, jak wynika z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N. - małżonkowie S. i P. H. w 2008 r. i w 2009 r. zostali opodatkowani wspólnie podatkiem dochodowym. Biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża wnioskodawczyni podała przy tym, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Wszystkie te wskazane okoliczności, jak i posiadanie przez skarżącą wiedzy na temat choroby męża, którą to okoliczność skarżąca wskazuje w swych oświadczeniach, a także podziału kwoty ze sprzedaży nieruchomości oraz oświadczenie o rezygnacji z działalności rolniczej z powodu renty rolniczej męża wskazują na łączącą ich relację, która budzi wątpliwości co do podnoszonego faktu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenie rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma z kolei, bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Z powyższych przyczyn, równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej męża skarżącej. W tym zakresie skarżąca nie przedłożyła natomiast dokumentów, dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę 360.000 zł. oraz związanych z rozdysponowania tej kwoty, w tym dokumentów potwierdzających przeznaczenie znacznej sumy na leczenie męża i przekazanie pozostałej kwoty na rzecz jego rodzeństwa. Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie kwestionuje wyraźnie akcentowanej przez skarżącą okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, lecz wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty ze sprzedaży tej nieruchomości, miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, w szczególności w kontekście niewystępowania przez skarżącą o podwyższenie alimentów od męża z uwagi na jego niskie dochody. Zwrócić należy uwagę skarżącej, że w sytuacji gdy powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala natomiast na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 104/09, LEX nr 574249). Dostrzec też trzeba, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, LEX nr 552212). Na mocy zaś art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Wynikający z powołanej regulacji obowiązek wzajemnie pomocy istnieje przy tym niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej, istotne było zatem ustalenie, czy nawet w sytuacji gdy skarżąca wraz z dziećmi prowadziłaby odrębne gospodarstwo domowe, który to fakt jak wskazano nie został jednoznacznie potwierdzony, jest w stanie przy pomocy męża, który uzyskał znaczną kwotę ze sprzedaży nieruchomości, ponieść koszty postępowania. Ponadto, zauważyć trzeba, że mąż skarżącej jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], co w związku z koniecznością ponoszenia kosztów utrzymania samochodu, także budzi wątpliwości Sądu, co do jego sytuacji majątkowej i możliwości wspierania skarżącej. Fakt posiadania przez niego samochodu potwierdza w swych oświadczeniach sama skarżąca. Poza powyższym odnotować należy, że skarżąca nie wyjaśniła też innych wątpliwości, np. w jaki sposób ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 641,14 zł, nieznacznie niższych od uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 659,24 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentowała jednak ani rodzaju tej pomocy, ani podmiotów jej udzielających. W szczególności nie wykazała, aby utrzymywała się z kredytów i pożyczek. Brak danych we wskazanym zakresie nie pozwala natomiast na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Trzeba też mieć na uwadze, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających, czy syn P. uczy się, pracuje, czy też ma status osoby bezrobotnej, a także potwierdzających leczenie męża i wydatków z tym związanych, przez co uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu ewentualne obciążenia finansowe. W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że wezwanie do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego status syna, czy też przedstawienie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających leczenie męża - w tym przykładowo dokumentacji medycznej, która jest dla pacjenta dostępna - nie jest możliwe do spełnienia. Zauważyć ponadto trzeba, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego, którego grunty oddała w bezpłatną dzierżawę. Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, LEX nr 574123). Powołane stanowisko na gruncie niniejszej sprawy prowadzi zatem do stwierdzenia, że fakt oddania przez skarżącą gospodarstwa rolnego w dzierżawę i brak faktycznego dochodu z tego gospodarstwa nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy, lecz potwierdza, że skarżąca nie wykorzystuje swych możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia powstałych w rozpoznawanej sprawie wątpliwości spowodowała z kolei brak możliwości pełnej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej jej rodziny. Jeszcze raz podkreślić przy tym należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Dlatego też - jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r.(sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205) - strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Końcowo już zauważyć wypada, że podnoszona przez skarżącą okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może skutkować, niejako automatycznie, podjęciem podobnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Celnie wywodzono w orzecznictwie, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę - dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej - rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz kierował się stanowiskiem wyrażonym w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 231/08, Lex nr 478981). Ponadto odnotować należy, że w sprawach, w których przyznano skarżącej prawo pomocy nieznany był jeszcze fakt sprzedaży nieruchomości w K., która to okoliczność ujawniła się dopiero w sprawach wszczętych ze skargi S. H., a prowadzonych w Wydziale I tut. Sądu. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.