II SA/Op 486/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (zwana dalej też Spółką), działając przez swojego pełnomocnika adwokata Ł. S., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, w kwocie 12.000 zł. Skarżąca złożyła wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej zwolnienia w całości z opłat sądowych. Podała, że przedmiotem jej działalności jest działalność rozrywkowa i rekreacyjna, badanie rynku i opinii publicznej, wynajem i dzierżawa maszyn, urządzeń i dóbr materialnych, działalność portali internetowych, naprawa, konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych oraz działalność usługowa, która nie jest nigdzie indziej sklasyfikowana. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że aktualnie nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi, zarówno w formie pieniężnej, jak i w formie środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Jedynym środkiem trwałym są automaty do gier, w przeważającej mierze zatrzymane przez Urząd Celny w toku prowadzonych postępowań. Zatrzymania te spowodowały niemożność prowadzenia działalności gospodarczej i w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Opisane trudności finansowe trwają od dłuższego czasu, mają charakter trwały, co uniemożliwiło Spółce poczynienie oszczędności na zabezpieczenie ewentualnych kosztów sądowych. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 500 850,02 zł, wysokość strat 167 360,10 zł, stan konta bankowego 0 zł. Wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wynoszą 1.140 000 zł, a wpisy sądowe wynoszą łącznie 34.400 zł. Wymagalne zobowiązania wobec kontrahentów, w szczególności z tytułu umów najmu o dzierżawy wynoszą ponad 100 000 zł. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w stosunku prawnym z fachowym pełnomocnikiem świadczącym na jej rzecz pomoc prawną. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, uznając dane zawarte w formularzu za niewystarczające do rozpoznania wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy, wezwał ją do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, w tym poświadczonych za zgodność z oryginałem: odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2014, deklaracji VAT-7 za 2015 r., wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ostatnich 6 miesiącach. W przypadku, gdyby rachunki bankowe były zajęte, wezwał Spółkę do przedstawienia potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Spółka miała także wskazać, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową Spółki, został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika. Wezwano ją także o nadesłanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat oraz czy w stosunku do Spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze, a także czy Spółka aktualnie zatrudnia pracowników. Pełnomocnik skarżącej przy piśmie z dnia 4 grudnia 2015 r. przesłał oświadczenie z dnia 2 grudnia 2015 r., z którego wynika, że nie został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez wspólników Spółki; Spółka nie korzystała w ciągu ostatnich dwóch lat z pomocy publicznej; nie zostało wobec Spółki wszczęte postępowanie naprawcze, ani zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości; poza działalnością związaną z grami na automatach Spółka nie prowadzi innej działalności gospodarczej. Ponadto, Spółka nie zatrudnia pracowników, a lokal stanowiący siedzibę Spółki stanowi przedmiot umowy najmu. Spółka posiada tylko jeden rachunek bankowy. W załączeniu pełnomocnik skarżącej przesłał następujące dokumenty: deklarację CIT-8 za 2014 rok; deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2015 r. do września 2015 r.; wyciąg z rachunku bankowego, na którym wykazano jedynie saldo końcowe wynoszące: - 597,37 zł; dwa zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego przez Izbę Celną w [...]. Pełnomocnik nadesłał także deklaracje kwartalne podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r. Wynika z nich, że Spółka w tym okresie świadczyła usługi lub dostarczała towary, tj. dokonała sprzedaży towarów lub usług za kwoty odpowiednio: 679.992 zł w I kwartale 2015 r. i 548.733 zł w II kwartale 2015 r. W roku 2014, według deklaracji CIT-8, przychód wyniósł 1.688.950, 20 zł, koszty jego uzyskania 1.745.404,46 zł, strata 56.454,26 zł. Spółka nie nadesłała następujących żądanych od niej dokumentów: - wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy obrazującego operacje dokonane na nim w tym okresie; - zaświadczenia z banku, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków – stosownego zaświadczenia z banku lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. O możliwościach płatniczych skarżącej świadczy fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej oraz sytuacji finansowej nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Skarżąca nie wykazała, aby wyczerpała wszelkie możliwości pozyskania środków finansowych umożliwiających jej ponoszenie opłat sądowych. W szczególności nie decyduje o tym oświadczenie wspólnika o wyłączeniu możliwości dokapitalizowania spółki. Pełnomocnik skarżącej odebrał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w dniu 30 grudnia 2015 r. i w tym samym dniu (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniósł od niego sprzeciw. Zarzucił w nim, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 245 § 1, § 3 P.p.s.a. i art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie pomimo, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniósł zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach Spółka wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Spółka przyznała, że ma majątek ruchomy, ujęty w wykazie środków trwałych, ale składają się na niego niemal wyłącznie automaty do gry. Te natomiast w obecnej sytuacji są trudno zbywalne, a w części także zatrzymane przez urzędy celne lub zajęte w toku prowadzonych egzekucji. Podkreślił, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie 34.280 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 1.224.000 zł. Uiszczenie przez wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie jej w całości z opłat sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą Spółkę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08 - http:www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych przez tut. Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Korzystanie z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych winno mieć zatem miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami i tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować prawa do sądu. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Skarżąca jest Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500.850,02 zł, i wzrosły one w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa uległy powiększeniu z kwoty 330.392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536.474,30 zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez spółkę strata, z kwoty 149.368,31 zł do kwoty 167.360,10 zł. Według oświadczenia Spółki, łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to 34.400 zł, zaś łączna kwoty wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych stanowi kwotę 1.224.000 zł. W tym miejscu podnieść należy, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie, że wystąpiły przesłanki do przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też tylko na tej podstawie nie można oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy o tym, że Spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma to, że uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wynosił 1.671.951,29 zł, jak i że kapitał zakładowy wynosił 5.000 zł, a wartość środków trwałych 500.850,02 zł. Kwoty te znacznie przewyższają wartość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). Odnosząc się do wskazanej okoliczności zajęcia jedynego rachunku bankowego Spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Skarżąca wprawdzie podniosła, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak Spółka nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą, gdyż wartość świadczonych usług i nabytych towarów według deklaracji VAT-7K w I i II kwartale 2015 r. wynosiła odpowiedni 679.992 zł oraz 548.773 zł. Podkreślenia wymaga, że działalność Spółki nie została zawieszona i brak jest wykazania, aby zamierzała tę działalność zawiesić, bądź został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Brak jest też informacji, że Spółka rzeczywiście utraciła płynność finansową. Dostrzec należy natomiast, że pomimo straty Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje i mimo twierdzenia, że część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro zatem Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Dodatkowo Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika, składając w tym zakresie jedynie oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Bierność Spółki w tym przedmiocie stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania jej prawa pomocy i braku podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 – http:www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Stwierdzić należy również, że nawet jeśli przyjąć, iż prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach ograniczone zostało w związku z ich zajęciem przez właściwe organy, to brak jest dowodów wskazujących, że te urządzenia stanowią jedyny i cały majątek Spółki i że nie dysponuje ona innymi jego składnikami, ani że nie uzyskuje przychodów z innych rodzajów działalności, które zostały wskazane w KRS. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że jeśli wnioskodawca chce skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Nie przedstawienie przez stronę żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd jest uprawniony do sformułowania oceny na podstawie posiadanych danych. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Spółka nie złożyła materiałów źródłowych obrazujących aktualną kondycję finansową, w szczególności wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, który obrazowałby dokonane w tym okresie operacje; zaświadczenia z banku o wysokości zajęć i sposobie ich zapłaty. Brak ten uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej Spółki oraz jej możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wykazała zaistnienie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2015 r.