II SA/Op 500/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. z dnia 25 maja 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia obiektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Op 500/16 i zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz ustanowić J. C. radcę prawnego. J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę. W dniu 16 grudnia 2016 r. skarżący nadał za pośrednictwem poczty (data stempla) wypełniony formularz wniosku, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając żądanie skarżący podał, że na skutek egzekucji komorniczej prowadzonej od 2014 r. znalazł się w bardzo trudnej sytuacji finansowo-prawnej, z uwagi m.in. na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej. Z tych względów, skarżący postanowił wynająć swoje mieszkanie i ograniczyć wydatki na swoje potrzeby, do minimum aż do wyjaśnienia sprawy. Dodał, że mieszka w różnych miejscach. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest należność z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości od 500-800 zł miesięcznie; skarżący posiada ponadto oszczędności w wysokości 300 zł, działkę gruntową o wartości ok. 80.000 zł (dom do generalnego remontu), mieszkanie o powierzchni ok. [...] m², a także jest współwłaścicielem mieszkania (mieszkanie córki skarżącego). Wskazując na zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: koszty wyżywienia, koszty zakupu odzieży, dojazdów, badań (nie określając ich wysokości), a także alimenty w wysokości 700 zł miesięcznie. Skarżący wskazał na nieprawidłową – jego zdaniem – działalność banków, które zachowują się w stosunku do niego jako klienta, bardzo nierzetelnie, łamiąc przy tym prawo. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 28 grudnia 2016 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń, a to przez przedłożenie aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, a także wyjaśnienie czy skarżący korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej. Zobowiązano także skarżącego do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez skarżącego, wyjaśnienia czy z posiadanych jako właściciel lub współwłaściciel mieszkań, skarżący uzyskuje dochód (np. z tytułu najmu) i jakiej wielkości jest to kwota. Zwrócono się także o udokumentowanie podawanych przez skarżącego wydatków z tytułu alimentów; udokumentowanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z postępowaniem komorniczym i sądowym, a także wskazanie jakiego rzędu skarżący posiada zadłużenia i wskazanie rodzaju zaciągniętych kredytów, ich wysokości oraz celu, na jaki zostały zaciągnięte. Opisane wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 stycznia 2017 r., na które odpowiedział w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r. Do akt sprawy, skarżący dołączył kserokopie bankowych tytułów egzekucyjnych wydanych w związku z umową o kredyt hipoteczny, datowane na: 10 grudnia 2014 r. i 10 grudnia 2013 r., kserokopię ww. umowy kredytowej, odpis postanowienia Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 8 marca 2016 r. dotyczącego sprawy egzekucyjnej w przedmiocie nadzoru nad egzekucją z nieruchomości, kserokopię umowę najmu lokalu mieszkalnego, dowody wpłat z tytułu opłat za media lokalowe. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r., starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Referendarz podniósł, że nie budzi wątpliwości, iż powstała sytuacja materialna skarżącego związana jest z zaciągniętymi zobowiązaniami finansowymi, które obecnie wynoszą 400 tysięcy zł, a były one wynikiem świadomych planów i przedsięwzięć inwestycyjnych rodziny skarżącego. Trudno bowiem uznać, że członkowie ówczesnej rodziny skarżącego podjęli je w celu wyłącznie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w sytuacji, gdy rodzina ta posiada dwa mieszkania i działkę gruntową (z "budynkiem do remontu lub wyburzenia"). Ponadto wskazał, że jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). W ocenie referendarza, określana przez skarżącego jako dramatyczna jego sytuacja materialna, nie znajdowała jednak odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym, który potwierdzał tylko niektóre wykazywane przez skarżącego okoliczności i pozostawia szereg wątpliwości. Zdaniem referendarza okoliczności świadczące o braku podstaw do przyznania pomocy, to fakt, że skarżący był właścicielem, bądź współwłaścicielem nieruchomości (dwóch mieszkań i jednej zabudowanej działki gruntowej), z których uzyskiwał dochód, pozwalający mu na pokrycie części wydatków. Korzystał ze wsparcia osób trzecich, które pokrywają koszty jego wyżywienia i zapewniały warunki mieszkaniowe, lecz szczegóły udzielania tej pomocy (np. kwestia wysokości pomocy finansowej) nie zostały podane. Ponadto, jak zauważył referendarz w ślad za oświadczeniem skarżącego, nie podejmował on pracy zarobkowej z uwagi na trudności ze zdobyciem środków pieniężnych w celu prowadzenia działalności gospodarczej, czy faktem, że zarobione środki były ściągane na konto należności i zobowiązań, co było powodem jego załamania. Referendarz podniósł, że skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił jednak, że jest osobą bezrobotną (brak np. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy), czy że przeszedł kryzys zdrowotny (np. zaświadczenie lekarskie, karty szpitalne, kserokopie recept, itp.). Jednocześnie aktywnie uczestniczył w pracach stowarzyszenia, co wskazywało na jego dobry stan zdrowia i utrzymującą się aktywność życiową. Przywołując się na utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, referendarz uznał, że oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko uzyskiwany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie. Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, referendarz zauważył, że skarżący z uwagi na swój potencjał, wiek i dobry stan zdrowia (skarżący nie podawał odmiennych twierdzeń w tym zakresie), mógłby podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze. Referendarz podniósł także, że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż skarżący zaciągnął kredyty wspólnie z drugą współwłaścicielką nieruchomości, która jest także zobowiązana partycypować w kosztach utrzymania tych nieruchomości, w tym kosztów sądowych. Skarżący nie pozostaje zatem sam w obliczu obowiązku pokrycia tych kosztów. A okolicznością nie pozostającą bez znaczenie – w ocenie referendarza, było także to, że skarżący zamierza złożyć pozew sądowy przeciwko bankom, wiążący się z koniecznością poniesienia określonych kosztów sądowych, a to z kolei sugeruje, iż skarżący dysponował już, bądź gromadził środki finansowe na ten cel. W dniu 18 kwietnia 2017 r., skarżący uiścił wymagany wpis od skargi w wysokości 500 zł (por. wyciąg bankowy: k-104 akt sądowych). Kolejnym wnioskiem z dnia 25 maja 2017 r., uzupełnionym następnie przez złożenie go na urzędowym formularzu, skarżący zwrócił się ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając prośbę wskazał, że ujawniono u niego szereg chorób, które powodują konieczność pilnego leczenia, a na skutek chorób nie jest w stanie wykonywać zawodu [...] i prowadzić zajęć [...]. Wskazał, że od maja 2017 r. jest w sporze zbiorowym z bankiem, ponadto ponosi koszty leczenia W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest należność z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie, lecz umowa kończy się z końcem czerwca br.; ponadto przyjmuje kilka zleceń prac dorywczych – ok. 300 zł na miesiąc (w czasie wakacji może brakować). Skarżący posiada działkę gruntową o wartości ok. 80.000 zł (dom do generalnego remontu), mieszkanie o powierzchni ok. [...] m², a także jest współwłaścicielem mieszkania (mieszkanie córki skarżącego). Wskazując na zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: koszty wyżywienia, koszty zakupu odzieży, dojazdów, badań lekarskich i wizyt na ok. 1.000 zł, a także alimenty w wysokości 700 zł miesięcznie. Dodał, że pomaga mu córka, przez co nie doprowadza do egzekucji alimentów, których to należności na rzecz córki skarżący nie świadczy. Dodał, że chwilowo mieszka u różnych znajomych. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 12 lipca 2017 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów źródłowych, a mianowicie o wyjaśnienie czy nadal pozostaje aktualne oświadczenie, że wnioskodawca nie posiada żadnych rachunków bankowych, a jeżeli nie – to należy przedłożyć aktualne (z miesięcy: kwiecień, maj i czerwiec 2017 r.) wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Zobowiązano do wyjaśnienia i udokumentowania w jakim zakresie skarżący korzysta z pomocy osób trzecich (pozostaje na ich utrzymaniu), bądź z instytucji pomocy społecznej, przez przedłożenie oświadczeń ww. osób, bądź stosownych zaświadczeń. Zwrócono się także o jednoznaczne wyjaśnienie kto jest właścicielem (współwłaścicielem) dwóch mieszkań położonych w [...] (przy ul. [...] i przy ul. [...]) ze wskazaniem kto w nich mieszka i kto ponosi koszty utrzymania ww. nieruchomości, a także wyjaśnienie kto jest właścicielem (współwłaścicielem) wskazanego we wniosku domu ze wskazaniem kto ponosi koszty utrzymania ww. nieruchomości. Wezwano ponadto do jednoznacznego określenia i uprawdopodobnienia uzyskiwanych dochodów z tytułu wykonywanych prac zarobkowych ([...], lekcje [...]), przez przedłożenie np. stosownych umów, itp. Skarżący odniósł się do wezwania w piśmie, które wpłynęło do tut. Sądu w dniu 11 sierpnia 2017 r. (por. k:172 – 179 akt), a także przedłożył szereg dokumentów źródłowych. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 P.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wobec tego, przy ocenie obecnie rozpoznawanego wniosku należy mieć na uwadze postanowienie starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., zapadłe w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez tego rodzaju zmiany okoliczności sprawy, wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone. W odniesieniu do prawa pomocy zmiany okoliczności sprawy musiałyby być na tyle widoczne, aby miały wpływ na weryfikację dotychczasowego negatywnego stanowiska sądu w odniesieniu do wniosku, a zatem w istocie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt I GZ 220/07 oraz z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 336/14 – dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W szczególności zmiana ta może dotyczyć okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 oraz art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a. Skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa pogorszyła się w relacji z sytuacją poprzednio ocenianą. Skarżący zrealizował bowiem wezwanie referendarza z dnia 12 lipca 2017 r. o dodatkowe dokumenty i oświadczenia, przywołując nowe okoliczności sprawy, w porównaniu do tych, będących podstawą do wydania uprzedniego postanowienia z dnia 10 lutego 2017 r. Zaistniała zatem podstawa do weryfikacji sytuacji bytowej skarżącego i zmiany postanowienia z dnia 10 lutego 2017 r. Zmiany zaistniały w zakresie dochodów skarżącego, bowiem zgodnie z jego oświadczeniem nie uzyskuje już wpływów finansowych z tytułu prac dorywczych ze względu na pogorszenie się jego stanu zdrowia, utrudniające podjęcie przez skarżącego pracy zarobkowej. Na poparcie złego stanu zdrowia skarżący dołączył do akt sprawy wyniki badań i skierowań lekarskich. Ponadto, skarżący nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu mieszkania, a także posiada od dnia 18 sierpnia 2017 r. status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, co potwierdza dołączone zaświadczenie (k-206 akt sądowych). Skarżący przedstawił także wyciągi z rachunków bankowych, które obrazują brak zgromadzonych oszczędności. O zaległościach finansowych skarżącego w zakresie należności czynszowych, świadczy natomiast zaświadczenie zarządcy nieruchomości z dnia 3 sierpnia 2017 r. (k-196 akt). Nie bez znaczenia dla zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego jest także oświadczenie jego znajomej o zakresie udzielanej skarżącemu pomocy. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że referendarz w postanowieniu z dnia 10 lutego 2017 r. przywołał nieprawdziwe informacje, jakoby skarżący tworzył wspólne gospodarstwo domowe wraz z byłą żoną i córką, podkreślić należy, że w ww. postanowieniu brak jest takich danych i konkluzji. Wręcz przeciwnie, na stronie 4 powołanego orzeczenia, wers 16 od góry, referendarz stwierdził: "W kwestii sytuacji rodzinnej, skarżący oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, choć twierdzi, że posiada pełnoletnią córkę (21 lat) – studentkę, na utrzymanie której skarżącemu zasądzono alimenty w wysokości 700 zł. Alimentów tych nie płaci, bowiem gromadzi środki na procesy sądowe przeciwko bankom. Ponadto, w 2008 r. rozstał się ze swoją partnerką M. C., a okoliczność tę potwierdza także ona sama (por. wniosek o prawo pomocy, k-49 akt sądowych), która określa J. C. "byłym mężem". W dalszej części przywołanego postanowienia z dnia 10 lutego 2017 r. referendarz wskazał jedynie, że skarżący wraz z M. C. pozostaje nadal formalnym współwłaścicielem nieruchomości, a fakt ten skarżący zresztą sam potwierdził i o zaistnieniu podnoszonej okoliczności oświadczył w treści złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. k- 55 akt i k-145 akt), czy swoim piśmie będącym odpowiedzią na wezwanie referendarza z dnia 12 lipca 2017 r. (por. k-175 akt, wers 11 od góry). Wobec tego zarzuty skarżącego w przedstawionym zakresie, uznać należy za niezasadne. Reasumując powyższe, w obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także na skutek postępowania wyjaśniającego, skarżący przywołał okoliczności pozwalające stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącego w partycypowaniu w całości kosztów postępowania i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Przede wszystkim, w przeciwieństwie do poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wykazał inicjatywę dowodową przedstawiając żądane przez referendarza dokumenty źródłowe. Zdaniem referendarza, w ten sposób zebrany materiał daje podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.ps.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec tego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 P.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji