II SA/Op 501/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt II SA/Op 501/15, o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 501/15, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w [...], (zwana dalej Spółką), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 11 września 2015 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, w kwocie 12.000 zł, składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części, tj. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r., które w związku z wniesionym przez skarżącą sprzeciwem, zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 15 lutego 2016 r. Spółka, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł, uiściła wpis w wyznaczonym terminie. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 501/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 19 lipca 2016 r. W dniu 16 sierpnia 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wraz z tą skargą złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że z uwagi na obecną kondycję finansową nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, tj. nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, co dotyczy wpisu od skargi, jak i przyszłych opłat sądowych. Nie posiada też środków trwałych, które mogłaby w tym celu spieniężyć. Jedynym środkiem trwałym są automaty do gier, w przeważającej liczbie zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych postępowań, przez co Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada też zdolności kredytowej, zaś jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Te trudności finansowe mają charakter trwały i utrzymują się od dłuższego czasu, co uniemożliwiło Spółce poczynienie oszczędności na zabezpieczenie ewentualnych kosztów sądowych. Skarżąca podała poza tym, że z końcem lutego 2016 r. Bank B S.A. rozwiązał z nią umowę rachunku bankowego z uwagi na brak płatności, gdyż wszystkie środki na rachunku zostały zajęte przez urzędy celne, co uniemożliwiało pobranie środków na poczet obsługi konta i aktualnie Spółka nie zawarła nowej umowy rachunku bankowego. W związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Opolu, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał pełnomocnika Spółki do złożenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania: - poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2015, lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiągniętych w roku 2015 dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów - na podstawie przedkładanych miesięcznych zeznań), - poświadczonych za zgodność oryginałem deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące (od maja 2016 r. do lipca 2016 r.), - zestawienia przychodów ze sprzedaży za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r., - zestawienia kosztów zakupu za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r., - tabeli amortyzacji środków trwałych, - złożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach za okres od stycznia 2016 r. do sierpnia 2016 r., - w przypadku zajęcia rachunków bankowych - zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków- stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, - wskazania, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową Spółki został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika (tj. czy uległo zmianie stanowisko przedstawione w tym względzie we wniosku) i przedstawienie decyzji wspólnika w tym zakresie, ewentualnie wskazania innego źródła finansowania bieżącej działalności spółki, - przekazanie informacji o otrzymanej ewentualnie pomocy publicznej w ciągu ostatnich dwóch lat, - wskazania tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej siedzibę Spółki oraz udokumentowania wysokości aktualnie ponoszonych z tego tytułu kosztów. Powyższe wezwanie przesłane zostało na adres Kancelarii pełnomocnika Spółki i pod tym adresem doręczone w dniu 29 sierpnia 2016 r., co wynika z adnotacji na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W aktach brak jest dowodów, że Spółka udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. W związku z powyższym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu postanowieniem z dnia 20 września 2016 r. odmówił zmiany postanowienia prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, pomimo że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka wskazała, że od roku 2013 wykazuje w swoich sprawozdaniach znaczne straty finansowe, a więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Spółka przyznała, że posiada majątek ruchomy, ujęty w wykazie środków trwałych, ale składają się na niego niemal wyłącznie automaty do gry, które w obecnej sytuacji są trudno zbywalne, a w części także zatrzymane przez urzędy celne lub zajęte w toku prowadzonych egzekucji. Spółka podkreśliła, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. W toku egzekucji administracyjnych zajmowane są urządzenia stanowiące jedyny majątek Spółki, który służy jej do prowadzenia działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie ponad 100.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych ponad 3.000.000 zł. Nałożenie na Spółkę obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Spółka wniosła obecnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o prawo pomocy w tym samym zakresie, co w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozstrzygniętym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2015 r., utrzymanym w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia 15 lutego 2016 r. Zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jednakże stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Na zasadzie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że w świetle art. 246 § 2 P.p.s.a. ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w pkt 2 tego przepisu, ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek i przekonanie sądu o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć trzeba, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny oraz rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zauważyć także należy, że podstawą przyznania prawa pomocy jest ustalenie możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych, co jest możliwe wyłącznie po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących stanu finansowego. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych, co w istocie stanowi dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Rodzi to obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia tych okoliczności, zwłaszcza gdy dane zawarte w formularzu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny lub budzą wątpliwości, a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeśli strona, pomimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, to musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Tymczasem skarżąca Spółka, pomimo prawidłowego wezwania w tym przedmiocie, nie przesłała żądanych dokumentów i wyjaśnień, z których wynikałoby, że jej sytuacja majątkowa aktualnie uległa pogorszeniu i przedstawia się tak, jak to opisane zostało we wniosku z dnia 16 sierpnia 2016 r. oraz że pogorszenie to nastąpiło w takim stopniu, który uzasadnia zmianę prawomocnego postanowienia i przyznanie prawa pomocy zakresie określonym w aktualnym wniosku, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących aktualną sytuację skarżącej, nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji Spółki. Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy mieć na względzie, że sytuacja majątkowa Spółki była już oceniania przez tut. Sąd w postanowieniu z dnia 15 lutego 2016 r. Utrzymując w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 grudnia 2015 r. odmawiające przyznania Spółce prawa pomocy Sąd uznał wówczas, że skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500.850,02 zł, i wzrosły one w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł. Za rok obrotowy 2014 według bilansu spółka uzyskała przychód w kwocie 1.671.951,29 zł oraz wykazała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że w 2014 r. zwiększeniu w porównaniu do roku 2013 uległy zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa, a także poniesiona przez Spółkę strata. W złożonym obecnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 sierpnia 2016 r. Spółka wskazała, że wartość kapitału zakładowego oraz środków trwałych nie uległy zmianie. Według oświadczenia Spółki, złożonego w sprzeciwie z dnia 6 października 2016 r., zwiększyła się natomiast łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu kar, a także kwota wymagalnych kar pieniężnych, które obecnie wynoszą odpowiednio 100.000 zł i ponad 3.000.000 zł. Odnotowania wymaga że do sprzeciwu Spółka w dalszym ciągu nie dołączyła żadnego z wyżej wymienionych dokumentów, zażądanych przez referendarza sądowego w niniejszym postępowaniu, a których zbadanie jest niezbędne w celu prawidłowego ustalenia aktualnej sytuacji finansowej skarżącej i dokonanie weryfikacji twierdzeń skarżącej odnośnie sytuacji majątkowej Spółki. W tych okolicznościach należy więc stwierdzić, że Spółka nie wykazała, aby jej sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do sytuacji ustalanej na grudzień 2015 r. W tym miejscu ponownie wyjaśnić wypada, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że poniesienie straty w działalności gospodarczej automatycznie uzasadnia konieczność przyznania wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy też, że Spółka utraciła płynność finansową. Skarżąca nie wykazała również, że zamierza zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, albo że jest objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wynosił 1.671.951,29 zł. Ważna jest też wysokość kapitału zakładowego, który wynosi 5.000,00 zł oraz wartość środków trwałych wynosząca 500.850,02 zł. Kwoty te znacznie przewyższają wartość wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej, który stosownie do § 3 w zw. z § 1 pkt 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.), wynosi w niniejszej sprawie 200 zł. Odnośnie faktu zamknięcia rachunku bankowego stwierdzić trzeba, że tego rodzaju okoliczność samodzielnie nie może skutkować koniecznością przychylenia się do żądania przyznania prawa pomocy. Wprawdzie Spółka wskazuje, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, kontynuując prowadzenie działalności gospodarczej, pomimo wskazywanego w sprzeciwie faktu zajęcia części środków trwałych w toku postępowań egzekucyjnych. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność Spółki nie została zawieszona. Skarżąca nie wskazała także, aby w stosunku do niej został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też zostało wszczęte postępowanie naprawcze. Poza tym, pomimo straty, Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie stwierdzono, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, powołana strona internetowa). Nakładom na działalność gospodarczą nie można też przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Poza tym Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika, a jedynie złożyła oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Bierność Spółki w tym zakresie stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania jej prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15 oraz z 20 października 2015 r., II FZ 812/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych okoliczności wynika, że brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w sprzeciwie i uznania, że skarżąca Spółka wykazała, iż istnieją przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez Spółkę zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym należało stwierdzić, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 września 2016 r. referendarz sądowy prawidłowo odmówił zmiany wcześniej wydanego postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r., o odmowie przyznania prawa pomocy. Brak jest więc podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia przez Sąd. Z tych względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.