II SA/Op 528/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. H. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] , nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, a wobec nie złożenia sprzeciwu, postanowienie to posiada cechy prawomocności. W dniu 5 maja 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H., a skarżąca pismem z dnia 12 maja 2011r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy i doręczenie odpisu zapadłego wyroku wraz z uzasadnieniem. Pismem z dnia 17 maja 2011r. referendarz sądowy zobowiązał S. H. do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, a doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem dokonano skarżącej w dniu 6 czerwca 2011r. Powyższe wezwanie z dnia 17 maja 2011r. zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 23 maja 2011r., o czym świadczy adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej (k-81 akt sądowych). S. H. doręczyła wypełniony formularz wniosku za pośrednictwem poczty, w dniu 30 maja 2011r. (data stempla pocztowego). Zwróciła się w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, a uzasadniając swoje żądanie stwierdziła, że jest bez pracy i korzysta z pomocy społecznej. Podała także, że bez uszczerbku dla siebie i dzieci nie jest w stanie opłacić adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach S. H. podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z szesnastoletnią córką D. i dwudziestojednoletnim synem D.. Źródłem dochodów miesięcznych rodziny są: alimenty w wysokości 30 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 91 zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości 265,99 zł (łączna wysokość dochodu: 386,99 zł). Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 zł; nie wykazała natomiast innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych. Pismem z dnia 2 czerwca 2011 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie: deklaracji podatkowej za 2010r. członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wraz z potwierdzeniem ich złożenia we właściwym urzędzie skarbowym, a także wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego skarżącej za miesiące marzec, kwiecień i maj 2011r., w przypadku posiadania takich rachunków. Zobowiązano także skarżącą do oświadczenia: czy wnioskodawczyni i P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni, a ponadto: czy wnioskodawczyni uzyskuje dodatkową pomoc od osób trzecich i instytucji, wraz z podaniem rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej – jej wysokość, a także udokumentowanie powyższego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Zażądano przesłania dowodu potwierdzającego odbycie przez P. H. leczenia stwardnienia rozsianego z uwzględnieniem kosztów tego leczenia. O przekazaniu części sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K. w wysokości 60.000 zł na leczenie męża, wnioskodawczyni oświadczyła bowiem m.in. w sprawie 334/10. Zażądano także przesłania dowodu otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości rolnej z zabudowaniami o powierzchni 17,26 ha w K., dokonanej w 2009r. przez P. H. za cenę 360.000 zł, na podstawie aktu notarialnego Repertorium A numer [...], podpisanego w dniu 1 lipca 2008r. O przekazaniu pieniędzy rodzeństwu skarżąca oświadczyła natomiast w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SA/Op 333/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 403/10, II SA/Op 405/10. Sąd wezwał także skarżącą do wyjaśnienia, dlaczego skarżąca nie wykazała w formularzu wniosku nieruchomości rolnej wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10, II SA/Op 686/10, a w przypadku sprzedaży tej nieruchomości, zażądał wskazania uzyskanej z tego tytułu kwoty i przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Skarżąca miała również wyjaśnić czy posiada zaległości z tytułu opłat za czynsz i media lokalowe wraz z przedłożeniem dowodu potwierdzającym ewentualne zadłużenie, a także przedłożyć specyfikację ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne siebie i członków rodziny. Zażądano także, aby skarżąca oświadczyła, czy i jakie zmiany nastąpiły w jej sytuacji majątkowej i rodzinnej w porównaniu z jej sytuacją w grudniu 2011r., gdy występowała o przyznanie prawa pomocy. Wezwania zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 2 czerwca 2011r., o czym świadczy stosowna adnotacja na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżąca nie odniosła się do żądania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie informacje zawarte we wniosku na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej S. H., w ramach kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W związku z powyższym wezwano skarżącą pismem z dnia 21 kwietnia 2011r. do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej analizy sytuacji materialnej skarżącej. Rozpoznający wniosek Sąd zauważył bowiem potrzebę wezwania S. H. do wykazania, że od rozpoznania poprzedniego wniosku w tym przedmiocie zmieniła się sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, uzasadniająca uwzględnienie niniejszego wniosku. Sąd wzywając skarżącą do uzupełnienia wniosku oparł swoje żądanie na całości zebranego w sprawie materiału, a w szczególności na nowych okolicznościach, podniesionych we wniosku z dnia 23 maja 2011r. Sąd uwzględnił bowiem fakt, że od ostatnio złożonego wniosku z dnia 19 grudnia 2010r. minęło parę miesięcy, a treść oświadczeń skarżącej dotycząca jej sytuacji bytowej nie jest identyczna, jak poprzednio. Różnice pojawiły się zwłaszcza w kwestii gospodarstwa rolnego, którego posiadania w obecnym wniosku skarżąca nie wykazała, a także stanu osobowego rodziny wnioskodawczyni. Stąd wyjaśnienia wymagało, czy sytuacja materialna, w jakiej obecnie znajduje się skarżąca, kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a Żądane dokumenty natomiast, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Zawarty w powołanym przepisie katalog dokumentów potwierdzających sytuację majątkową wnioskodawcy nie jest katalogiem zamkniętym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". Dlatego też rozpoznający wniosek ma uprawnienie do żądania od wnioskodawcy również innych dokumentów, niewymienionych w omawianym przepisie, które jego zdaniem umożliwią pełną i rzetelną ocenę sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Powtórzyć jeszcze raz wypada, że to właśnie na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa. Natomiast uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, strona powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa. W świetle powyżej powiedzianego należało stwierdzić, że S. H. nie stosując się do wezwania Sądu, nie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie przedstawiła żądanych dokumentów, a tym samym nie potwierdziła złej sytuacji materialnej, na którą się powołuje. Przede wszystkim nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani też nie złożyła bliższych wyjaśnień dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę 360.000 zł oraz rozdysponowania tej kwoty. Przy czym podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje wyraźnie akcentowanej przez skarżącą okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, ale wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty uzyskanej z jej sprzedaży miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, w szczególności w kontekście występowania przez skarżącą o podwyższenie alimentów od męża jedynie na kwotę 30 zł. Zwrócić należy uwagę skarżącej, że w sytuacji gdy powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223). Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Natomiast rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Na mocy bowiem art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z powyższych przyczyn równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie w niniejszej sprawie wątpliwości związanych z powoływaną przez skarżącą okolicznością, iż nie prowadzi ze swoim mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższa okoliczność nie znalazła potwierdzenia w materiale dokumentacyjnym sprawy, gdyż - jak wynika z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N. (por.: k-44 akt sądowych) - małżonkowie S. i P. H. w 2008r. i w 2009r. zostali opodatkowani wspólnie. Ponadto wnioskodawczyni, biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża, podała, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał (por.: k-52 akt sądowych). Również posiadana przez skarżącą wiedza na temat choroby męża, podziału majątku oraz fakt odbierania przez męża korespondencji kierowanej do skarżącej (por. potwierdzenie odbioru przesyłki: k-32 akt sądowych), mogą wskazywać na łączącą ich relację o charakterze wspólnego gospodarstwa domowego. Z kolei, ustalenie rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej bliskich wnioskodawczyni. Dalej należy odnotować, że wnioskodawczyni nie przedłożyła również dowodów potwierdzających leczenie męża oraz wysokości wydatków z tym związanych, zatem Sąd nie jest w stanie określić, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu obciążenia finansowe. W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że wezwanie do przedłożenia dokumentu potwierdzającego leczenie męża - w tym przykładowo dokumentacji medycznej, która jest dla pacjenta dostępna - nie jest możliwe do spełnienia. Ponadto skarżąca nie przedstawiła kosztów utrzymania miesięcznego siebie i rodziny. Sąd jednakże, posiadając wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania uważa, że uzyskiwany przez skarżącą dochód nie może pokryć opłat za korzystanie z ponad 48 – metrowego mieszkania i zaspokoić podstawowych potrzeb członków rodziny. S. H. nie udziela jednocześnie wyjaśnienia, w jakim zakresie uzyskuje pomoc od osób trzecich, ani w jaki sposób jest w stanie utrzymać swoją rodzinę przy tak niskich dochodach. Zważyć także trzeba na informacje uzyskane przez Sąd z urzędu, w związku z toczącym się przed tut. Sądem postępowaniem wyjaśniającym w sprawie II SA/Op 414/10, że skarżąca posiada nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne. Grunty te, na co wskazują dane wynikające z oświadczeń skarżącej, są dzierżawione nieodpłatnie do 2014r. Wskazać zatem należy, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Trudno nie zauważyć, iż skarżąca z jednej strony podkreśla swoje ubóstwo, a jednocześnie z drugiej – nie podejmuje działań zmierzających do spożytkowania posiadanego majątku, przez np. podjęcie samodzielnej działalności z wykorzystaniem gospodarstwa rolnego, jego odpłatne wydzierżawienie, czy wynajęcie, bądź sprzedaż. Grunty w R. są bowiem dzierżawione nieodpłatnie, a skarżąca w piśmie z dnia 23 maja 2011 r. oświadczyła, że nie zamierza sprzedawać tej nieruchomości, ponieważ ma czworo dzieci, które w przyszłości będą się na niej budować. Podkreślić należy, że to od skarżącej zależy w jaki sposób wykorzystuje swój majątek nieruchomy i nie można wymagać, aby skutki jej decyzji w tym przedmiocie powodowały kredytowanie jej przez budżet państwa, w celu pokrycia kosztów postępowania. Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Brak reakcji skarżącej na wezwanie Sądu w przedmiocie nadesłania żądanych dokumentów i złożenia jednoznacznych wyjaśnień, powoduje bowiem niemożność uznania jej prawa do pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009r., I OZ 744/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX pod nr 552404). Uwzględniając powyższe, Sąd nie znalazł podstaw, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., do ustanowienia skarżącej adwokata z urzędu i orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy, jak w sentencji postanowienia.