II SA/Op 548/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. U. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 19 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2) w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. K. U. złożył pismem z dnia 19 listopada 2015 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 19 października 2015 r., nr [...]. Na skutek powyższego, wezwano skarżącego pismem z dnia 16 grudnia 2015 r., do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu skutecznie w dniu 22 grudnia 2015 r. (por: k-19 akt sądowych), a skarżący za pośrednictwem poczty w dniu w dniu 28 grudnia 2015 r. (data stempla) złożył wniosek na stosownym, urzędowym formularzu. Zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a uzasadniając żądanie wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozbawioną oszczędności. Skarżący podał, że mieszka wraz z [...] – letnią matką, którą opiekuje się z uwagi na jej zły stan zdrowia. Rodzina utrzymuje się z dochodów matki skarżącego, na które składają się 800 zł z tytułu emerytury oraz 200 zł z tytułu dodatku pielęgnacyjnego (łącznie: 1.000 zł netto); posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości ok. 30.000 zł, pole orne o powierzchni [...] ha i wartości 300.000 zł (które to pole obsiewa i zbiera plony, sąsiad skarżącego); [...] arów lasu o wartości 10.000 zł (nieużywany); stodołę o wartości 10.000 zł; oborę o wartości 10.000 zł oraz traktor – 8.000 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żywego inwentarza. Wskazał także, że posiada ciągnik [...]. Wśród ponoszonych stałych wydatków skarżący podał: alimenty w wysokości 1.500 zł miesięcznie, opłaty z tytułu dostawy gazu, energii, wody, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia domu, wywóz śmieci i z tytułu melioracji – w łącznej wysokości ok. 400 zł, a także koszty leczenia – ok. 250 zł. Na skutek wezwania do przedłożenia stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, skarżący w piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r. oświadczył, że członkowie jego gospodarstwa domowego nie korzystają z pomocy osób trzecich, ani z pomocy społecznej; mama skarżącego nie posiada rachunków bankowych, a skarżący nie uzyskuje dochodów z pola i nie posiada umowy dzierżawy. Podał, że wobec niego toczą się postępowania egzekucyjne. Do akt sprawy dołączył: orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącego, która zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; karty informacyjne z leczenia szpitalnego matki oraz recepty i paragony z tytułu kupna lekarstw; zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego; wyciągi bankowe; upomnienie z ARiMR; postanowienie o rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej prowadzonej przeciwko skarżącemu; faktury i paragony. Do akt sprawy o sygn. II SA/Op 547/15 skarżący dołączył także decyzję przyznającą matce skarżącego emeryturę w wysokości (do wypłaty) 1.635,35 zł; zaświadczenie o uznaniu skarżącego podatnikiem podatku rolnego i posiadaniu przez niego użytków rolnych [...] ha (w tym ha przeliczeniowe opodatkowane – [...], a do dochodu – [...]). W piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący oświadczył także, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, bowiem jako rolnik nie może uzyskać zaświadczenia o statusie bezrobotnego. Przyczyną niepodejmowania uprawy jest brak środków finansowych, których pozbawiła skarżącego była żona, co stało się z kolei przyczyną innych problemów i zadłużeń. Oświadczył, że ma [...] lata, był osobą karaną, a po opuszczenia więzienia Państwo nie zapewniło mu pracy, ani środków finansowych na ponowny start życiowy. Dodał, że tylko praca na gospodarstwie rolnym umożliwiałyby mu dodatkowy dochód i możliwość opieki nad [...]-letnią matką, która wymaga nadzoru i opieki. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ustawodawca uzależnił przyznanie pomocy w tym zakresie, od spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona powinna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd (referendarz sądowy) natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody, a także ponoszone niezbędne koszty jej utrzymania. Kosztami "koniecznego utrzymania" są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09, LEX nr 565704). Ustalenia kosztów niezbędnego utrzymania Sąd (referendarz sądowy) dokonuje natomiast na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, zarówno w urzędowym formularzu wniosku, jak również w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w trybie art. 255 P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu, referendarz uwzględnił okoliczność, że skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Dlatego ustalając koszty niezbędnego utrzymania jego gospodarstwa domowego uwzględnił przedłożone rachunki i faktury, które wystawione zostały na nazwisko matki skarżącego. Do kosztów tych należą: opłata za energię: ok. 60 zł (dwa liczniki), opłata za kanalizację: 24 zł, opłata za ogrzewanie: 131,58 zł (kwota uśredniona w stosunku rocznym, tj. kwota łączna z dwóch faktur 1.579 zł za rok podzielona przez 12 miesięcy), opłata z tytułu podatku: 137,33 zł (kwota uśredniona w stosunku rocznym), składka ubezpieczenia środków transportu: 10 zł (kwota uśredniona w stosunku rocznym). Zaznaczyć należy, że koszty te w wysokości 302,30 zł należy uznać za orientacyjne, bowiem niektóre wartości (np. podatek czy składka ubezpieczeniowa) musiały zostać obliczone na dokumentach z 2014 r. i 2015 r., bowiem takie zostały przedłożone przez skarżącego. Wykazywany dochód łączny rodziny stanowi natomiast kwotę rzędu 1.635,35 zł. Do dyspozycji członków rodziny po uwzględnieniu miesięcznych wydatków na mieszkanie pozostaje zatem kwota ok. 1.330 zł netto miesięcznie, która zapewnić ma opłacenie wydatków na leczenie w określonej przez skarżącego wysokości 250 zł, żywność, środki czystości, ubranie i inne cele. Skarżący zobowiązany jest także ponosić stosunkowo wysokie koszty alimentów w wysokości 1.500 zł, lecz z akt sprawy nie wynika, aby podjął działania zmierzające do ich zmniejszenia, wobec pogorszenia jego sytuacji materialnej. Dla przyjętej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy ma znaczenie również stan majątkowy wnioskodawcy i jego matki, albowiem pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12, LEX 1166152; 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, LEX 990325). Z tego względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, LEX 849593). Z kolei strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12 – dostępne na stronie internetowej: nsa.orzeczenia.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada grunty rolne o powierzchni [...] ha, las o powierzchni [...] arów, a także zabudowania gospodarcze, samochód osobowy marki [...] oraz traktor i przyczepę. Pomimo tego, że skarżący uprawdopodobnił podnoszoną przez niego okoliczność braku możliwości uprawy gruntów rolnych z powodu trudności finansowych spowodowanych uprzednim przebywaniem w zakładzie karnym, a także konfliktem z byłą małżonką, których to skutkiem jest toczące się postępowanie sądowe, to nie zmienia to faktu, że skarżący w pełni dysponuje swoim majątkiem. Może zatem podjąć działania zmierzające do wykorzystania majątku w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej, przez np. odpłatne wydzierżawienie gruntu rolnego, co zresztą czyni obecnie, lecz nieodpłatnie. W ocenie referendarza, fakt posiadania majątku stwarza potencjał do poprawy sytuacji majątkowej skarżącego, a to z kolei powinno być uwzględniane przy ocenie jego możliwości płatniczych. Z podanych względów, orzekający w sprawie nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy zakresie całkowitym, w szczególności z uwagi na fakt, że członkowie jego gospodarstwa domowego uzyskują comiesięczne, stałe dochody. Uzyskiwane środki finansowe gwarantują rodzinie zaspakajanie jej życiowych potrzeb, o czym świadczy niekorzystanie przez nich z form wsparcia pomocy społecznej. Posiadany majątek w postaci nieruchomości, daje natomiast potencjał do osiągania dodatkowych dochodów. Dla przykładu wskazać można, kierując się wskazaniami art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1381 z późn. zm.), że dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się przyjmując za podstawę wielkość posiadanych gruntów w ha przeliczeniowych, tj. w przypadku skarżącego [...] ha przel. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (MP z 2015 r., poz.861), dochód ten wyniósł 2.506 zł. Zatem dochód z posiadanych gruntów rolnych, obliczony na podstawie przywołanych przepisów wynosi 23.793,22 zł rocznie, tj. 1.982,80 zł miesięcznie (9,4945 ha przel. x 2.506 zł = 23.793,22 zł /dochód roczny/: 12 miesięcy = 1.982,80 zł). Ponadto zdaniem referendarza, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Z jednej strony stwierdzi, że jako rolnik nie może się zarejestrować w urzędzie pracy i korzystać z przywileju posiadania statusu bezrobotnego (np. zasiłek, pomoc w poszukiwaniu pracy zarobkowej), a z drugiej – nie uprawia posiadanego gruntu rolnego i nie podejmuje działań zmierzających do wykorzystania potencjału, w tym majątku tkwiącego. Przyjęcie tak przedstawionej przez skarżącego argumentacji, prowadziłoby w istocie do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie wskazuje się, że obowiązkiem wnioskującego jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II OZ 924/14). Referendarz sądowy uznał natomiast, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od części kosztów sądowych. Koszty, jakie zobowiązany jest ponieść w niniejszym postępowaniu obejmują wpis od skargi w wysokości 400 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), następnie - w przypadku dalszego procedowania – opłatę kancelaryjną za sporządzenie odpisu zapadłego w sprawie orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 200,00 zł. (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Nie bez znaczenia ma również fakt, że skarżący złożył łącznie dwie skargi do tut. Sądu, co generuje obowiązek uiszczenia kosztów sądowych, także w drugiej sprawie. Referendarz uznał więc, że uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego i członków jego rodziny, w znacznym stopniu, stąd zwolnienie od części wpisu jest zasadne. Ponadto, nie można tracić z pola widzenia, że wobec skarżącego toczą się postępowania egzekucyjne, o czym świadczą przedłożone do akt zajęcia komornicze rachunku bankowego oraz postanowienie Sądu o rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, a okoliczność ta niewątpliwie wpływa na ograniczenie płynności finansowej skarżącego. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.