II SA/Op 594/21
WyrokWSA w Opolu2022-03-08
Skład orzekający: Krzysztof Sobieralski, Krzysztof Bogusz, Beata Kozicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wnuczka, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli jego córka (jej matka), mimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności?Ratio decidendi
Sąd uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organy administracji nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego w zakresie obiektywnej niemożności sprawowania opieki przez córkę osoby niepełnosprawnej. Stwierdzono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku dokładnego wyjaśnienia sprawy i zebrania materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreślił, że rygorystyczne stosowanie przepisów dotyczących obowiązku alimentacyjnego bez uwzględnienia faktycznych możliwości opiekunów może naruszać konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.Stan faktyczny
Skarżąca B. M. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem J. R. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że obowiązek alimentacyjny wobec dziadka ciąży w pierwszej kolejności na jego córce (matce skarżącej), która pracuje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że faktycznie sprawuje opiekę, a jej matka z obiektywnych względów nie jest w stanie jej zapewnić. Sąd administracyjny uznał, że organy nie wyjaśniły wystarczająco stanu faktycznego w zakresie możliwości sprawowania opieki przez córkę osoby niepełnosprawnej.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącej B. M. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...], nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącej B. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez B. M., zwaną dalej "skarżącą", reprezentowaną przez pełnomocnika adwokata M. Ż., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., zwanego dalej "organem odwoławczym" lub "Kolegium", z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy, wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C., decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., zwanego dalej "organem pierwszej instancji" z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem J. R.
Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzał następujący stan faktyczny.
Pismem z dnia 8 lipca 2021 r. skarżąca wystąpiła do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. Do wniosku dołączyła swoje oświadczenie o zakresie sprawowanej opieki wraz z załącznikiem wymieniającym osoby spokrewnione, z którego wynika, że J. R. pozostaje w związku małżeńskim z M. R. (ur. w dniu [...]), emerytką posiadającą umiarkowany stopień niepełnosprawności. Rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją. J. R. jest ojcem dwóch córek: B. M. (zmarła w dniu [...]) oraz K. B., która pracuje obecnie w W. i ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Do akt spraw włączono dokumenty potwierdzające opisane okoliczności faktyczne.
Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej także dalej "ustawą". W odwołaniu wniesionym od tej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, a także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.
Kolegium decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawiono chronologię sprawy i omówiono szeroko znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego. Podkreślono, że powołane przepisy ustawy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego między osobą ubiegająca się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką. Przy czym obowiązek alimentacyjny został określony w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Osobami zobowiązanymi do alimentacji są zatem zstępni (tj. dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (tj. rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz rodzeństwo. Przepisy K.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.).
Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 46/13 (dostępne w CBOSA), i przyjęło, że warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, nie należy ograniczać jedynie do sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o ustaleniu niepełnosprawności w stopniu znacznym. Żona J. R. M. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak ze względu na wiek i posiadane schorzenia obiektywnie nie ma zdolności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium uznało, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku spełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Dlatego podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł stanowić art. 17 ust. 1b ani art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.
Jednakże – w ocenie Kolegium – w sprawie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy, stanowiąca podstawę do odmowy przyznania stronie wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. J. R. posiada córkę, która mieszka i pracuje w W. oraz nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem jest osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji względem niepełnosprawnego ojca. Okoliczność rzeczywistej i stale sprawowanej przez wnuczkę opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem nie znosi obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 129 K.r.o., ciążącego w pierwszej kolejności na córce J. R.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnego, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia tych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Mając to na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik skarżącej zwrócił się również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 239), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W opisanych przypadkach sąd uchyla decyzję lub postanowienie. Natomiast stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2-3 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.).Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a.
Sposób rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny regulują dwa przepisy: art. 134 oraz art. 135 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, co istotne, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Przy czym, przeprowadzając kontrolę, sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny istniejący w momencie podejmowania przez organ administracji kontrolowanego aktu administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki (w odniesieniu do decyzji sankcję wzruszalności lub sankcję nieważności) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Wskazać też trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie obie strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Dokonana przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a. – poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej "ustawą", w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, nadal zwanej "K.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Równocześnie, mając na uwadze zarysowany w sprawie spór, tożsamy z innymi występującymi w postępowaniach o identycznym bądź zbliżonym przedmiocie, jawi się potrzeba wskazania jego oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, zwłaszcza w ostatnim okresie. I tak w orzecznictwie, z którym utożsamia się skład orzekający w sprawie, zwraca się uwagę, że skoro w art. 17 ust. 4 ustawy prawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy, to nie można zatem pominąć treści art. 132 tego aktu. Zgodnie z nim, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
W ocenie sądów administracyjnych, którą podziela w pełni skład orzekający, mając na uwadze treść art. 132 K.r.o., należy wyprowadzić wniosek, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji tylko osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice: a) nie żyją, b) zostali pozbawieni praw rodzicielskich, c) są małoletni lub d) legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej ustanowioną w art. 2 Konstytucji RP, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną – art. 18 Konstytucji RP (tak np. wyroki NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Po 657/19, CBOSA).
Tym samym wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego – do których zaliczyć trzeba: wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne – nie jest w stanie opieki sprawować.
Przyjęcie takiego poglądu wymaga poczynienia ustaleń co do takiej obiektywnej niemożności wykonywania czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej. Tych zaś, w ocenie Sądu, zabrakło w niniejszej sprawie. Kolegium, stwierdzając bowiem, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, oparło się na tym, że J. R. ma córkę, która pracuje, mieszka w W. i nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, a w tej sytuacji obowiązek alimentacyjny córki wobec ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki wobec dziadka. Zauważenia wymaga jednak, że przedmiotowe ustalenia są bardzo lakoniczne i trudno na samej tylko ich podstawie wyciągać rzetelne wnioski co do realnej możliwości wykonywania czynności opiekuńczych względem ojca przez jego córkę. Nie dokonano żadnych ustaleń co do sytuacji materialnej córki, a zatem czy jest możliwość jeśli nie faktycznej opieki przez nią, to ewentualnego odpłatnego skorzystania z pomocy osoby trzeciej w sprawowaniu opieki (nawet odpłatnej pomocy przez skarżącą pokrywanej przez córkę uprawnionego do opieki). Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.
Okoliczności związane z faktyczną (nie)możliwością sprawowania opieki przez matkę osoby niepełnosprawnej powinny były być jednoznacznie ustalone i zweryfikowane przez organy. Nadto zauważenia wymaga, że w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, wskazano, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy poprzez odesłanie do K.r.o. jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, przywołana treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Bez wątpienia wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Jakkolwiek nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny, to należy jednak odnieść się do faktycznych możliwości podjęcia się realizacji opieki nad osobą uprawnioną przez członka rodziny zobowiązanego w pierwszej kolejności, gdy chęć i gotowość sprawowania tej opieki wyraża członek rodziny zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności, który jednak tę opiekę faktycznie sprawuje. W przedmiotowej sprawie gdyby organ pierwszoinstancyjny przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe, czego zdaniem Sądu nie uczynił, to ustaliłby okoliczności mające fundamentalne znaczenie dla określenie prawnej sytuacji strony skarżącej jako podmiotu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z jej opieką nad dziadkiem. Gdyby zaś okazało się, że córka z obiektywnych względów nie jest w stanie zapewnić opieki osobie niepełnosprawnej, to organ winien rozważyć formalne sprawowanie przez skarżącą opieki nad jej dziadkiem. Zaniechanie wyjaśnień w wyżej wymienionym zakresie spowodowało, że wydane w sprawie decyzje są przedwczesne i jako takie nie mogły się ostać w obrocie prawnym.
W ocenie Sądu, organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy w aspekcie podstawy materialnoprawnej orzekania.
Wobec charakteru popełnionych naruszeń wyjaśnić też trzeba, że w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", ustawodawca nałożył na organy obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, zaś przepis art. 77 § 1 K.p.a. wskazuje na konieczność nie tylko wyczerpującego zebrania, ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach – wskazanych w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia – i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Tylko tak przeprowadzone postępowanie stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 11 K.p.a. Wskazać nadto trzeba, że w myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W badanej sprawie, zdaniem Sądu, organy niewątpliwie naruszyły wskazane przepisy, a ich naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwsze instancji, o czym orzekł w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło