II SA/Op 636/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. P. i S. P. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego S. P. na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 636/14 postanawia: 1) zwolnić skarżącego S. P. od wpisu sądowego od skargi do kwoty 200 (dwieście) złotych, 2) oddalić wniosek skarżącego S. P. o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie . B. P., K. P. i S. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 31 października 2014 r., nr [...]. Na skutek powyższego zostali wezwani pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. do uiszczenia w terminie 7 dni, solidarnie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania żądanej czynności, skarżący B. P. i S. P. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie: zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata. Uzasadniając wniosek S. P. stwierdził, że jest osobą starszą z ograniczeniem zdrowotnym, uniemożliwiającym wykonywanie pracy zawodowej. Dalej stwierdził także, że z uwagi na zabezpieczenie socjalne zmuszony jest przebywać poza granicami Polski do czasu otrzymania emerytury, tj. do 2015 r. Oświadczył dalej, że nie posiada majątku, a wyegzekwowanie swoich praw przed sądem wymaga nakładów pieniężnych, których pokrycie przekracza możliwości finansowe skarżącego. Zdaniem skarżącego, uiszczenie kosztów sądowych wiązałoby się z uszczupleniem otrzymywanego zasiłku socjalnego, tzw. pomocy społecznej Hartz IV, którego celem jest zaspokajanie minimalnych potrzeb życiowych. Powołując się na brak wykształcenia prawniczego i zawiłość sprawy, wniósł także o ustanowienie adwokata, na którego wynajęcie go nie stać. W oświadczeniu o majątku, stanie rodzinnym i dochodach podał, że posiada dom, określając swoje w nim udziały jako: "1/3 z 1500 m² w tym 40 m² (dwa pokoje) domu współwłasność małżeńska"; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku socjalnego w wysokości 400 euro. Pismem z dnia 19 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego w terminie 14 dni, do uzupełnienia wniosku przez: przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód miesięczny; wyjaśnienie jak należy rozumieć użyte przez skarżącego we wniosku sformułowanie: "jestem osobą [...] z ograniczeniem zdrowotnym do wykonywania pracy", w szczególności przez wskazanie czy skarżący jest osobą niepełnosprawną, bądź schorowaną i czy z tego tytułu ponosi dodatkowe wydatki. Jeżeli tak jest w istocie – wezwano do udokumentowania choroby, bądź niepełnosprawności oraz określenia wysokości ponoszonych wydatków na leczenie. Referendarz zażądał także przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy. Zwrócił się także o wykazanie i udokumentowanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie miesięczne mieszkania, wykazanie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków na utrzymanie siebie oraz przedłożenia zaświadczenia o uzyskanym przez wnioskodawcę w 2014 r. dochodzie (bądź braku takiego dochodu). W dniu 11 lutego 2015 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo pełnomocnika wnioskodawcy, w którym stwierdza, że realizacja żądania Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów w wersji przetłumaczonej na język polski wiąże się dla niego z dodatkowymi opłatami, a także z koniecznością doliczenia dodatkowego czasu, w którym skarżący byłby w stanie zdobyć ww. dokumenty. Podniósł, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną i schorowaną, od 1983 r., po wydaleniu w okresie stanu wojennego, do czasu otrzymania emerytury zamieszkuje na terenie Niemiec w celu zapewnienia sobie lepszej i bezpłatnej opieki medycznej oraz zabezpieczenia socjalnego. Wskazał, że zaświadczenie o uzyskanych dochodach z Finanzamt-u nie może być dostarczone za żądany okres, albowiem okres rozliczeniowy za 2014 r. kończy się dnia 30 kwietnia 2015 r. Wskazując na podane okoliczności wniósł o przedłużenie terminu do dostarczenia żądanych dokumentów do dnia 15 marca 2015 r. i zmianę formy ich dostarczenia, tj. np. w języku oryginalnym w tłumaczeniu na język polski, dokonanym przez samego wnioskodawcę, bądź przez przedłożenie zaświadczenia w języku niemieckim wydanego przez właściwy sąd mieszczący się w miejscowości, w której skarżący obecnie mieszka, kwalifikujące wnioskodawcę do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej z tytułu niskich dochodów. Pismem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy przedłużył S. P. termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, do dnia 15 marca 2015 r. Powtórzył także informację dotyczącą języka polskiego jako języka urzędowego obowiązującego w Polsce i obowiązku przedłożenia dokumentów sporządzonych w tym języku lub przetłumaczonych w odpowiedni sposób. W dniu 15 marca 2015 r. wpłynęła do tut. Sądu korespondencja wnioskodawcy, w której podniósł, że nie był w stanie ze względów finansowych, zdrowotnych i prawnych do dnia 15 marca 2015 r. sporządzić w sposób wymagany przez Sąd, żądanych dokumentów i ich tłumaczeń. Dodał, że zasiłek, który uzyskuje ma służyć do zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych, do których nie zalicza się tłumaczenia dokumentów czy odpłatnego ich pozyskiwania. Zwrócił się o określenie czy Sądowi wystarczą kopie wyciągów bankowych pobranych z internetu, czy wymagane są oryginały bankowe, bowiem koszt ich wytworzenia to 5 euro za miesiąc, czyli 30 euro za 6 miesięcy. W wypadku, gdy Sąd uzna, że kopie dokumentów są niewystarczające i zajdzie konieczność dostarczenia oryginałów dokumentów i ich tłumaczeń przez tłumacza przysięgłego, zawnioskował o ponowne przedłużenie terminu dostarczenia wymaganych dokumentów do dnia 15 kwietnia 2015 r. Jednocześnie w takim wypadku zawnioskował o zwrot kosztów tłumaczenia dokumentów. Do akt sprawy dołączył wyciągi bankowe, kserokopię dowodu tożsamości, wszystkie sporządzone w języku niemieckim. Pismem z dnia 2 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku, do dnia 15 kwietnia 2015 r. Następnie w dniu 1 kwietnia 2015 r., skarżący złożył do akt dokumenty przetłumaczone na język niemiecki przez tłumacza przysięgłego, oraz oryginały wyciągów bankowych. Zawnioskował jednocześnie o zwrot oryginałów dokumentów z tłumaczeniem i o zwrot kosztów ich tłumaczenia w kwocie 72,51 zł, przesyłając w załączeniu rachunek. Wobec tego, że oryginały dokumentów zostały załączone do akt sprawy II SA/Op 636/14, w której wnioskodawcy przedłużono termin ich dostarczenia do dnia 15 kwietnia 2015 r., na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2015 r., sporządzono kopie tych dokumentów, w celu dołączenia ich do akt sygn. II SA/Op 635/14. Skarżący nadesłał w tłumaczeniu na język polski, dokonanym przez tłumacza przysięgłego, pismo z dnia 10 grudnia 2014 r. o przyznaniu przez Centrum Pośrednictwa Pracy powiatu [...] środków na zabezpieczenie potrzeb życiowych. Środki te zostały przyznane F. P., jak wynika z kopii dowodu osobistego S. P., F. jest to jego drugie imię, zgadza się też wskazana w dowodzie i w piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. data urodzenia wnioskodawcy. Środki zostały przyznane na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., w kwocie 709,91 euro na miesiąc, w tym 399 euro na potrzeby podstawowe i 310,91 euro na potrzeby mieszkaniowe oraz ogrzewanie. Z pisma tego wynika, że przez okres pobierania świadczenia wnioskodawca będzie podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu rentowemu. Wnioskodawca przesłał także wydruki ze swojego konta bankowego w Niemczech, obejmujące okres od dnia 25 listopada 2014 r. do dnia 12 marca 2015 r. Stan środków na koncie w dniu 27 listopada 2014 r. wynosił 15,63 euro, w dniu 17 grudnia 2014 r. - 732,56 euro, a w dniu 12 marca 2014 r. - 394,54 euro. Z wyciągu wynika, że skarżący przelewa co miesiąc: (zlecenie stałe) kwotę 310,91 euro z tytułu czynszu na rzecz W. K., kwotę 20 euro z tytułu zapłaty za usługi telefoniczne, kwotę 33 euro za energię elektryczną oraz za obsługę konta za 2 miesiące kwota 11,55 euro. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi do kwoty 200 (dwieście) złotych, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 maja 2015 r., w a dniu 18 maja 2015 r. S. P. nadał w formie elektronicznej sprzeciw na podane postanowienie. Następnie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 25 maja 2015 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia sprzeciwu przez jego podpisanie, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Wezwanie doręczono w dniu 29 maja 2015 r., a w dniu 28 maja 2015 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo procesowe z dnia 20 maja 2015 r. (nadane przesyłką pocztową w dniu 25 maja 2015 r. – data stempla pocztowego), nazwane "skarga na postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy z dnia 30 kwietnia 2015 r." W piśmie tym, pełnomocnik skarżącego zakwestionowała rozstrzygnięcie wydane przez referendarza zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych. Podniosła, odnosząc się do kwestii rzeczywistego miejsca pobytu męża, że podaje on w pismach urzędowych adres w Polsce do korespondencji, bowiem tego wymagają polskie instytucje. Podkreśliła, że jego miejscem zamieszkania są Niemcy. Wyjaśniając kolejną kwestię dotyczącą sytuacji materialnej skarżącego podniosła, że nie można porównywać płynności finansowej skarżącego, w odniesieniu do warunków polskich rodzin, bowiem wypacza to rzeczywistość. Jej zdaniem, nie można przeliczać dochodów uzyskiwanych przez osoby zamieszkałe w Niemczech na polską walutę, i na tak uzyskanej podstawie oceniać ich możliwości płatniczych. W sprawie posiadanego przez skarżącego majątku stwierdziła, że stanowi on wspólny dom, a raczej "dwie izby" w których zamieszkuje dwójka ich wspólnych dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 kwietnia 2015 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Przechodząc zatem do oceny okoliczności sprawy Sąd zważył, iż w przywołanej wyżej ustawie "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków, w tym należności tłumaczy, ustanowionych w danej sprawie (art. 231 pkt 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, powinien zatem wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, który oparł swoje stanowisko na podstawie oświadczeń złożonych przez skarżącego na urzędowym formularzu wniosku, a także zebranego na podstawie art. 255 P.p.s.a. materiału dowodowego, S. P. nie wykazał, aby przywołane przesłanki spełniał. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący otrzymuje stały dochód miesięczny w wysokości 709,91 euro z zabezpieczenia socjalnego, co stanowi 2.961,39 zł (przeliczenia wartości euro dokonano na podstawie Tabeli kursów średnich NBP z dnia 19 czerwca 2015 r., podanej na stronie internetowej: www.nbp.pl). Łączne miesięczne stałe wydatki skarżącego jakie podał, to kwota ok. 370 euro, na które składają się opłaty: za czynsz 310,91 euro, za telefon 20 euro, za energię elektryczną 33 euro, za obsługę konta 5,775 euro miesięcznie, a zatem po ich zaspokojeniu pozostaje skarżącemu miesięcznie do dyspozycji kwota ok. 339 euro. W przeliczeniu na walutę polską stanowi to 1.414,14 zł, co na polskie warunki życiowe, nie jest kwotą stanowiącą o minimum socjalnym. Dla przykładu wskazać trzeba, że w Polsce wysokość najniższej emerytury wynosi – 844,45 zł, a po waloryzacji 880,45 zł miesięcznie (emerytura, renta rodzinna i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy), a renty – 648,13 zł, a po waloryzacji 675,13 zł (renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy) - podstawa: Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., opubl.: M.P. z 2014 r., poz. 165). Zauważyć przy tym należy, że wynik porównania wartości walut tych dwóch państw w kontekście konieczności uiszczania należności w drugim państwie, jest korzystniejszy dla osób otrzymujących dochód w Niemczech. Przelicznik waluty euro do polskiego złotego wynosi 4,1715 zł (stan z dnia 19 czerwca 2015 r.), a zatem osoba uzyskująca dochód w euro, aby uiścić wpis od skargi w wysokości 500 zł, zmuszona jest ponieść jedynie ok. 120 euro, chociaż jak w przypadku skarżącego, otrzymuje świadczenie miesięczne, wyższe od najniższej polskiej emerytury. Ponadto, zdaniem Sądu nie bez znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego mają częste pobyty w Polsce. Obecność tę potwierdzają, m.in. akta sprawy np. o sygn. II SAB/Op 60/14 - w dniu 1 września 2014 r. i w dniu 18 grudnia 2014 r. skarżący stawił się osobiście na rozprawę przed tut. Sądem; w aktach o sygn. II SAB/Op 69/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 17 grudnia 2014 r.; w aktach o sygn. II SA/Op 564/14 odebrał osobiście przesyłkę w dniu 3 lutego 2015 r., a wcześniej w dniu 13 stycznia 2015 r. osobiście stawił się na rozprawie. Przedstawione okoliczności mają znaczenie dla rozpoznania wniosku, albowiem związane są z oceną rzeczywistej sytuacji życiowej skarżącego i ewentualnego wpływu jego miejsca pobytu na ponoszone koszty utrzymania, takie jak np. zakup żywności. Podnoszony przez pełnomocnika skarżącego argument, że wizyty te mają na celu utrzymanie więzi rodzinnej, nie odnosi się do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten jest bowiem rozpoznawany na podstawie przesłanek materialnych, a jego ocena ma na celu ustalenie realnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podniesione kwestie nie mieszczą się zatem w kategorii materialnej, lecz w sferze emocjonalnej skarżącego i są skutkiem podjętych decyzji życiowych. Sam skarżący składając wniosek konsekwentnie natomiast twierdzi, że tworzy samodzielne gospodarstwo domowe, a zatem przy rozpoznawaniu wniosku wzięto pod uwagę dane dotyczące jego indywidualnej sytuacji. Dla oceny sytuacji materialnej skarżącego ma również znaczenie fakt dysponowania majątkiem, bowiem jak oświadczył, posiada udział w 1/3 części własności domu o powierzchni 120 m² i działki budowlanej o powierzchni 1.500 m². Według poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym na tle zagadnienia przyznawania prawa pomocy, posiadanie majątku wolnego od obciążeń prawami osób trzecich, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. .akt II OZ 406/13, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1319089). Wymienione wyżej okoliczności nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał swoje prawo do przyznania pomocy w zakresie całkowitym, które powinno być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Sąd postanowił natomiast o zwolnieniu skarżącego od części wpisu od skargi w wysokości 300 zł, przez co skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd kierował się faktem, że skarżący złożył kilka skarg, w których zobowiązany jest do uiszczania kosztów sądowych. Uiszczenie pełnych kosztów we wszystkich sprawach mogłoby wpłynąć na pogorszenie sytuacji skarżącego w znacznym stopniu, stąd zwolnienie od części wpisu jest zasadne. Tym samym Sąd uznał, że przyznana pomoc jest pomocą adekwatną do aktualnej sytuacji materialnej skarżącego i jednocześnie dającą możliwość dalszego procedowania. Nieuiszczenie wpisu od skargi spowodowałoby bowiem odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zwolnienie skarżącego od części opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi natomiast powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów w dalszej części postępowania. Z powyższych względów, działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji.