II SA/Op 72/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 5 maja 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności (zasiłek celowy) w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W dniu 16 maja 2011r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, referendarz sądowy pismem z dnia 17 maja 2011r., wezwał skarżącą w terminie siedmiu dni, do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W zakreślonym terminie do dokonania żądanej czynności, S. H. złożyła wniosek na urzędowym formularzu, w którym zwróciła się o ustanowienie adwokata. Uzasadniając swoją prośbę wskazała na złą sytuacją materialną jej rodziny, spowodowaną bezrobociem i nie uzyskiwaniem środków z pomocy społecznej. Wskazała na niemożność opłacenia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wykazała dwójkę dzieci, w wieku szesnastu lat - córka D. i w wieku dwudziestu jeden lat - syn D. Dochód miesięczny rodzina wnioskodawczyni uzyskuje z tytułu zasiłku rodzinnego (91 zł), alimentów (30 zł) i dotacji do czynszu mieszkaniowego (265,99 zł), w łącznej wysokości 386,99 zł. Skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m², natomiast innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Pismem z dnia 20 czerwca 2011r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez złożenie wyjaśnień i przedłożenie stosownych dokumentów. Pomimo upływu wyznaczonego terminu siedmiu dni, skarżąca do dnia wydania niniejszego postanowienia, nie odniosła się w żaden sposób do wezwania referendarza. Do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie zaświadczenie Urzędu Skarbowego w N., z którego wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008r. oraz 2009r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód odpowiednio: 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także dołączono kserokopie dokumentów przedłożonych przez skarżącą w sprawie II SA/Op 530/10. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: "P.p.s.a.", przewidziano instytucję prawa pomocy. Polega ona na możliwości udzielenia pomocy w zakresie częściowym w formie zwolnienia od kosztów sądowych, w całości lub części, bądź na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu, a także orzeczeniu o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem obejmującym obydwie wyżej podane formy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli wnioskowanym przez skarżącą, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowowadministracyjnym poglądem (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl), użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że strona winna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że to strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie istotne jest, że referendarz sądowy podczas rozpoznawania wniosku, posiadał już określoną wiedzę na temat sytuacji bytowej skarżącej. Wiedza ta wynikała z oświadczeń, jakie S. H. składała w związku ze złożonymi wnioskami o prawo pomocy, w kilkudziesięciu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, SA/Op 336/10, II SA/Op 337/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 400/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 404/10, II SA/Op 406/10), jak również informacji wynikających z akt administracyjnych i sądowych spraw. Wątpliwości pojawiły się natomiast po pierwsze, w kwestii z kim w istocie skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. We wniosku skarżąca nie wykazała bowiem swojego męża, natomiast z akt administracyjnych sprawy wynikało, że pozostaje w związku małżeńskim z P. H. Po drugie, trudności nastręczyła ocena rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, wobec ujawnienia w szczególności informacji, w sprawach o sygn. akt I SA/Op 460/09 i I SA/Op 461/09, na temat sprzedaży przez męża skarżącej w 2009r. gospodarstwa rolnego w K. za kwotę 360.000 zł. (kserokopia aktu notarialnego Repertorium A numer [...] z dnia 18 marca 2008r. w załączeniu do akt sprawy). Po trzecie wreszcie, trudno było ocenić płynność finansową rodziny wobec braku oświadczenia w zakresie wydatków miesięcznych ponoszonych przez rodzinę. Wobec tego skarżąca została zobowiązana, pismem z dnia 20 czerwca 2011r. do złożenia wyjaśnień w wyżej podanych kwestiach, a także do przedłożenia stosownych dokumentów. Dokumenty te, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), są dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawczynię dane o jej majątku i dochodach. Wezwano ją zatem do przedłożenia: aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia z uwzględnieniem wydatków poniesionych na ten cel (okoliczność choroby męża i poniesienia wydatków w wysokości 60 tys. zł na jego leczenie była podnoszona przez skarżącą m.in. w sprawach II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 478/10); dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w wyżej podanych sprawach. Zobowiązano także do wyjaśnienia czy jej rodzina korzysta z pomocy osób trzecich i w jakim zakresie, a jeżeli tak, to do udokumentowania tego przez np. przedłożenie odpisu umowy pożyczki. Skarżąca miała również przedstawić specyfikację kosztów ponoszonych na utrzymanie miesięczne mieszkania oraz członków rodziny i wskazać – czy z tego tytułu posiada zaległości w zapłacie; wyjaśnić, czy wraz z P. H. posiadają rozdzielność majątkową, orzeczoną separację, bądź rozwód, a także czy w/w jest zameldowany pod tym samym adresem, co wnioskodawczyni (oświadczenie tej treści skarżąca złożyła np. w sprawie II SA/Op 340/10). Zażądano również, aby wnioskodawczyni przedłożyła deklaracje podatkowe za 2010r. członków jej gospodarstwa domowego; wyjaśniła czy jej mąż posiada nadal samochód osobowy marki [...] oraz wyjaśniła, dlaczego w formularzu wniosku nie wykazała nieruchomości rolnej wykazywanej m.in. w sprawie II SA/Op 528/10 i II SA/Op 686/10. Powyższe dane były niezbędne do rzetelnej analizy wniosku skarżącej w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do opłat sądowych, a także wydatków jakie strona musiałaby ponieść w przypadku wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Brak wiarygodnych informacji odnoszących się do którejkolwiek z wymienionych kwestii, opartych na dokumentach źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie referendarza, sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca bowiem, nie ustosunkowała się w żaden sposób do wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku, a w szczególności nie przedłożyła żądanych dokumentów i nie wyjaśniła powstałych wątpliwości. Podkreślenia wymaga, iż nawet przy uwzględnieniu złożonych przez skarżącą w innych sprawach dokumentów i wyjaśnień, nie można przyjąć poglądu, że wnioskodawczyni wykazała swoje prawo do przyznania jej pomocy, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przedłożenie powyższych zaświadczeń oraz pism w żaden sposób nie można bowiem uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności dotyczących sytuacji bytowej skarżącej, nałożonego przez tut. Sąd. Szczegółowe rozważania i wywody referendarza w tym zakresie zostały przedstawione w postanowieniach, wydanych w kilkudziesięciu postępowaniach z wniosków S. H. o przyznanie prawa pomocy. Warto dodać, że wnioski te w wyniku składania kolejnych środków zaskarżania, stały się przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalając zażalenia skarżącej, przychylał się do przyjętych przez tut. Sąd rozstrzygnięć o odmowie przyznania prawa pomocy (por. postanowienia: z dnia 28 lipca 2011r., sygn. akt I OZ 550/11, z dnia 22 lipca 2011r., sygn. akt I OZ 541/11 i I OZ 542/11, umieszczone na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl). Dla przypomnienia podać trzeba argumentację wyrażoną w tamtejszych sprawach, która odnosi się do sytuacji materialnej skarżącej. Zatem, pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności pokazują, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, mająca charakter wspólnoty domowej. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S. H. (por. k-49 akt sądowych), jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, wysokości renty, czy podziału majątku. Wnioskodawczyni także, biorąc udział w sprzedaży nieruchomości położonej w K., jako pełnomocnik swojego męża podała, że P. H. umów majątkowych małżeńskich nie zawierał. Również okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej, podnoszona przez skarżącą w sprawie II SA/Op 478/10, nie ma znaczenia przy ocenie sytuacji bytowej rodziny wnioskodawczyni. W świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Wobec tego, że S. i P. H. nie posiadają orzeczenia o separacji, bądź ustaniu małżeństwa, są w myśl art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani jako małżonkowie do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustalenie to ma znaczenie dla wskazania rzeczywistego składu osobowego rodziny wnioskodawczyni, a w konsekwencji do ustalenia sytuacji materialnej jej bliskich. Sytuacja majątkowa osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, podlega bowiem ocenie w ramach szeroko pojętej sytuacji majątkowej strony. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, zamieszczone w systemie komputerowym LEX nr 552223). Wobec tego, przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało nie wyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, w wysokości 60.000 zł, co oświadczyła w sprawie II SA/Op 478/10. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009r. Nr 52, poz. 417 ze zm.). Udostępnienie dokumentacji medycznej może bowiem polegać m.in. na sporządzeniu jej wyciągów, odpisów lub kopii. Ponadto strona w żaden sposób nie wyjaśniła, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 629,02 zł (wysokość kosztów przyjęto za oświadczeniem skarżącej złożonym w sprawie II SA/Op 530/10, z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie w niniejszej sprawie), jest w stanie utrzymać swoją rodzinę z wykazywanego dochodu 386,99 zł przy okoliczności, że nie ma zaległości w spłacie należności za mieszkanie. Nie wyjaśniła, czy uzyskuje pomoc od osób trzecich, ani jakiego rodzaju i rzędu jest to pomoc. Dlatego tak istotne stało się wyjaśnienie powstałych niejasności, a w szczególności przeznaczenia niebagatelnej kwoty 360.000 zł uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości rolnej w K. Zwłaszcza z uwagi na fakt niewystępowania przez skarżącą, mającą wiedzę o posiadaniu tak znaczących środków przez męża, o podwyższenie alimentów, które według jej oświadczenia zawartego w formularzu wniosku wynoszą 30 zł. Zważyć także trzeba na informacje uzyskane przez Sąd z urzędu, w związku z toczącym się przed tut. Sądem postępowaniem wyjaśniającym w sprawie II SA/Op 530/10, że skarżąca posiada nieruchomości w R. stanowiące gospodarstwo rolne. Grunty te, na co wskazują dane wynikające z oświadczeń skarżącej, są dzierżawione nieodpłatnie do 2014r. Wskazać zatem należy, że zgodnie z obowiązującym orzecznictwem "Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Brak reakcji skarżącej na wezwanie w przedmiocie nadesłania żądanych dokumentów i złożenia jednoznacznych wyjaśnień, powoduje bowiem niemożność uznania jej prawa do pomocy. Tym samym, nie można przyjąć poglądu, że skarżąca wykazała swoje prawo do przyznania pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawczyni - pragnąca skorzystać z prawa pomocy, która to instytucja jest instytucją wyjątkową, finansowaną ze środków publicznych - winna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej członków rodziny, a także potwierdzać podniesione okoliczności stosownymi dowodami. To na stronie bowiem spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, zamieszczone w programie komputerowym LEX nr 552205). Zwłaszcza, że tut. Sąd (referendarz sądowy) niejednokrotnie dawał możliwość rozwiania istniejących wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji materialnej S. H., wzywając ją we wszystkich sprawach toczących się przed tut. Sądem, a w szczególności w niniejszej, do uzupełnienia wniosku. Wezwania powyższe zawierały natomiast pouczenie, że niezastosowanie się do ich treści skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, S. H. nie wykazała, że prawo to jej się należy. Stąd działając na zasadzie art. 258 § 1 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uznał o odmowie przyznania prawa pomocy, co też orzekł w sentencji postanowienia.