II SA/Op 89/08

Referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenie A w O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji ekologicznej postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez Stowarzyszenie A w O. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] uchylające w całości postanowienie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Opole, z dnia [...] nr [...] odmawiające dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie obiektu o funkcji handlowej, usługowej i gastronomicznej w O. przy [...] Skarżące Stowarzyszenie zostało wezwane przez tut. Sąd do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Odpowiadając na wezwanie Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od jego uiszczenia, wskazując, że nie jest w stanie zebrać tak dużej kwoty, nikt ich nie sponsoruje. W odpowiedzi na prośbę o zwolnienie z wpisu referendarz sądowy, przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej do wypełnienia 1 nadesłania w terminie 7 dni. W dniu 26 marca 2008 r. Stowarzyszenie złożyło wypełniony formularz, wniosło w nim o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, wskazało, że nie ma żadnego majątku ruchomego czy nieruchomego, nie ma już konta bankowego. Uzasadniając wniosek Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków pieniężnych, pomaga młodzieży zgodnie z celami statutowymi. Referendarz uznając dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, za niewystarczające, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej w skrócie "P.p.s.a.", wezwał Stowarzyszenie do ich uzupełnienia poprzez złożenie: statutu stowarzyszenia (art. 10 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach, tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855, ze zm.), uchwał walnego zgromadzenia członków Stowarzyszenia za okres ostatnich 12 miesięcy, - oświadczenia, co do majątku stowarzyszenia, w szczególności powstałego ze składek członkowskich, ewentualnych darowizn, spadków, zapisów, dochodów z działalności własnej, dochodów z majątku stowarzyszenia ofiarności publicznej, dotacji (art. 33 i 35 w/w ustawy Prawo o stowarzyszeniach), deklaracji, zeznań, oświadczeń lub informacji podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych obowiązujących Stowarzyszenie z mocy art. 1 ust. 1 i art. 28 a ustawy dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie określenia wzorów deklaracji, oświadczenia oraz informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 243, poz. 176), złożonych właściwemu urzędowi skarbowemu za 2006 r., sprawozdań i wyjaśnień dotyczących działalności Stowarzyszenia, składanych organowi nadzoru w trybie art. 8 ust. 5 pkt 2 i art. 25 pkt 3 Prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Wezwanie to zawierało pouczenie strony skarżącej, iż nie zastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, zostanie uznane za niewykazanie przez nią spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2008 r. Stowarzyszenie przesłało statut, oświadczyło, że nie posiada uchwał wlanego gromadzenia członków za okres ostatnich 12 miesięcy, jedyny majątek stowarzyszenia pochodzi ze składek członkowskich w wysokości 50 gr miesięcznie od każdego członka Stowarzyszenia, i są z niego pokrywane koszty korespondencji i telefonów. Stowarzyszenie nie składało żadnych sprawozdań organowi nadzoru, gdyż nikt od niego tego nie żądał. Statut Stowarzyszenia wymienia jako cele jego działalności, w tym czynne włączanie się w sprawy "ekologicznej ochrony środowiska", wychowanie młodzieży na porządnych i zdrowych ludzi udzielanie pomocy młodzieży w uzyskiwaniu zakwaterowania, taniej żywności i udziału w zajęciach sportowych, prowadzenie treningów o walk tai - boxingu i kick - boxingu. Pod statutem widnieją popisy członków stowarzyszenia w liczbie 22. Stowarzyszenie nie przesłało żadnych deklaracji, oświadczeń lub informacji podatkowych z zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, nie odniosło się też do wezwania w tym zakresie. Referendarz sądowy wezwał wobec tego Stowarzyszenie ponownie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie deklaracji (CIT - 8, CIT - 8/0), zeznań, oświadczeń lub informacji podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych obowiązujących Stowarzyszenie z mocy art. 1 ust. 1 i art. 28 a ustawy dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie określenia wzorów deklaracji, oświadczenia oraz informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 243, poz. 176), złożonych właściwemu urzędowi skarbowemu za 2006 r., i za 2007 r, jeśli juz zostało złożone. Wezwanie to również zawierało pouczenie, że nie zastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, zostanie uznane za niewykazanie przez Stowarzyszenie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. Odpowiadając na wezwanie pismem z dnia 29 kwietnia 2008 r, Stowarzyszenie podniosło, że nie posiada żadnych pieniędzy, może dlatego, że występuje zawsze w sprawach niewygodnych dla władz i instytucji, bulwersują je ogromne nieprawidłowości, których skutki ponosi społeczeństwo, a nadto przedstawiło swoje krytyczne zdanie co do rozbiórki niedokończonej budowy obiektu w centrum [...] i budowaniu na jej miejscu podobnego obiektu, zwracając uwagę, że olbrzymie koszty tych czynności końcowo poniesie społeczeństwo. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie wypełnia zeznań podatkowych, bo nie ma żadnych dochodów. Ponadto stowarzyszanie wyraziło opinie, że pisze do "ludzi inteligentnych, którzy zrozumieją nas i nienormalność urzędów lokalnych" Prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane: w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 244. § 1. P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a po myśli 245 § 1 P.p.s.a. może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 3 art. 245 P.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. (§ 4 cyt. artykułu). Wskazać też należy, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wobec przedstawionej regulacji prawnej dotyczącej kosztów sądowych i prawa pomocy przed sądem administracyjnym oraz oceniając oświadczenia strony skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnione przy pismach z dnia 2 kwietnia 2008 r. i 29 kwietnia 2008 r., a złożonych w oparciu o procedurę z art. 255 P.p.s.a, Referendarz uznał, że wniosek Stowarzyszenia nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać trzeba, że zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania sądowego, a wyjątkiem przyznawanie prawa pomocy w jakiejkolwiek formie. Jest to konsekwencja zapisów, iż koszty sądowe stanowią dochód budżetu Państwa, jako należące do danin publicznych (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 stycznia 1995, sygn. III ARN 75/94, opubl. OSNP 1995/9/106 i Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r, sygn. FZ 478/04, niepubl.). Także zwrócić trzeba uwagę na dość jednolite orzecznictwo sądowe w stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, a występujących o przyznanie prawa pomocy. Wobec takich podmiotów prawa na wyjątkowość w zakresie zwalniania od kosztów sądowych nie mogą liczyć: upadły, co do tego, że koszty upadłości miałyby mieć pierwszeństwo przed innymi kosztami sądowymi; przedsiębiorstwo państwowe korzystające z kredytu bankowego, które to obciążenie miałoby być powodem braku środków na poniesienie kosztów procesu, albo były przedsiębiorca nie prowadzący już działalności a dochodzący należności od swoich dłużników (por. orzeczenia: sądów apelacyjnych i Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., sygn. II Cz 113/90 opubl. OSNC 1991 poz. 111, z 19 lutego 1997 r., sygn. I ACż 65/97, opubl. OSA Apelacji Lubelskiej 1997/2/10, z 14 listopada 1994 r., I ACr 277/95, opubl. OSA 1996/5/22 i powołane tam dalsze orzeczenia Sądu Najwyższego). Skarżące stowarzyszenie nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, ani nie ma stałego majątku. Nie może to jednak z założenia oznaczać prawa do zwolnienia od obowiązku ponoszenia prawa kosztów prowadzonych spraw, w tym kosztów sądowych. Wyborem osób tworzących Stowarzyszenie jest przedmiot jego działalności. Skarżące Stowarzyszenie przyjęło bardzo szerokie cele statutowe. Należą do nich miedzy innymi: - współpraca z mediami, organizacjami sportowymi, społecznymi szkołami itp., w zwalczaniu nałogów, wychowanie młodzieży, pomoc materialna dla niej i szkolenie sportowe, czynne włączanie się w sprawy ekologicznej ochrony środowiska, prowadzenie biuletynu informacyjno-reklamowego, organizowanie imprez i zawodów sportowych, współpraca z regionami partnerskimi - prowadzanie kursów specjalistycznych, sportów sztuk o walk dalekiego wschodu, zwłaszcza dla Wojska, Policji, Straży Miejskiej. Biorąc pod uwagę zapis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. 2001 Nr 79 poz. 855 ze zm.) określenie celu działalności stowarzyszenia jest autonomicznym prawem osób w nim zrzeszających się. Prawu wyboru celów statutowych odpowiada jednak obowiązek jego realizacji wobec członków stowarzyszenia. Działalność stowarzyszenia może się opierać na pracy społecznej członków albo jego sprawy mogą prowadzić zatrudnieni pracownicy (art. 2 ust. 3 ustawy). W obu wypadkach to jednak na członkach reprezentowanych przez władze stowarzyszenia spoczywa obowiązek zapewnienia środków finansowych na prowadzenie działalności organizacji. Dotyczy to także strony skarżącej skoro, nawet w przypadku stowarzyszeń zwykłych, które obejmuje ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej albo przyjmowanie np. spadków, darowizn, dotacji, środki na działalność organizacji muszą pochodzić ze składek członkowskich. W konsekwencji deklarowane przez Stowarzyszenie składki członkowskie po 50 groszy miesięcznie od osoby stowarzyszonej nie mogą być podstawą oceny możliwości płatniczych tej organizacji w aspekcie ponoszenia kosztów sądowych. Stowarzyszenie powinno przewidywać w swoim budżecie także wydatki na koszty i opłaty sądowe. Planowanie wydatków bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie ewentualnych procesów sądowych traktować należy jako naruszenie zasady równoważnego traktowania swoich powinności finansowych. Planowanie wydatków na minimalnym poziomie, jedynie na znaczki pocztowe i rozmowy telefoniczne - jak twierdzi strona - nie zwalnia organizacji od takiego ustalenia np. wysokości składek członkowskich, aby realizować we własnym zakresie finansowym prawo do Sądu z art. 45 Konstytucji RP. Zwolnienie Stowarzyszenia z opłat sądowych o jakich mowa w art. 17 ust. 4 ustawy o Stowarzyszeniach jest jedynym zwolnieniem ustawowym należnym stronie skarżącej z urzędu. Inne opłaty sądowe jako część kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych), podlegają- co do zasady - uiszczeniu. Strona skarżąca nie wykazała w toku postępowania, aby spełniała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Skoro majątek stowarzyszenia powstaje przede wszystkim ze składek członkowskich (art. 33 ust. 1 ustawy o Stowarzyszeniach), to jest obowiązkiem władz skarżącego stowarzyszenia takie ustalenie wysokości tych składek tak aby zapewniały realną działalność nakreślaną jej celami statutowymi. W rozpatrywanej sprawie należne koszty sądowe ograniczają się do wpisu, który wynosi 100 zł. Trudno przyjąć, aby Stowarzyszenie liczące -jak wynika z podpisów pod stautem - 22 członków (Stowarzyszenie nie wskazało aby liczba członków była inna), nie' było w stanie ustalić składek na poziomie gwarantującym uiszczenie podobnych opłat sądowych. Zwolnienie organizacji społecznej działającej na zasadach stowarzyszenia i rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłaby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Powinno zatem ograniczać się do przypadków, w których zdobycie środków przez stronę na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Obciążenie członków stowarzyszenia dodatkowymi składkami na poczet wszczętego postępowania oznaczałoby wydatkowanie przez nich nie więcej niż 4,60 zł miesięcznie przez jedną osobę. Stanowisko takie zbieżne jest z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniach z 9 czerwca 2006 r., sygn. II OZ 317/06 i z 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 Sąd ten przyjął, wobec organizacji non profit, że brak dochodów stowarzyszenia nie zwalnia jej od obowiązku zapewnienia środków, chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (tak też B. Dauter "Prawo 0 postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzecznictwo" wyd. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007 r.). Stowarzyszenie nie przesłało ponadto dokumentów jednoznacznie wskazujących na brak środków pieniężnych, twierdząc, że żadnych nie posiada, gdyż nie miało obowiązku ich składać, w tym deklaracji podatkowych. Należy zauważyć, że składnie deklaracji podatkowych CIT -8 i CIT 8/0, jest obowiązkiem stowarzyszenia wynikającym z mocy art. 1 ust. 1 i art. 28 a ustawy dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.). W deklaracjach tych bowiem wpisuje się także dochody ze składek członkowskich, które są zwolnione od podatku, a w rubrykach co do dochodów podlegających opodatkowaniu, jeśli nie zostały osiągnięte wpisuje się, cyfrę "0". Stowarzyszenie zatem nawet, gdy nie osiąga dochodu, winno złożyć taką informację właściwemu Urzędowi Skarbowemu. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego1 dochodów, należy rozstrzygać na jej niekorzyść (patrz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r., sygn. III SA/Wa 3456/05, niepubl, tak też B. Dauter "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzecznictwo" wyd. Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007 r., s. 440). Odnosząc się do podnoszonej przez Stowarzyszenie krytycznej oceny poczynań władz miasta i inwestorów odnośnie budowy przy [...], należy wyjaśnić, iż argumenty te nie mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu jej wniosku, jedyne bowiem kryterium od którego przepisy P.p.s.a). uzależniają przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny - jest nim bowiem, brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów lub pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 P.p.s.a). Z powyższych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a i oddalić wniosek na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.