II SAB/Op 24/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Z. w przedmiocie świadczeń rodzinnych na skutek wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu postanawia: przyznać adwokatowi R. G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej W. Z., obejmujące wynagrodzenie w kwocie 221,40 zł (słownie: dwieście dwadzieścia jeden złotych i czterdzieści groszy), zawierającej podatek od towarów i usług, w kwocie 41,40 zł (słownie: czterdzieści jeden złotych i czterdzieści groszy). Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę W. Z. w przedmiocie świadczeń rodzinnych. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 czerwca 2014 r. Następnie, na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ustanowiono mu adwokata z urzędu. Na tej podstawie, po wystąpieniu Sądu do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], na pełnomocnika z urzędu został wyznaczony adwokat R. G., wykonujący zawód w Kancelarii Adwokackiej w [...], przy ul. [...]. Pismem procesowym z dnia 22 września 2014 r., pełnomocnik przedstawił skargę kasacyjną na zapadłe w sprawie orzeczenie o odrzuceniu skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wniósł ponadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one opłacone zarówno w całości, jak i w części. Zażądał wyliczenia ww. wynagrodzenia według § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Wniósł przy tym o rozważenie podwyższenia opłaty do poziomu 150% stawki minimalnej w związku z niezbędnym nakładem pracy adwokata, charakteru sprawy i wkładem pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W ocenie pełnomocnika, za podwyższeniem opłaty przemawia konieczność nie tylko zapoznania się z aktami sprawy, ale też zgromadzenia odpowiedniego orzecznictwa sądowego i jego analiza. Ponadto, zdaniem pełnomocnika, w sprawie doszło do zwiększenia nakładu jego pracy z uwagi na konieczność złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 3172/14 oddalił skargę kasacyjną, wniesioną w sprawie. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z poźn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Przepis art. 250 P.p.s.a. regulując kwestie związane z wynagradzaniem zawodowych pełnomocników ustanowionych w ramach przyznanego prawa pomocy, odsyła jednocześnie do odrębnych przepisów, wśród których znajdują się m.in. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) – zwanego dalej: "rozporządzeniem". Z treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia wynika, że stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie, niż określone w pkt 1 lit. a i b, wynosi 240 zł. Stosownie natomiast do § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W niniejszym przypadku adwokat R. G. sporządził skargę kasacyjną oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Ponadto złożył oświadczenie, że udzielona z urzędu pomoc prawna nie została opłacona w całości ani w części. Zaistniały zatem przesłanki do przyznania adwokatowi wynagrodzenia w stawce, o jakiej mowa § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, czyli 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, co stanowi 180 zł. Pełnomocnik ustanowiony został bowiem po wydaniu wyroku w sprawie i nie reprezentował skarżącego w postępowaniu I instancji (por.: postanowienie NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt I OZ 154/13, z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1085/08; obydwa dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Przyznane wynagrodzenie, stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, należało ponadto powiększyć o stawkę 23 % podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, a zatem wyliczony w ten sposób należny podatek VAT wyniósł 41,40 zł. Referendarz orzekł o przyznaniu wynagrodzenia według minimalnej stawki, mając na względzie regulację § 2 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którą orzekający o wynagrodzeniu powinien brać pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W ocenie referendarza sądowego, wniosek pełnomocnika o podwyższenie wynagrodzenia do poziomu 150% stawki minimalnej, nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Zdaniem pełnomocnika, argumentem świadczącym za podniesieniem opłaty była konieczność podjęcia szeregu czynności polegających na zapoznaniu się z aktami sprawy, zgromadzeniu odpowiedniego orzecznictwa sądowego i jego analizie, w celu sporządzenia oraz wniesienia skargi kasacyjnej, a także dodatkowo sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. Trudno zgodzić się z zaprezentowanym poglądem, bowiem wymienione czynności, jak zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza to jedynie działania poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Działania te natomiast powinny znaleźć odzwierciedlenie w przebiegu procesu sądowego, w postaci wyrażenia przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz w razie potrzeby, przez złożenie w imieniu strony niezbędnych pism procesowych. Nie sposób sobie bowiem wyobrazić, aby profesjonalny pełnomocnik sporządził jakiegokolwiek rodzaju pismo procesowe, a zwłaszcza skargę kasacyjną, bez wcześniejszego zapoznania się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy. Z kolei czynność polegająca na przygotowaniu i złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest, zdaniem referendarza, działaniem mieszczącym się w całokształcie działań pełnomocnika, które doprowadzić mają do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik został ustanowiony w sprawie, po upływie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Złożenie zatem skargi kasacyjnej bez odpowiedniego wniosku o przywrócenie terminu, spowodowałoby jej odrzucenie, stosownie do art. 178 P.p.s.a. Wniosek o przywrócenie terminu był niejako niezbędnym elementem skutecznego wniesienia skargi, bowiem czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna i dopiero sąd na wniosek strony, która uchybiła terminowi bez swojej winy, postanawia o przywróceniu terminu (art. 85 i art. 86 § 1 P.p.s.a.). Czynność procesowa polegająca na sporządzeniu i złożeniu wniosku o przywrócenie terminu wymaga od strony (jej pełnomocnika) uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W przypadku, gdy z wnioskiem takim zwraca się pełnomocnik z urzędu, a przyczyny uchybienia upatrywać należy w toczącym się postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, którego skutkiem było ustanowienie tego właśnie pełnomocnika, przywrócenie terminu, co do zasady, następuje automatycznie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się bowiem pogląd, zwracający uwagę na specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego związanego z ustanowieniem dla strony pełnomocnika z urzędu. Sądy uznały, że wprawdzie ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie wpływa na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to fakt ten stanowić może jedną z podstaw wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka prawnego. Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza bowiem możliwości podjęcia natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminowi. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 125/09, Lex nr 564223; z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, niepubl., z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, niepubl., z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11; podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08). Z przywołanych wywodów wysnuwa się konkluzja, że warunkiem skutecznego wniosku o przywrócenie terminu wniesionego przez pełnomocnika z urzędu, jest przede wszystkim złożenie tego wniosku, a także dokonanie uchybionej czynności we właściwym terminie do wniesienia środka zaskarżenia, liczonym od dnia ustania przyczyny uchybienia. Przedstawienie okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu ogranicza się natomiast w rzeczywistości do wykazania przez pełnomocnika, w jakim dniu dowiedział się o wyznaczeniu go przez właściwy samorząd, reprezentantem strony w sprawie. Samo złożenie przez pełnomocnika opisywanego wniosku i właściwe jego umotywowanie, nie jest zatem czynnością wymagającą od fachowego reprezentanta wzmożonych nakładów pracy, ustalania skomplikowanego stanu faktycznego czy zaangażowania szczególnej inwencji twórczej. Reasumując powyższe, referendarz nie znalazł podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia w podwyższonej stawce za sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazane pismo procesowe, jako niezbędny element skutecznego złożenia skargi kasacyjnej, a także z uwagi na jego nieskomplikowany charakter prawny nie wymagający szczególnego uzasadnienia, mieści się w istocie w całokształcie czynności polegającej na wniesieniu tej skargi. W sprawie nie zostało także wykazane, aby nastąpiły inne nadzwyczajne okoliczności, które z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika pozwoliłyby na przyznanie mu wyższego wynagrodzenia. Za okoliczność taką nie mógł być uznany podniesiony fakt sporządzenia skargi kasacyjnej, wymagającej od pełnomocnika zapoznania się z aktami sprawy, czy wyszukania i analizy orzecznictwa. Wymienione działania nie stanowią bowiem o nadzwyczajnym przekroczeniu przez pełnomocnika wypełniania swoich obowiązków ponad granice zwykłej staranności. Mieszczą się one natomiast w granicach czynności, jakich wymaga się od fachowego reprezentanta, który podlega określonym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu adwokata. W związku z powyższym, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia w wysokości, podanej jak w sentencji.