II SAB/Op 29/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Branice w przedmiocie ustawienia znaku drogowego zakazu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący E. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Branice w przedmiocie ustawienia znaku drogowego. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę, jako niedopuszczalną. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 25 kwietnia 2018 r., który w dniu 2 maja 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie zaznaczył zakresu wniosku w przeznaczonej do tego celu rubryce nr 4. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał, że jest osoba starszą, mieszkającą samotnie, utrzymuje się jedynie z renty z ZUS w wysokości 878,12 zł miesięcznie, leczy się na [...] u [...]. Ma niskie dochody i trudności w pisaniu pism, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał, że jedyny majątek jaki posiada to nieruchomość rolna o powierzchni [...] ara, otrzymał ją w drodze darowizny, jest położona w miejscowości [...], oddana w dzierżawę, bo nie jest w stanie jej utrzymać. Miesięczne stałe wydatki to 50 zł butla z gazem, energia elektryczna 3,95 zł, polisa na życie 18,57 zł, karta kredytowa 50 zł, leki 47,30 zł, telefon 32,10 zł. Skarżący wyjaśnił, że zmuszony był wziąć kredyt z karty, gdyż brakowało mu pieniędzy na podstawowe utrzymanie. Skarżący przesłał w załączeniu rachunki za gaz, z apteki, dowód spłaty zadłużenia karty kredytowej w A S.A., dowód opłaty ubezpieczenia na życie. Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego, zwanego też dalej "orzekającym", do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec niewypełnienia rubryki nr 4 wniosku zgodnie z pkt 3 pouczenia zawartego we wniosku, poprzez: - wskazanie, o jaki zakres prawa pomocy skarżący wnosi, to jest czy wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości czy też w części, a jeśli tak to w jakiej, a także czy wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego lub adwokata, w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w całości, jak w treści uzasadnieniu wniosku (rubryka nr 5) Jednocześnie orzekający działając w trybie art. 255 P.p.s.a. określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego,, wezwał skarżącego w punkcie 2 wezwania, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, poprzez: - wykazanie, jakiej wysokości są koszty utrzymania domu skarżącego, przez nadesłanie rachunków opłat za energię elektryczną, wodę itp. (nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego), - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest marzec 2018 r. i kwiecień 2018 r., - przesłanie zaświadczenia lub decyzji o aktualnej wysokości renty skarżącego (nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego), - przesłanie dowodów złego stanu zdrowia skarżącego, potwierdzających potrzebę leczenia i ponoszonych w związku z tym wydatków (np. zaświadczenie lekarskie, karty leczenia szpitalnego, rachunki za leki, wizyty lekarskie itp.), - wyjaśnienie, czy skarżący posiada samochód, a jeśli tak to podanie marki i rocznika. Skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w punkcie 2 w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. oraz, że termin wskazany w punkcie 2, może ulec na prośbę skarżącego przedłużeniu. Powyższe wezwania zawarte w piśmie dnia 10 maja 2018 r., doręczono skarżącemu w dniu 17 maja 2018 r. Skarżący odpowiedział na wezwania pismem z 24 maja 2018 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), wskazał w nim, że wnosi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśnił, że za gaz nie otrzymuje rachunku, korzysta z zakupu u sprzedawcy obwoźnego, za wodę czasami pomaga mu płacić brat, a skarżący, gdy ma jakieś środki oddaje mu pieniądze z rachunku bankowego. Załączył decyzję ZUS o waloryzacji renty z marca 2018 r., fakturę za prąd, kopię legitymacji emeryta-rencisty. Skarżący wyjaśnił, że nie ma żadnego samochodu, a jedynie stary rower. Upomina się o swobodny dojazd do swojej posesji, który sąsiedzi zastawiają samochodami. Skarżący nie nadesłał wyciągów ze swojego rachunku bankowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek. Zgodnie natomiast z art. 255 P.p.s.a., w każdym przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Orzekający wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów, opisanych szczegółowo wcześniej, lecz skarżący nie przesłał wszystkich żądanych dokumentów. Zabrakło zatem w ocenie orzekającego dokumentów pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową w celu dokonania oceny, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy i w jakim zakresie. Obowiązek natomiast wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów i wyjaśnień. Potwierdza to obowiązujące orzecznictwo. Przykładowo wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd (por. postanowienie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1140/14, Lex nr 1533899), według którego "Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy." Zauważyć, więc ponownie przyjdzie, podzielając w tej mierze jeszcze inne utrwalone poglądy orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie też wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (por: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792). Sąd ten stwierdził, także, że "Uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por: NSA w postanowieniu z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). W przedmiotowej sprawie główne wątpliwości wzbudził fakt, że skarżący, który jak wynika z jego wyjaśnień korzysta z karty kredytowej w banku, a także zwraca pieniądze wspierającemu go bratu ze środków z rachunku bankowego, z czego wynika, że posiada on konto bankowe, nie przesłał wydruków z niego, pomimo wezwania. Biorąc natomiast pod uwagę pogląd wypowiedziany w orzecznictwie sądowym "Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej." (patrz. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 249/11, Lex nr 896209) i przenosząc go na grunt niniejszej sprawy przychodzi stwierdzić, że brak rachunków bankowych skarżącego, powoduje, że nie można prześledzić, jak kształtują się jego dochody i wydatki bieżące, i czy rzeczywiście nie posiada żadnych środków, na chociażby częściowe pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego orzekający stwierdził, że w efekcie, brak pełnych danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia określone w art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2 P.p.s.a., przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w żądanym lub chociażby mniejszym zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji.