II SAB/Op 48/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. C. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w przedmiocie wybudowania na części działki nr a strony nawierzchni drogi polnej na działce nr b na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Op 48/11 postanawia: oddalić wniosek. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. C. w dniu 13 września 2011 r. jest przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Brzegu w sprawie wybudowania na części działki nr a strony nawierzchni drogi polnej na działce nr b. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, a alternatywnie o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu z dnia 7 listopada 2011 r. We wniosku domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości, podnosząc, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. C. Wskazał, że jego majątek obejmuje następujące nieruchomości: - gospodarstwo rolne położone w [...], przy ulicy [...] o powierzchni 1,43 ha, zabudowane budynkiem mieszkalnym o powierzchni 150 m² i budynkiem gospodarczym; - mieszkanie własnościowe o powierzchni 19 m ² położone w [...], przy ulicy [...] stanowiące przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej, - mieszkanie własnościowe o powierzchni 24 m ² położone w [...], przy ulicy [...] stanowiące majątek odrębny M. C. Niezależnie od tego jako majątek strona wymieniła własność samochodu osobowego marki [...] o wartości 17 000 zł. Jako źródła bieżącego dochodu skarżący wskazał własną działalność gospodarczą ( sądowi urzędowo jest znane, że A. C. prowadzi działalność gospodarczą jako doradca podatkowy) oraz dochody żony z tytułu renty kwocie 487,39 zł i z tytułu wynajmu mieszkania w kwocie 1067 zł na miesiąc w 2010 r. i w kwocie 883 zł na miesiąc w I półroczu 2011 r. Według oświadczenia skarżącego działalność gospodarcza i gospodarstwo rolne przynoszą straty. W konsekwencji wskazał, że miesięczny dochód brutto jego rodziny wynosi 1370,39 zł. Ponadto A. C. podniósł, że obciążają go pożyczki i kredyty bankowe na łączną kwotę 160 000 zł. W trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi referendarz wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku przez wskazanie szeregu uzupełniających informacji lub dokumentów dotyczących kosztów bieżącego utrzymania rodziny, w tym domu i mieszkań, przedłożenia dowodów wykazujących straty w gospodarstwie rolnym, przedłożenia umów najmu mieszkań, przedłożenia deklaracji podatkowych i wyciągów bankowych strony i małżonki za ostatnie trzy miesiące. Wezwanie to doręczono skarżącemu 28 listopada 2011 r. W zakreślonym tygodniowym terminie skarżący złożył 5 grudnia 2011 r. pismo odpowiadające na wezwanie wraz z deklaracjami podatkowymi za 2010 r., dwoma wezwaniami do zapłaty skierowanymi do niego przez zarządcę nieruchomości tytułem zaległości mieszkaniowych oraz wyciągi bankowe za ostatnie trzy miesiące. Skarżący na podstawie tych dokumentów oświadczył, że za rok 2011 r. uzyskał stratę z działalności gospodarczej, że nie uzyskuje dochodów z gruntów rolnych, że nie posiadał kont dewizowych w latach 2010 i 2011 oraz, że ma zaległości z tytułu opłat mieszkaniowych, zaś deklaracje podatku za wynajem mieszkania są kwotami netto bez kosztów zarządu i opłat za tzw. media. Postanowieniem z 28 grudnia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Opolu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z 21 stycznia 2012 r. skarżący złożył sprzeciw w trybie art. 259 § 1 P.p.s.a. Skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia go od uiszczenia wpisu od skargi w całości. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 i art. 255 P.p.s.a. Podkreślił wielość postępowań sądowych w sprawach podatkowych i ogólnoadministracyjnych toczonych jednocześnie przed Wojewódzkim Sądem administracyjnym w Opolu i niemożliwość uiszczenia wymaganych w tych sprawach opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), ale samo zwolnienie od kosztów oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieni lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Te dotychczas złożone oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy o oświadczenie w trybie art. 255 P.p.s.a., lecz obowiązku tego nie wykonał właściwie. Trzeba zważyć, że przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez tę osobę, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący miał zatem obowiązek wykazać, że mimo ograniczenia wszelkich niezbędnych wydatków i poczynienia starań w celu uzyskania środków na koszty utrzymania nie może zgromadzić kwoty koniecznej do pokrycia wymaganej opłaty sądowej. Do oceny czy taka sytuacja po stronie skarżącego zachodzi konieczna jest rzeczowa, pełna i udokumentowana informacja przedstawiona sądowi i mająca odzwierciedlenie w złożonych dokumentach. Strona chcąca realizować swoje prawo do sądu w części dotyczącej wniosku o prawo pomocy w rozumieniu art. 243 § 1 i 244 § 1 P.p.s.a. we własnym interesie winna przedstawić te okoliczności czytelnie, dokładnie bez niedomówień i wymijających odpowiedzi. Zasadą ustawową jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Zasadą jest zatem odpłatność postępowania sądowego, a nie przerzucanie kosztów prowadzonych przez stronę postępowań sądowych na Skarb Państwa. W rozpoznawanej sprawie oświadczenia A. C. zawarte w urzędowym formularzu jak i piśmie uzupełniającym z 5 grudnia 2011 r., nie mogą być uznane za wystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zważyć przy tym trzeba, że z przepisów ustawy nie wynika, aby po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. i braku wyczerpującej bądź wymijającej odpowiedzi strony, sąd rozpoznający wniosek na podstawie art. 254 § 1 P.p.s.a miał obowiązek ponawiać wezwanie do uzupełnienia danych wynikających z formularza. Podkreślenia wymaga, że sposób przedstawiania swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej i źródeł utrzymania przez skarżącego jest znany sądowi urzędowo z innych postępowań, w których strona podejmuje podobne czynności procesowe. Sąd zauważa ogromne dysproporcje między teoretycznie znacznym majątkiem nieruchomym skarżącego i jego żony (gospodarstwo rolne zabudowane domem i budynkiem gospodarczym, dwa mieszkania własnościowe), a deklaracjami o braku dochodu rodziny, w tym w zakresie działalności gospodarczej i wynajmu mieszkań, to wszystko zaś na tle wysokich obciążeń kredytowych. Skarżący nie wykazał jednoznacznie jakie koszty utrzymania szeroko rozumianego gospodarstwa domowego i rodziny ponosi. Nie złożył oświadczeń, ani nie załączył dokumentów odnoszących się do kosztów utrzymania domu i mieszkań (podatek od nieruchomości, opłaty za gaz, ogrzewanie, wodę i energię elektryczną). W oświadczeniach składanych w trybie art. 252 P.p.s.a. i uzupełniająco na podstawie art. 255 P.p.s.a. nie chodzi o przedstawianie jakichkolwiek informacji. Skarżący i jego żona M. C. stosują gry słowne w swoich oświadczeniach z art. 252 i 255 P.p.s.a. odnoszących się np. do rzeczywistych kosztów utrzymania., co podniósł już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 października 2011 r. w sprawie II FZ 542/11, rozpoznając zażalenie M. C. na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych przez WSA w Opolu (sygn. akt I SA/Op 250/10). Z urzędu sądowi jest wiadome, że podobne zabiegi słowne skarżący i jego żona M. C. czynili w sprawach tut. Sądu II SAB/Op 25/10, I SA/Op 92/11 oraz w sprawach Naczelnego Sądu Administracyjnego np. sygn. akt II FZ 543/11, II FZ 369/11 i II FZ 379/11. Reasumując strona nie wykazała oświadczeniem znajdującym pokrycie w dokumentach, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Natomiast z przedstawionych oświadczeń i dokumentów wynika nieuzasadniona dysproporcja między stanem majątkowym rodziny skarżącego a deklarowanym brakiem dochodów na pokrycie kosztów utrzymania tego majątku oraz utrzymania własnego skarżącego i jego małżonki, zwłaszcza w kontekście obciążenia kredytowego strony. Zasady doświadczenia życiowego nakazują przyjąć, że rodzina strony ma dochody w innej wysokości niż deklarowana na potrzeby prawa pomocy. Potwierdzeniem tego mogą być bankowe kredyty i pożyczki, które udzielono – jak należy rozumieć – przy istnieniu właściwej zdolności kredytowej strony. Z tych wszystkich względów należało orzec jak w postanowieniu.